Onbemande bootjes van Nederlandse bodem

Onbemande vaartuigen spelen in de nabije toekomst een sleutelrol in de bestrijding van onderzeeboten. Met behulp van zogenoemde  uncrewed surface vehicles (USV’s) kunnen fregatten hun actieradius uitbreiden, sneller reageren en de veiligheid van zowel de bemanning als het hele vlootverband aanzienlijk vergroten. Vorige week is in Rotterdam de eerste stap gezet naar de ontwikkeling van zo’n USV voor de Koninklijke Marine. 

Het Commando Materieel en IT (COMMIT) van Defensie en Dutch Naval Design tekenden er het contract voor het ontwerpen van zo’n USV. DND is een samenwerkingsverband van de maritieme industrie en kennisinstituten. Het autonome vaartuig dat uit de samenwerking moet voortkomen, is bedoeld voor de toekomstige Anti Submarine Warfare-fregatten (ASW-fregatten). Twaalf bedrijven gaan hiervoor samenwerken als USV Alliantie (USVAL).

“Dit contract is belangrijk voor ons als Defensie, maar ook voor Nederlandse bedrijven en kennis- en onderzoeksinstellingen”, onderstreept kapitein-luitenant ter zee Mark, Clusterhoofd Maritieme Onbemenste Systemen bij COMMIT. “Hiermee krijgen en behouden we kennis van USV’s in ons land, waardoor we minder afhankelijk zijn van anderen. De bedrijven kunnen allemaal veel, maar niet alles alleen.” 

Voor het eerst werken Nederlandse partijen in de industrie gezamenlijk aan een opdracht voor Defensie. “Ze bundelen al hun kennis en kunde om tot een goed product te komen, in plaats van elkaar te beconcurreren. Dat is wel bijzonder”, zegt KLTZ Mark. Defensie is weliswaar financier van het project, maar De Haas is zogenoemd penhouder waarbij alles samenkomt . “Ook dat is bijzonder”, benadrukt het clusterhoofd. “Normaal gesproken leveren wij als COMMIT een plan van eisen voor het ontwerp. Nu vragen we industrie en kennisinstituten om een haalbaar, betaalbaar en maakbaar product te leveren.” 

Met de komst van de vaartuigen is de samenwerking niet voorbij. “Deze USV en de samenwerking zijn geen eendagsvliegen. Het ontwerp en de systemen die erop zitten, zoals de software, kunnen worden bijgewerkt via het zogenoemd Model-based System Engineering. We zorgen voor een permanente doorontwikkeling van de USV om operationeel relevant te blijven. Dat geldt ook voor de samenwerking binnen Dutch Naval Design: ook daarin moet je blijven investeren en innoveren.” 

Behalve voor het ontwerp en bouw van een prototype vaartuig, hebben COMMIT en Thales Frankrijk een contract ondertekend voor de integratie van een zogenoemde dipping sonar. Deze door Thales ontwikkelde sonar is nu nog alleen inzetbaar vanaf helikopters. “Zowel de hardware als de software moet geschikt worden gemaakt voor toepassing vanaf de USV. Thales, TNO en het consortium werken hier zowel separaat als gezamenlijk aan”, zegt KLTZ Mark. 

“Een van de grote voordelen is dat het fregat door deze USV wel de informatie krijgt over onderzeeboten, maar zelf op veilige afstand kan blijven”, schetst de marineofficier. De sonar vergroot het zichtveld van het fregat, zonder dat de locatie van dat schip wordt weggegeven. “We krijgen een Nederlands maritiem ecosysteem met een Europees tintje.” 

“De ontwikkeling van de USV staat los van de vertraging van de ASW-fregatten, zoals die aan de Tweede Kamer is gemeld. Het is belangrijk om juist nu te beginnen met de ontwikkeling. Zo kunnen de toekomstige gebruikers ervaringen opdoen met het systeem. Je kunt al medewerkers gaan opleiden op de bediening van het USV en de sonar, zodra die beschikbaar zijn.” 

Wanneer het eerste prototype gereed moet zijn, kan en wil KLTZ Mark niet zeggen. Ook over budgetten doet Defensie geen uitspraken vanwege commerciële vertrouwelijkheid. “Den Helder wil ze natuurlijk morgen al hebben, dat snap ik best. Maar je komt er niet met een dagje brochures doornemen. Het is nu zaak de voet op het gaspedaal te houden, zonder dat je onder die druk te hard doorgaat.”