Vier jaar oorlog, vier jaar hulp 

Het is vier jaar geleden dat Rusland Oekraïne binnenviel. Een triest ‘jubileum’, want het einde van deze oorlog is voorlopig nog niet in zicht. De strijd gaat immers onverminderd door en de vredesbesprekingen lopen tot nu toe op niks uit. En dus is de steun van andere landen aan Oekraïne van levensbelang. De Coördinatie Cel Oekraïne (CCOEK) van het Commando Materieel en IT (COMMIT) voert de regie over een groot deel van de leveringen vanuit Nederland.  
 
Op een interview zit hij niet per se te wachten. Niet alleen omdat het risico’s met zich meebrengt, maar ook omdat zijn team ‘in de schaduw werkt’. Maar hij stemt tóch in, omdat hij het ook belangrijk vindt dat er aandacht is voor hun werkzaamheden. Joachim is sinds 2024 hoofd CCOEK. “Ja, hoe begon het? Kun je netjes ‘nee’ zeggen?”, vertelt hij glimlachend in het kantoor van CCOEK. “Het besef was er gelijk dat we tempo moesten maken. We hebben een relatief klein team, maar iedereen voelt echt de noodzaak. Doordat het team niet al te groot is, is er een goede focus en zijn de lijnen kort, waardoor we sneller kunnen handelen.”

De noodzaak voor dat kleine, maar zeer toegewijde team werd al snel duidelijk. Waar de groep na het uitbreken van de oorlog bestond uit mensen die de taken voor CCOEK naast hun gewone werkzaamheden uitvoerden, zag COMMIT in dat dit niet voldoende was. Daarom werden collega’s fulltime vrijgemaakt voor CCOEK. “Het trok een zware wissel op de mensen die het ernaast deden. Dat zat vooral in de verantwoordelijkheid die ze voelden. Je merkt gewoon dat mensen nóg meer betrokken zijn en extra gemotiveerd. Maar het is ook goed om een bepaalde afstand en zakelijkheid te bewaren, want als je té emotioneel betrokken raakt, verlies je het overzicht. Het is in dit werk van belang dat je je op feiten baseert en niet op emoties en aannames.” 

COMMIT leverde namens Nederland vanaf 2022 in totaal bijna 5,5 miljard euro aan steun aan Oekraïne, naast alle afstoting. Waar deze hulp in het begin bestond uit alles wat voorradig was, zoals kleding, munitie en voertuigen, werd dit in de loop van de jaren complexer, ziet Joachim. “In het begin stootten we af wat er op de plank lag. Nu wordt er vanuit een opdracht een project opgelopen waarbij schepen worden gebouwd en vindt er gelijk een integratie plaats van bijvoorbeeld wapens of andere benodigdheden. Daarnaast zijn de aantallen groter dan voorheen. Ons doel is nog steeds om zo snel mogelijk materieel te leveren, maar je ziet dat delen van de markt verzadigd raken. Het is daarom lastig om aan bepaalde dingen te komen.”  
Dat heeft tot gevolg dat Oekraïne soms langer op spullen wacht dan wenselijk is. “Doordat de opdrachten complexer worden, lukt het niet altijd om op tijd te leveren. Tot slot nemen bepaalde innovaties een enorme vlucht, bijvoorbeeld sensoren. De ontwikkelingen volgen elkaar razendsnel op. Als team moet je dus organisch meebewegen om mee te kunnen in die snelheid, maar ook in alle ontwikkelingen.” 

Dat organisch meebewegen bleek niet aan dovemansoren gericht. Net zoals de wijze van oorlog voeren in Oekraïne de afgelopen vier jaar veranderde, wijzigde de aanpak van CCOEK ook. “In het begin kreeg je een opdracht en voerde je die uit. We zitten tegenwoordig veel meer aan de voorkant. Vanuit Oekraïne komen de verzoeken binnen bij de taskforce en dat is mijn counterpart. Dus dan kunnen we als CCOEK meedenken met wat slim, handig en verstandig is. We bepalen niet, maar we denken wel mee. Als we een opdracht krijgen, kijken we ook waar we die het beste weg kunnen zetten in de organisatie.” 

Een andere verandering is dat deze taskforce de samenwerking met andere landen steeds meer zoekt en vindt. Vanuit COMMIT sluit CCOEK daarop aan. “Je ziet nu veel bilaterale en trilaterale afstemmingen. Dat het ene land zegt: ‘wij kopen dit aan, wil je meedoen?’ Het afstemmen van zo’n international agreement vergt alleen wel veel tijd.” En dat was even wennen voor Joachim. “Ik denk dan: Oekraïne heeft hulp nodig, dus dat bieden we. Dat blijkt echter complexer dan je van tevoren verwacht, want ook juridisch moeten zaken goed worden uitgezocht voor zo’n overeenkomst. Maar goed, je hebt maar invloed tot waar je invloed hebt.” 

Iets waar het CCOEK zeker geen invloed op heeft, is de hoeveelheid geld die vanuit het kabinet hun kant op komt voor alle leveringen. Dit jaar gaat er drie miljard euro naar Oekraïne, waarvan reeds een groot bedrag is vastgelegd. “Voor de komende jaren zal dat drie keer drie miljard zijn. Het is afwachten of er nog aanvullende steun komt voor 2026, zoals afgelopen jaar het geval was. Op internationaal niveau gebeurt er veel en een aantal dossiers loopt natuurlijk gewoon door. Maar je wilt geen gat in de ondersteuning.”

Hoe lang deze ondersteuning aan Oekraïne nog nodig is, weet niemand. Dat maakt het werk voor CCOEK ’apart’, legt Joachim uit. “We weten allemaal niet wat we volgend jaar doen. Als het klaar is, is het klaar. Desalniettemin is de projectdirectie Oekraïne voor tien jaar ingericht. Omdat er ook het plan is om te helpen opbouwen als de oorlog voorbij is. Niemand wist waar ze aan begonnen toen ze hierin stapten. Ik ook niet. Maar we zijn allemaal mensen met een bepaalde risk appetite. We helpen elkaar, er is een grote verbondenheid en we doen het echt samen. Dat maakt het bijzonder. Ons gezamenlijke doel is en blijft om Oekraïne te ondersteunen om hun gevechtskracht te vergroten en hun voortzettingsvermogen te versterken tegen de Russische agressor.” 

Lees hier het vervolg op dit artikel.