Terugkijker
Evert Brouwer
Archief NIMH
Het is weer tijd voor een blik op de kalender. In de rubriek 'Terugkijker' richten we het vizier om de week op een gebeurtenis uit het verleden. Van militair-historische aard en gebeurtenissen waarbij Defensie betrokken was, maar ook situaties die invloed hebben gehad op de hele wereld.
Om hiermee het ‘o ja’-gevoel op te roepen, maar ook omdat we in deze jachtige tijd gebeurtenissen vaak zo snel vergeten of ons deze niet meer exact herinneren. Vandaag gaan we terug naar 23 januari 1939 toen een van de eerste voorbeelden van fake news leidde tot wat bekend is geworden als The Dutch War Scare.
Op die dag verspreidt de Duitse militaire inlichtingendienst (Die Abwehr), onder leiding van admiraal Wilhelm Canaris, valse informatie. Duitsland zou van plan zijn het neutrale Nederland in februari 1939 binnen te vallen. Volgens deze (des)informatie willen de Duitsers Nederlandse vliegvelden innemen, waardoor bommenwerpers Engeland kunnen bereiken. Dit incident, bekend als de Dutch War Scare, is een van de voorbeelden van psychologische oorlogsvoering in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog.
De Duitsers willen de Nederlandse vliegvelden bezetten, zo luidt het bericht. Een vlieger en grondpersoneel, met gasmaskers, poseren in 1939 voor een Fokker D.21 van de 1e Jachtvliegafdeeling op Vliegveld Soesterberg.
De Duitsers willen weten of het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk bereid zijn Nederland actief te verdedigen
Vrije toegang tot Frankrijk
De operatie van de Abwehr heeft een aantal doelen. De Duitsers willen weten of het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk bereid zijn Nederland actief te verdedigen door troepen te sturen. Een geallieerde aanwezigheid in Nederland zou immers een direct gevaar vormen voor het Duitse Ruhrgebied én de plannen voor een aanval op Frankrijk.
Hitler en zijn trawanten bereiden dan al de Blitzkrieg (Operatie Fall Gelb) voor, waarbij de snelle verovering van ons land en België een vrijwel vrije toegang tot Noord-Frankrijk biedt. De versterkte Franse verdedigingslinie (de Maginotlinie) in het oosten tussen Frankrijk en Duitsland kan daarmee worden omzeild.
Britse troepen gaan de befaamde Franse Maginotlinie binnen. Na de verovering van Nederland en België konden de Duitsers het verdedigingswerk omzeilen.
Belofte van Chamberlain
Door bewust informatie (of desinformatie) rond te strooien over mogelijke aanvallen en luchtlandingen op Nederlandse vliegvelden, zet Berlijn de Nederlandse neutraliteitspolitiek onder druk. Tegelijkertijd krijgen de Duitsers inzicht in de mobilisatie, de diplomatieke stappen en geallieerde militaire plannen voor Nederland. Dat is van belang voor de daadwerkelijke inval in mei 1940. Het plan slaagt: de Britse premier Neville Chamberlain belooft grondtroepen in te zetten voor verdediging van Frankrijk, in geval van oorlog.
Tijdens de mobilisatie in 1939 marcheert een zojuist opgeroepen aantal reservisten door de straten van Muiden.
Twijfel aan betrouwbaarheid
In Nederland leidt de Dutch War Scare tot korte onrust en iets meer militaire paraatheid. Maar de regering en legerleiding twijfelen aan de betrouwbaarheid van de berichten. Er komen regelmatig alarmerende boodschappen uit diplomatieke en militaire kringen over een aanstaande Duitse aanval. Bovendien hamert minister-president Colijn op de neutraliteit van ons land en wil hij de buur niet tegen de schenen schoppen, om zo de spanning verder te laten oplopen.
De actie past in een bredere strategie van misleiding en propaganda
Serieus
In Londen en Parijs nemen ze de Duitse dreigingen tegen Nederland serieuzer en dat is begrijpelijk. Duitse controle over Nederlandse vliegvelden en havens bieden de Luftwaffe en Kriegsmarine met z’n onderzeeboten een goede basis om Engeland (en Frankrijk) aan te vallen.
Admiraal Canaris, het hoofd van de Duitse inlichtingendienst (Abwehr). (Foto: Rijksarchief Duitsland)
Niettemin wordt er bewust voor gekozen om geen troepen naar ons land te sturen, omdat daarmee de neutraliteit in het geding zou kunnen komen. Door de misleidende actie van de Abwehr krijgt de militaire leiding bijna minutieus in beeld wat er gebeurt bij een daadwerkelijke aanval op de neutrale buur. De actie past in een bredere strategie van misleiding en propaganda die admiraal Canaris opzet. De Duitsers krijgen daarmee een goed inzicht wat de gevolgen kunnen zijn van een aanval op Nederland, die dan nog ruim een jaar op zich laat wachten.