Zeldzame vlinders en vleermuizen: Defensie beschermt unieke natuur
Van een Chinook, Apache of Cougar kijken ze op Vliegbasis Gilze-Rijen niet op. Maar sinds kort vliegt er iets wat uniek is in Nederland: de Rouwrandspanner, een zeldzame nachtvlinder. Op militaire terreinen komen dier- en plantensoorten voor die elders nauwelijks nog te vinden zijn. Dit soort flora en fauna heeft baat bij het terreinbeheer van Defensie. Dat maakt zich sterk voor ‘klimaatrobuuste’ militaire oefenterreinen met hoge natuurwaarden.
De Rouwrandspanner komt voor in bosranden en groenstroken en rust vaak op bladeren of takken. In heel Nederland was de vlinder deze eeuw maar 5 keer waargenomen, altijd als losse vondst. Op de vliegbasis heeft Tijmen Stegers er al minimaal 100 zien vliegen. Als vogelwacht bij Defensie rijdt hij meerdere keren per dag het hele landingsterrein op de vliegbasis af.
In België is de vlinder uitgestorven. Dat hij op Gilze-Rijen nu massaal blijkt te zitten, is bijzonder. De vrouwtjes vliegen nooit, ze lopen door het gras of over het asfalt van de landingsbaan. De mannetjes vliegen alleen ’s nachts. De vlinder gedijt goed op het schrale grasland van de basis, een type dat in Nederland sterk is afgenomen sinds de jaren negentig.
Boomkikker
De rouwrandspanner is geen uitzondering. Defensieterreinen herbergen ook vleermuizen, jeneverbesstruiken en de zogeheten kleine wrattenbijter. (externe link, opent in een nieuw venster of tabblad) Ook bieden verschillende militaire terreinen, waaronder de vliegbasis Gilze-Rijen, uitstekende leefgebieden voor de eerder met uitsterven bedreigde boomkikker. Deze zeldzame amfibie maakt daar gebruik van braamstruwelen, poelen en de bosrijke omgeving. Volgens Tijmen zijn ze dit jaar nog niet gesignaleerd omdat ze verscholen leven. “In april zijn ze pas vindbaar.”
Omdat defensiegebieden alleen onder strikte voorwaarden toegankelijk zijn, is er relatieve rust voor de natuur. Insecten zoals heide- en kommavlinders doen het bijvoorbeeld goed op schietterreinen, terwijl deze soorten elders afnemen.
Natuur onder druk
Toch staat ook op defensieterreinen de natuur onder druk. Door klimaatverandering en stikstof neemt de biodiversiteit af. In het militair oefen- en schietterrein Witterveld bij Assen verdroogt het hoogveen door droge zomers en raakt het begroeid door grassen. Defensie werkt aan oplossingen, zoals het verhogen van waterpeilen en het verbinden van terreinen.
Op Gilze-Rijen houden Tijmen en zijn collega’s de vindplaats van de rouwrandspanner nauwlettend in de gaten. Bezoekers wordt gevraagd de groenstroken niet te betreden. “Je wil niet dat Jan en alleman daar gaat lopen struinen”, zegt Tijmen. “We hopen dat de populatie zich verder uitbreidt."