Teamwork op de Westerschelde
Coen Heil
sergeant-majoor Hille Hillinga
Oefening Port Defender: waar alles samenkomt
Wat begint als een reguliere verkeerscontrole, mondt uit in een complexe operatie wanneer een kopstuk van een Russische terreurorganisatie wordt aangehouden. De extremistische groep voert wekenlang druk uit op Nederland voor de vrijlating van hun gearresteerde leider. Als gevolg hiervan zet de Marechaussee samen met politie-eenheden een gerichte scheepscontrole op richting Antwerpen. Mogelijk zitten twee personen aan boord die goederen smokkelen voor de organisatie. In dit speelveld van informatie, timing en samenwerking telt iedere beslissing. Welkom bij oefening Port Defender, op en rond de Zeeuwse Westerschelde.
Maurits staat middenin het speelveld van de oefening. Als wijk-opperwachtmeester havens/maritiem bij de Brigade Zeeland/West-Brabant is hij normaliter het gezicht van de Koninklijke Marechaussee voor de commerciële vaart. Hij kent de havens, rederijen en regels. “Ik houd me bezig met alles wat bij de grotere havens binnenkomt,” vertelt hij. Van voorlichting tot toezicht en advies: zijn werk draait om preventie en contact.
Voor de oefening Port Defender krijgt Maurits een uitzonderlijke positie toebedeeld. Waar doorgaans een Officier van Dienst (OvD) het voortouw neemt, schuift de brigade hem nu naar voren. Dit vanwege zijn specifieke maritieme kennis. Samen met de Officier van Dienst Politie vormt hij de spil in een scenario waarin informatie schaars is, maar de dreiging concreet. “Deze casus ademt Marechaussee”, benadrukt de wijkopper. “Met name door de aanwezige aspecten grensbewaking en mogelijke hybride dreiging.”
De aanleiding van alle rumoer is een ambtsbericht vanuit de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD). Twee personen zouden zich aan boord van een schip richting Antwerpen bevinden: geldlopers, die worden gelinkt aan de terroristische organisatie. Ze zijn mogelijk in het bezit van 250.000 dollar. Voor Maurits begint het werk al een dag eerder. Hij analyseert de informatie, verkent juridische kaders en zet de lijnen uit. “Je onderzoekt meteen: waar liggen mijn bevoegdheden, wat mag ik doen en wat heb ik nodig?”
De gedegen voorbereiding resulteert in een strakke inzet. Een snel vaartuig met hierop vijf marechaussees ligt klaar. De collega’s worden ondersteund door zeven politieagenten en het patrouillevaartuig de P41. Het plan is om het schip al varend te controleren. De eenheden vertrekken vanuit Vlissingen. Ze positioneren zich strategisch en benaderen het doelwit van twee kanten. “Zodat we alles afdekken en veilig aan boord kunnen stappen,” licht Maurits toe. De bemanning wordt verzameld op het dek, zichtlijnen worden gecontroleerd en de boarding volgt.
Eenmaal aan boord verschuift de focus naar controle en isolatie. Daarbij wordt de bemanning gescheiden en het schip veiliggesteld. Tegelijkertijd begint de zoektocht op een groot, complex en onbekend terrein. “Je moet systematisch werken,” zegt de wijkopper daarover. “Ruimte voor ruimte aflopen.” Zonder speurhond, maar puur op observatie en ervaring werken de teams zich door machinekamers en laadruimtes richting de hutten.
De puzzel valt in elkaar wanneer er vanuit een hut met gebarricadeerde deur menselijke geluiden klinken. Met de juiste machtiging wordt de hut betreden en worden de verdachten aangetroffen. Binnen anderhalf uur na de melding is de operatie rond: van de eerste informatie tot de aanhouding. “Dat ging snel,” zegt Maurits tevreden. “Operationeel stond het goed.” De samenwerking tussen de koppels Marechaussee en politie blijkt daarbij cruciaal, met name door bevoegdheden die elkaar goed aanvullen.
Na de arrestatie is de oefening nog niet ten einde, want zodra het schip in beslag is genomen, gaat een brandalarm af. Een derde verdachte probeert bewijsmateriaal te vernietigen. Door deze nieuwe schermutseling kantelt de situatie van opsporing naar crisisbeheersing. De veiligheidsregio Zeeland treedt op, de politie schakelt naar commandovoering ter water en de politieprocessen gaan lopen. Hieronder valt het strafrechtelijk onderzoek, maar ook de afscherming en afzetting van het brongebied.
Aan het einde van de dag blikt Maurits met een positief gevoel terug op een intensieve inzet; van voorbereiding tot uitvoering en nasleep. “De samenwerking verliep zeer succesvol." In de praktijk van Port Defender komt alles samen. Kennis, bevoegdheid en vertrouwen. Precies wat nodig is als het er echt op aankomt.
