Klaar genoeg voor een crisis

In tijden van crisis of conflict is een goede samenwerking tussen civiele en militaire partijen essentieel. Maar dat is een understatement: is dat partnerschap er niet, dan kan dat catastrofale gevolgen hebben. Want: wat te doen met grote groepen ernstig gewonde militairen die naar ons land vervoerd worden? Of een cyberaanval die de stroomvoorziening platlegt? Hoog tijd dus voor het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) om de koppen weer eens bij elkaar te steken. 

En dat gebeurde afgelopen week op de Korporaal Van Oudheusdenkazerne in Hilversum. Een niet geheel toevallig gekozen locatie, want op het terrein bevindt zich het House of Practice. Dat is een realistische en gesimuleerde oorlogsomgeving waarin militairen geneeskundig worden opgeleid. In het pand zijn onder meer een hotel, een discotheek en een urban setting nagebouwd. Met behulp van rook en harde geluiden leren militairen hoe te handelen in tijden van crisis. 

Tijdens de rondleiding over de kazerne krijgt directeur Nationale Crisisbeheersing van de NCTV Marco Zannoni de kans om zíj́n militaire kwaliteiten te ontdekken. Samen met commandant DOSCO luitenant-generaal Jan-Willem Maas, die het House of Practice twee jaar geleden opende, gaat hij het slagveld op. Dat doen ze met behulp van een VR-bril. “Ik werd er wel duizelig van”, vertelt Zannoni zodra hij de bril afzet. “Maar ik ben echt onder de indruk van wat ik hier zie en hoor.” 

De NCTV, onder andere verantwoordelijk voor de brochure ‘Bereid je voor op een noodsituatie’, heeft tijdens een crisis of een conflict een coördinerende taak. Zannoni vergelijkt die functie met een puzzel. “Iedereen moet zijn rol pakken. Wij moeten soms wat richting geven, maar vooral zorgen dat de puzzel klopt als je alle losse stukjes bij elkaar legt. Ik vind het wel belangrijk dat wij steeds vaker de vraag stellen: is het operationeel ook geregeld?”  

Een van de agendapunten van de bijeenkomst is: wat te doen als gewonde militairen vanuit een inzetgebied terugkeren naar Nederland. “Een enkeling kan gewoon terugkomen op ons vliegveld in Eindhoven”, legt de generaal uit. “Als we het over grotere aantallen hebben die niet met vliegtuigen terugkomen, dan moeten we een gebied van de NCTV toegewezen krijgen. Waar het veilig is, waar de civiele ambulances kunnen komen en waar we de gewonden kunnen opvangen.”  

Zannoni vult aan: “De A1 of de A12, of welke snelweg dan ook, die kun je slechts één keer gebruiken. Dus wij moeten ervoor zorgen dat de samenleving in het geval van veel terugkerende, gewonde militairen niet vastloopt. Want apotheken moeten ook nog medicijnen krijgen en er zijn ook scholen die open moeten blijven. Dus: hoe kun je de defensieroute op zo’n manier inrichten dat je de minste maatschappelijke impact hebt?” 
 
Zo is er een heel logistiek proces voor de continuïteit van de samenleving in crisistijd, legt Zannoni uit. “Een ander voorbeeld: wij gaan er bij een militair scenario vanuit dat je aanvallen hebt op je stroomvoorziening en op je communicatie, cyberaanvallen dus. Waar zetten we dan onze schaarse cybersecuritycapaciteit in? Een van de doelen is om militaire beweging mogelijk te maken. Begin je dan bij de energie omdat je zonder stroom niks kunt of bij de telecom? We zijn met allerlei partijen in gesprek om te kijken waar de prioriteiten liggen.” 

De afgelopen jaren is er vaker contact geweest tussen de NCTV en DOSCO. Dat betekent echter niet dat directeur Zannoni en generaal Verweij wekelijks bij elkaar op de koffie komen. “Maar de samenwerking is zeker intensief”, aldus Zannoni. “Er is heel veel vertrouwen en we zijn steeds iets minder zoekend met elkaar. We hebben geen van beiden het antwoord op alle vragen. Een crisis is per definitie een abnormale situatie. Anders was het wel een ingewikkeld managementprobleem. Inmiddels zijn we behoorlijk goed op elkaar ingespeeld. We weten wat de uitdagingen zijn en we zijn er klaar genoeg voor.”