kapitein Arjen de Boer
archief Mediacentrum Defensie (MCD)
Defensie zet in op energiezekerheid en duurzaamheid
Een tank diesel of kerosine: energie. Zonnecellen en windmolens: energiemakers. Accu’s en batterijen: energie. Alle (wapen)systemen bij Defensie hebben energie nodig om te kunnen oefenen en vechten. Maar de bronnen zijn schaars en kwetsbaar. Daarom heeft Defensie nu de Roadmap Energiezekerheid 2026. Dit is de leidraad voor beschikbare, robuuste en toekomstbestendige energievoorziening. “Zonder valt elke oefening of operatie snel stil.”
In de oorlog tussen Oekraïne en Rusland zijn faciliteiten zoals elektriciteitscentrales en olieraffinaderijen een doelwit. Val die aan en je doet de vijand pijn. Of denk aan de problemen rond de Straat van Hormuz in het Midden-Oosten. Afknijpen van deze belangrijke doorvoerroute heeft wereldwijd gevolgen voor de beschikbaarheid en prijzen van benzine, diesel en kerosine.
Zulke voorbeelden maken meteen duidelijk dat Nederland (en de NAVO) op energiegebied onafhankelijker moeten worden. In vredes- én in crisistijd. Dan gaat het niet alleen om diesel en kerosine. Maar ook om energie voor kazernes en bases. En wat te denken van batterijen voor drones en andere apparatuur.
Het energievraagstuk heeft ook te maken met het toegenomen gebruik van materieel dat vliegt, vaart of rijdt op batterijen. Denk bijvoorbeeld aan het grote aantal dronesystemen dat Defensie nu in gebruik neemt.
Defensie moet proactief aan de slag
Het zijn stuk voor stuk belangrijke kwesties waar een antwoord op moet komen. De onlangs uitgebrachte Roadmap Energiezekerheid 2026 geeft richting aan de zoektocht naar oplossingen. Geen enkel defensieonderdeel kan achterover leunen en erop vertrouwen dat het wel goedkomt. Dat marktpartijen te zijner tijd wel met een oplossing komen. Nee, Defensie moet proactief aan de slag om te zorgen dat er genoeg verschillende energiebronnen zijn om te kunnen vechten. En dat gevecht vol te houden, stellen Vincent en Roxanne. Zij houden zich bij de Directie Generaal Beleid (DGB) in Den Haag bezig met dit onderwerp. “Wat dat betreft is energie mission critical”, zegt Roxanne, clusterhoofd Duurzaamheid. “Zonder valt elke operatie of oefening snel stil.”
Defensie wil beschikken over meerdere energiebronnen. Niet alleen fossiele brandstoffen, maar ook zonne-energie, windenergie en biologische en synthetische brandstoffen.
Meer ‘mandjes’ met energie
Defensie wil dus niet langer te afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Daarom wordt met bondgenoten en marktpartijen nadrukkelijk gekeken naar andere, nieuwe vormen van energie. “Nu hebben we voor de (wapen)systemen hoofdzakelijk één fossiel mandje om uit te putten”, schetst Vincent, coördinerend beleidsmedewerker Duurzaamheid. “Straks zijn het er meer, waardoor we minder risico lopen.”
De inzet is breed: zonne-energie, windenergie, biologische en synthetische brandstoffen staan in het vizier. Ook kernenergie is in de roadmap niet langer een vies woord. Zo volgt Defensie de ontwikkeling van microreactoren. Deze kunnen bijvoorbeeld enkele defensielocaties of een marineschip van elektriciteit voorzien. Maar, benadrukken Vincent en Roxanne, dit is nog toekomstmuziek. Concrete plannen voor kernenergie liggen er zo snel nog niet.
Schepen en vliegend materieel maken al veelvuldig gebruik van brandstof die is bijgemengd met biologische of synthetische brandstoffen.
Defensie kan een zetje geven
Andere brandstoffen
Dan is het bijmengen van brandstoffen met biologische of synthetische brandstoffen veel realistischer. “Dat gebeurt nu ook al”, zegt Vincent. “Bijvoorbeeld bij militaire voertuigen en schepen, tot twintig procent. De ontwikkeling van die brandstoffen gaat ook sneller, daar is al veel mogelijk.” Defensie moet in een vroeg stadium aanhaken bij de ontwikkeling, is te lezen in de roadmap. “Bedrijven investeren in de ontwikkeling, maar moeten ook vertrouwen hebben dat er straks een markt is voor hun product”, legt Vincent uit. “Defensie kan een zetje geven door een bepaalde afname te garanderen.” Dit moet er mede voor zorgen dat de krijgsmacht in 2030 tot dertig procent minder fossiele brandstoffen gebruikt en dus minder afhankelijk is van de fossiele keten.
Het gezondheidscentrum op de Tonnetkazerne in ’t Harde is het eerste emissievrije gebouw bij Defensie. De opening was juli vorig jaar.
