Nieuwe vleugels voor Defensie
Coen Heil
Pilatus
Niet lesvliegtuig, maar leerconcept verandert vliegopleiding
In de huidige geopolitieke tijdgeest ondergaat het militaire domein een ingrijpende transitie. Wapensystemen en technologische snufjes ontwikkelen zich razendsnel. Reden te meer voor een modernisering van de opleiding van militaire vliegers. De aankoop van acht nieuwe lesvliegtuigen (PC-7 MKX) door Defensie is daarbij een eerste aanzet, maar dekt nog niet de hele lading. “Het is geen vervanging van een vliegtuig”, beaamt projectmanager luitenant-kolonel Nico van het Commando Materieel en IT (COMMIT), “maar vervanging van de complete opleidingscapaciteit”.
Deze nuance is cruciaal: het lesvliegtuig is slechts één bouwsteen in een leeromgeving waarin simulatie, virtual reality en software minstens zo bepalend zijn als aluminium.
Centrale rol voor simulatoren en XR
De nieuwe opleidingscapaciteit bestaat uit een totaal leerconcept. Het vliegtuig maakt deel uit van een breed scala aan leermiddelen, waaronder vier simulatoren, XR-devices – Extended Reality-apparaten – en toepassingen in virtual en mixed reality. Samen vertegenwoordigen zij een groter aandeel dan de acht nieuwe toestellen. “Wij praten altijd over het totale leerconcept”, benadrukt overste Nico. “Het vliegtuig is daarvan een onderdeel, maar het geheel is veel omvangrijker.”
Het nieuwe opleidingstraject is duurzamer en bespaart tijd en geld
Strak gepland, goed getimed
Overste Nico was eind vorige maand een van de aanwezigen bij een speciaal belegde tekenceremonie op het hoofdkantoor van fabrikant Pilatus in Zwitserland. Daar zette de commandant van het Commando Lucht- en Ruimtestrijdkrachten (CLRS), luitenant-generaal André Steur, zijn handtekening op de romp van het nieuwe lestoestel. Voor onder andere de projectleider markeerde het een duidelijke mijlpaal. “Even laten zien: hier staan we nu.”
Halverwege maart wordt de vleugel aan de eerste kist gezet. Medio augustus 2026 staat het eerste lesvliegtuig klaar, waarna certificatie, vliegtesten en de conversie van vliegers, instructeurs en technici volgen. In mei 2027 arriveren de eerste lestoestellen in Nederland.
C-LRS luitenant-generaal Steur hield in Zwitserland een traditie binnen de luchtmacht in ere: het tekenen van de eerste romp die de start van de bouw symboliseert.
Projectmanager luitenant-kolonel Nico was namens COMMIT aanwezig bij de tekenceremonie in de fabriek van Pilatus in Zwitserland.
Binnenkant volledig vernieuwd
De nieuwe PC-7 MKX is een doorontwikkeling van een beproefd ontwerp in een nieuw jasje, formeel voorzien van een Mark II-typecertificaat. De buitenkant oogt vertrouwd, maar de binnenkant is volledig vernieuwd. “En compleet software gedreven,” onderstreept de overste van de Directie Projecten. “In plaats van allemaal losse klokjes, hebben we nu één grote digitale wereld.” Die digitale cockpit vormt het vertrekpunt van de nieuwe opleiding: grote schermen, aangestuurd door computers, maken het toestel flexibel en aanpasbaar aan specifieke leerdoelen.
Alle aangeschafte lesvliegtuigen worden volledig geassembleerd bij Pilatus in Zwitserland.
Nederland is launching customer van het nieuw aangekochte systeem
Het toestel wordt ingezet binnen de Elementaire Militaire Vliegopleiding (EMVO) op Vliegbasis Woensdrecht, waar aspirant-vliegers worden opgeleid en voorbereid op hun vervolgpad. Eerst wordt vastgesteld of iemand het in zich heeft vlieger te worden, daarna volgt de keuze: fixed wing of rotary wing. Voor helikoptervliegers eindigt het EMVO-traject na deze fase; vaste-vleugelvliegers stromen door naar een tweede opleidingsfase.
