Terugkijker

Het is weer tijd voor een blik op de kalender. In de rubriek 'Terugkijker' richten we het vizier om de week op een gebeurtenis uit het verleden. Van militair-historische aard en gebeurtenissen waarbij Defensie betrokken was, maar ook situaties die invloed hebben gehad op de hele wereld.  

Om hiermee het ‘o ja-gevoel’ op te roepen, maar ook omdat we in deze jachtige tijd gebeurtenissen vaak zo snel vergeten of ons deze niet meer exact herinneren. Vandaag varen we terug naar 15 mei 1718, als ene James Puckle patent opvraagt voor wat later de eerste mitrailleur blijkt te zijn. 

In het tweede decennium van de achttiende eeuw ijlen de Engelse Burgeroorlogen nog na in het Verenigd Koninkrijk. Dit terwijl opkomende wereldmachten trachten hun ambities uit te breiden. In deze roerige tijd presenteert de Londense schrijver en uitvinder James Puckle (1677–1724) een wapen dat de oorlogsvoering voorgoed kan veranderen: de naar hem vernoemde Puckle Defence Gun. Dit is geen gewoon musket of kanon, maar een apparaat dat belooft meerdere schoten snel achter elkaar af te vuren vanuit een roterende kamer. Hoewel het later de naam ‘het eerste machinegeweer’ krijgt, voldoet het wapen niet aan de moderne definitie. Toch is het een mijlpaal in de wapentechnologie en een voorloper van de beroemde Gatling Gun van 1861. 

De Puckle Gun is gemonteerd op een driepoots statief en bedoeld voor gebruik op schepen, maar kan ook in het veld worden ingezet. Het wapen vuurt 32 mm-kogels af door een loop van 90 cm lengte. De cilinders, die handmatig zijn rond te draaien, kunnen worden geladen terwijl ze zijn losgekoppeld van het hoofdkanon. Tijdens demonstraties haalt de Puckle Gun een vuursnelheid van negen schoten per minuut. Voor die tijd een onwaarschijnlijke snelheid: driemaal sneller dan pistolen en musketten. 

Toch kent het wapen een cruciaal nadeel: in plaats van een doorlopende reeks schoten af te vuren, moeten schutters de kamer losschroeven voordat de hendel de munitie kan ronddraaien. Vervolgens moet die weer vastgeschroefd om de sluiting op de loop af te dichten. Deze tussenstap maakt het wapen minder efficiënt dan gehoopt. 

Ondanks de belofte van snelvuur, reageren de Britse strijdkrachten niet enthousiast op de Puckle Gun. Ook investeerders zien weinig potentie in het wapen. Als gevolg hiervan worden er slechts twee exemplaren geproduceerd. Die komen uiteindelijk in handen van de familie Montagu. Het zijn de enigen die ooit een Puckle Gun kopen met de bedoeling de mitrailleur daadwerkelijk in te zetten. 

Generaal John Montagu, commandant van de Britse artillerie, wil het wapen gebruiken tijdens een (mislukte) expeditie om de eilanden St. Vincent en St. Lucia in de West-Indies te veroveren. Of de Puckle Gun daarbij daadwerkelijk in actie is gekomen, valt nergens in de geschiedschrijving terug te vinden. 

De Puckle Gun mislukt niet alleen door technische problemen. De ontwikkeling laat zien dat er soms een groot verschil is tussen iets uitvinden en het ook echt gebruiken. In de tijd van de Verlichting, als mensen veel nieuwe ideeën hebben over machines en vooruitgang, stuit Puckles uitvinding op weerstand: het leger en investeerders willen er niet aan. Bovendien zit er een, zeker voor deze tijd, letterlijk pijnlijk verschil in de munitie die het wapen afschiet: conventionele ronde kogels voor christelijke tegenstanders, vierkante tegen de islamitische Turken. Deze laatste zouden meer pijn doen… 

Hoewel de Puckle Gun vaak wordt gezien als een vroege versie van het machinegeweer, is het meer dan alleen een bijzonder wapen. Het staat voor de spanning tussen oud en nieuw, tussen handwerk en machines. En tussen oorlog voeren en nadenken over wat wel en niet mag. Daarmee staat de Puckle Gun drie eeuwen later nog steeds symbool voor vragen als: hoe ver ga je in de mechanisatie van geweld en waar ligt de grens tussen innovatie en ethiek? Het is een discussie die actueel is in dit tijdperk, waarin autonome wapens en AI-gestuurde oorlogsvoering het slagveld veranderen.