Ook duurzaam
Naast energiezekerheid, is duurzaamheid een factor. Denk aan de verduurzaming van legerings- en kantoorgebouwen door isolatie en zuinige installaties. “Dat gebeurt al, maar daar valt nog veel winst te behalen”, zegt Vincent. Dat is niet alleen goed voor de portemonnee en het milieu. Maar ook voor de zogeheten netcongestie. Want het is druk op het Nederlandse elektriciteitsnetwerk. Daar hebben ook de 68 grotere defensielocaties last van. “Dit is zeker een aandachtspunt omdat de organisatie groeit en nieuwbouwplannen heeft”, aldus de beleidsmedewerker. “Door in die plannen al rekening te houden met duurzaamheid kunnen we winst boeken.”
Zo moeten in 2030 de eerste drie locaties energiezeker zijn. “Met verduurzamen en andere energiebronnen zoals zonne-energie maken we locaties energieneutraal, wat gunstig is voor de drukte op het energienet.” Bovendien draagt het bij aan de onafhankelijkheid. Locaties kunnen dankzij zelf opgewekte energie(opslag) langer doorwerken wanneer het grote netwerk platligt.
Defensie heeft al meerdere voertuigen in gebruik die niet op fossiele brandstof rijden. Denk aan elektrische personenwagens en vorkheftrucks op waterstof.
Meer energie voor gevechtskracht
Focus op gevechtskracht
Wat dat betreft geldt; hoe meer energiebronnen, hoe beter. “Dat draagt bij aan de onafhankelijkheid. Het gaat om de juiste energie, op de juiste plaats, op het juiste moment.” De focus ligt overigens wel op versterking van de gevechtskracht, vult Roxanne aan. “Dat is een verschuiving vergeleken met de duurzaamheidsstrategie uit het verleden. Wat niet wil zeggen dat duurzaamheid geen aandacht krijgt. Gevechtskracht staat voorop en duurzaamheid draagt daaraan bij. Efficiënter energieverbruik vergroot het militaire voortzettingsvermogen. Daarnaast verkleint het de logistiek, waardoor er meer energie is voor gevechtskracht.”
De hybride quad is een licht, wendbaar voertuig dat een dieselaggregaat combineert met een stille elektrische aandrijving.
Single fuel policy
Het is een illusie om te denken dat fossiele brandstoffen binnenkort volledig verdwijnen. Defensie heeft te veel rijdend, varend en vliegend materieel dat diesel en kerosine gebruikt. Daarnaast is veel materieel ontworpen om lang mee te gaan. “Dus wordt er waarschijnlijk altijd in enige mate gebruik gemaakt van fossiele brandstoffen”, aldus Vincent. Daarom is er nu veel aandacht voor het eerder genoemde bijmengen met meer duurzame, alternatieve brandstoffen. Groot voordeel is dat er geen aanpassingen nodig zijn aan bestaande verbrandingsmotoren en de infrastructuur voor brandstoflevering.
Deze ontwikkelingen moeten wel aansluiten op de single fuel policy van de NAVO, zegt Roxanne. Oftewel: al het NAVO-materieel moet kunnen rijden en vliegen op dezelfde brandstof; militaire kerosine. Dat vergoot de interoperabiliteit tussen bondgenoten en daarmee kunnen ze elkaars voorraden delen. “Dus ook voor nieuwe brandstoffen worden onderling afspraken gemaakt”, zegt Roxanne. “Het is niet zo dat Nederland een compleet eigen koers vaart.”
De BatterijWagen (BaWa) is een mobiel en emissieloos accusysteem. Deze draagt tijdens oefeningen en missies bij aan het verkleinen van de CO2-voetafdruk en vermindert gebruik van brandstofgeneratoren.
Batterijen en accu’s
Tot slot is er in de roadmap aandacht voor de afhankelijkheid van batterijen en accu’s. Deze neemt toe nu er steeds meer onbemenste systemen zijn die vliegen, rijden of varen op batterijen. Hetzelfde geldt voor navigatie- en communicatieapparatuur. Daar moet Defensie goed over nadenken, stellen Roxanne en Vincent. Bijvoorbeeld over de inregeling van bevoorrading, reparatie en vervanging.
“Het moet bijvoorbeeld niet nodig zijn om tijdens een operatie verschillende kabels, stekkers, batterijen en oplaadsystemen mee te dragen in de rugzak. Dat werkt niet”, schetst Vincent. Een oplossing kan zijn om al bij de verwerving uit te gaan van bepaalde standaarden. Dus simpele oplossingen, die bruikbaar zijn op meerdere systemen. “Daar hebben militairen tijdens een oefening of operatie direct baat bij.”
Meer lezen?
Klik dan verder naar deze pagina (externe link, opent in een nieuw venster of tabblad) op defensie.nl. Hier is de roadmap te downloaden. Op deze pagina (externe link, opent in een nieuw venster of tabblad) staat algemene informatie over Defensie en duurzaamheid.
Het Materieellogistiek Commando (MatlogCo) nam eind mei drie waterstoftrucks in gebruik. Defensie onderzoekt hiermee of deze emissievrije voertuigen geschikt zijn voor zwaar defensietransport.
