MMU: Meer dan een tanken in de lucht
kapitein Riemer Witteveen
kapitein Riemer Witteveen en Foto boven: adjudant Arnoud Schoor
Vervoeren, evacueren, verzorgen en ondersteunen
Boven het Zuidwest-Duitse Pfälzerwald trainen twee Tornado gevechtsvliegtuigen. Ze zijn al wat ouder, maar komen nog prima mee, mits ze regelmatig oefenen. Ondertussen is vanaf Eindhoven een grijze, omgebouwde Airbus A330 opgestegen. Het is een MRTT, een Multi Role Tanker Transport-vliegtuig. De missie van vandaag is het aftanken van de Tornado’s. In de lucht welteverstaan. Boven het grijze wolkenkleed dat boven Nederland hangt schijnt de zon gelukkig volop. Een schitterende dag om te vliegen.
In het passagiersdeel van het toestel wijst niets erop dat je in een vliegend tankstation zit. Het ziet eruit als menig ander passagiersvliegtuig, alleen missen de opvallende kleuren, reclameboekjes en tv-schermpjes. Beenruimte is er volop. Vriendelijke service evenzo. Toch heeft dit vliegtuig meer in z’n mars dan personen van A naar B vervoeren.
Na drie kwartier in de lucht gaat de rem erop en vliegt de MRTT rustig rondjes in het gebied, wachtende op de Duitsers. In de cockpit kijkt instructeur-vlieger majoor Nico Temming tevreden om zich heen. Achter hem zijn de Air Refuelling Operators (ARO’s) het tankproces al nauwkeurig aan het voorbereiden.
Gevechtsvliegtuigen kunnen op twee manieren tanken: met het hose-and-drogue-systeem, een soort shuttle aan een slang (links) en of met een boom, een grote arm die onder de MRTT hangt (rechts).
‘Het staat allemaal als een huis en onze quality management hebben we heel erg goed op orde.’
Benchmark
Temming begint in 1992 als vlieger en is de enige van zijn lichting die nog altijd vliegt. Eerst in de F-16, later het KDC-10 tank- en transportvliegtuig en nu in de A330 MRTT. Als voorbereiding op de komst van die toestellen, vloog hij twee jaar burgervluchten op dat basistype bij de KLM. Hij leerde het toestel goed kennen en geeft nu instructies aan nieuwe vliegers. “We hebben het bij de MMU allemaal erg goed op orde,” vertelt hij met enige trots. “Het staat allemaal als een huis. De internationale samenwerking werpt zijn vruchten af en ons quality management hebben we heel erg goed op orde. We zijn daarmee een benchmark voor de hele luchtmacht.”
Vlieger-instructeur majoor Nico Temming vliegt al meer dan dertig jaar voor de luchtmacht.
Wat is wat: MRTT, MMU en EATC
De Airbus A330 MRTT is een Multi Role Tanker Transport-vliegtuig. De Multinational MRTT-Unit (MMU) bestaat uit acht samenwerkende NAVO-landen: België, Denemarken, Duitsland, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Tsjechië en Zweden. De MMU beschikt over negen MRTT’s, waarvan er vijf op Eindhoven staan en vier op de Duitse luchtmachtbasis in Keulen. Het toestel is breed inzetbaar, maar vooral bekend door het in de lucht kunnen bijtanken van vliegtuigen (air-to-air refuelling, oftewel AAR). Maar ook kan het toestel 267 passagiers kwijt, 45 ton vracht en 111 ton brandstof. Eén MRTT is ingericht als vliegend hospitaal met zes intensive care- bedden en zestien voor medium care, een vereiste vanuit de Duitse wet.
Dit jaar vult een tiende MRTT de vloot aan en met de toevoeging van Denemarken en Zweden aan de MMU zijn er nog eens twee toestellen besteld. Gezamenlijk zorgen de acht landen voor de aanschaf, onderhoud, beheer en trainingen.