Het toestel wordt ingezet binnen de Elementaire Militaire Vliegopleiding (EMVO) op Vliegbasis Woensdrecht.
Van klassiek lesmodel naar moderne opleiding
Met de invoering van de nieuwe toestellen verandert de manier waarop vliegers worden klaargestoomd. De opleiding verschuift van een traditioneel instructiemodel naar een aanpak waarin leerdoelen en individuele ontwikkeling centraal staan. Instructeurs kijken daarbij gericht naar wat een leerling nodig heeft om vaardigheden onder de knie te krijgen en zetten daarvoor passende leermiddelen in.
Het lesprogramma draait om meerdere kerncompetenties die verder reiken dan alleen technische vliegvaardigheden.
Doorzettingsvermogen, analytisch denken, samenwerken en omgaan met tegenslag vormen daarbij belangrijke pijlers. Per competentie kiezen instructeurs het meest geschikte middel: een simulator, virtual reality of een vlucht in het toestel zelf. Deze combinatie maakt gerichter trainen mogelijk en geeft instructeurs meer ruimte om te anticiperen op verschillen tussen leerlingen.
Achter de digitale schermen van de PC-7 zitten allerlei computers. Deze software wordt gemaakt door Pilatus en Garmin, de leverancier van het systeem.
Eén leeromgeving
De simulatoren zijn het hart van de nieuwe leeromgeving. Er komt een Flight Training Device, een level-2 simulator zonder bewegingsplatform, en een XR-proceduretrainer waarin 'wereldwijd' kan worden gevlogen. Een virtuele instructeur begeleidt basismanoeuvres en ontlast daarmee de instructeurs. Alle middelen samen vormen één geïntegreerd geheel. Theorie start met digitale, interactieve lesborden. Met virtual reality kunnen leerlingen virtueel rond het vliegtuig lopen, checks uitvoeren en vluchten voorbereiden, zelfs vanuit huis.
Pilatus werd opgericht in 1939 en heeft sindsdien een sterke reputatie opgebouwd op het gebied van innovatieve, betrouwbare toestellen – van trainingsvliegtuigen tot utilityvluchten en zakelijke jets.
De PC-7 MKX is gewoon een turboprop in een nieuw jasje
Van papier naar praktijk
Projectleider Nico focust zich bij COMMIT op de uitvoering. Zijn team kreeg een duidelijke opdracht: aanschaffen wat nodig is om het nieuwe opleidingsconcept mogelijk te maken. Na marktverkenningen en afwegingen kwam vliegtuigfabrikant Pilatus uit het Zwitserse Stans als beste keuze naar voren om dit geïntegreerde systeem te leveren.
Het project bevindt zich inmiddels in de realisatiefase. In september 2027 moeten alle vliegtuigen, simulatoren en lesmiddelen gereed zijn. “Dan kan de luchtmacht ermee aan de slag”, zegt de overste. Het oorspronkelijke projectvoorstel was breder, met internationale samenwerking en neventaken, maar het budget was taakstellend. “Daarom brachten we de focus terug naar de kern: vliegers opleiden. Het hele systeem moest daarbij passen.”
Het defensieteam dat acte de présence gaf bij Pilatus.
Klaar voor de toekomst
Nederland is launching customer van het nieuw aangekochte systeem. “Wij stoppen de meeste effort in de hele ontwikkeling van zowel het vliegtuig als het Ground-Based Training System - het geïntegreerde trainingsprogramma voor piloten” - besluit overste Nico. De luchtmachten van Frankrijk en België volgen later als klant.
Binnen de luchtmacht wordt uitgekeken naar de vernieuwingen. Niet alleen omdat nieuwe leermiddelen noodzakelijk zijn, maar omdat ze essentieel zijn om jaarlijks zestig leerling-vliegers op te leiden en voor te bereiden op een vijfde-generatie luchtmacht. De verwachting is dat de combinatie van digitale leermiddelen, simulatoren en nieuwe vliegtuigen de opleiding efficiënter en toekomstbestendiger maakt. Door technologie en didactiek te combineren ontstaat een leeromgeving die aansluit bij de eisen van moderne militaire operaties.
De PC7 heeft een laag aangebouwde vleugel die zorgt voor stabiel vlieggedrag.