Een andere internationale eenheid op Vliegbasis Eindhoven is het European Air Transport Command (EATC). Dat zet zo’n 180 tank- en transportvliegtuigen van de zeven lidstaten België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg, Nederland en Spanje zo effectief mogelijk in. Hieronder vallen ook de MRTT’s van de MMU. Het EATC staat onder leiding van de Franse generaal-majoor Franck Mollard
Archieffoto van de Belgische kolonel Evert Cuppens die nu nog deputy commander is. Eind maart neemt hij het MMU-commando van de huidige Duitse commandant over. Foto: sergeant Sjoerd Hilckmann
Full Operational Capability
In een tijd waarin Hoofdtaak 1 voor Defensie weer centraal staat, is ook het nodige bij de MMU veranderd, weet Temming: “Dat moet voor de Full Operational Capability (FOC, red.) van de MMU." Dat wordt officieel bekrachtigd op 26 maart. Hij vervolgt: "Dat betekent dat we vanaf dan volledig inzetbaar zijn en dus alle taken uit ons pakket kunnen uitvoeren. Dat hebben we bereikt door meer vliegen en opleiden, maar ook alle randzaken op orde krijgen. Dat is relatief snel gegaan en die FOC hebben we inmiddels. Het loopt erg goed; alles werkt en de systemen zijn betrouwbaar.” De MMU kan nu snel schakelen en er staat altijd één MRTT klaar om direct ingezet te worden.
Een uitdaging ligt er ook nog. Er is een tekort aan ARO’s. “We hebben er nu veertien”, geeft majoor Temming aan. “Met negen kisten is dat echt te weinig als we straks de klok rond moeten opereren, mochten er echt een conflict komen met Rusland. De investeringen zijn er wel, maar mensen krijgen is het belangrijkste. Ik heb gelukkig wel het gevoel dat er een kentering is wat betreft interesse.”
De A330 MRTT is bijzonder breed inzetbaar. Van tanken in de lucht, personen- en vrachttransport tot een medische evacuatie (foto’s). Voor elke klus staat een geschikt toestel klaar. Foto’s: MMU.
‘De Nederlanders spelen een sleutelrol’
Rol van Nederland
In de vrijwel lege cabine van de MRTT zit generaal-majoor Mollard van het EATC net zo ontspannen om zich heen te kijken als majoor Temming in de cockpit. De oud-Mirage 2000- en Rafale-vlieger heeft op Eindhoven tweehonderd man onder zich. Het is een ideale werkplek en hij is content met de Nederlandse rol. “Alle mensen in Eindhoven hebben de neuzen dezelfde kant op en zijn bijzonder vindingrijk. De dagelijkse werkzaamheden van het team zijn van de hoogste kwaliteit.”
De Nederlanders hebben als klein land binnen de MMU en het EATC toch een sleutelrol, vertelt Mollard: “Niet alleen is Nederland host nation, het hele IT-systeem waarmee we werken om missies te plannen wordt door de Nederlanders verzorgd. Ook de toestellen worden door Nederland onderhouden, volgens de kwaliteitseisen van de Nederlandse luchtmacht.”
De Tornado’s tanken middels het hose-and-drogue-systeem dat uit de vleugel van de MRTT tevoorschijn komt.
Badmintonshuttle of angel
Ondertussen hangen de Tornado’s naast de Airbus. Om ze te kunnen tanken, komen uit de vleugels van de MRTT een soort badmintonshuttles aan een slang naar buiten gerold; het zogenoemde hose-and-drogue-systeem. De Tornadovliegers moeten even goed mikken, maar prikken zich met de tankstang van hun kist al snel vast in de shuttle. Per minuut kan er zo’n 1500 liter per minuut het ontvangende vliegtuig in stromen. Dat is precies de hoeveelheid die de Tornado’s nodig hebben om in twintig minuten terug naar hun basis te vliegen.
Voor bijvoorbeeld F-16’s en F-35’s is er een ‘boom’, een lange angel aan de onderzijde van de MRTT. Met een joystick stuurt de ARO, de Air Refuelling Officer, vanuit de cockpit het uiteinde van de tankstang naar het ontvangende toestel. Met de boom kolkt er ruim 4500 liter per minuut uit de tanker in de reciever.
Als de Tornado’s zijn afgetankt, volgen er geen freebies bij deze tankbeurt, maar wel een snelle saluut vanuit de cockpit naar de nieuwsgierige koppies achter de ramen van de A330. Even blijven de Tornado’s nog naast het tankvliegtuig hangen, maar hervatten dan toch hun reis naar de basis. De slang en shuttle worden langzaam weer de vleugel in getrokken. De snelheid van de MRTT gaat omhoog en een half uur later staat de A330 weer op z’n plaats op Eindhoven.
“Het mooiste zijn de betekenisvolle missies; daar doe je het voor.”
Sergeant Tara Hulsman – cabin attendant
Eén van de ongeveer vijftig cabin attendants bij de MMU is sergeant Tara Hulsman. Vanaf jongs af aan weet ze het zeker; ze wil vliegen! Als Defensie tijdens haar opleiding luchtvaartdienstverlening langskomt om cabinepersoneel te werven voor de MRTT, valt alles voor haar samen. Van de 25 uit de selectie gaat ze als enige door. “Militair zijn was nooit mijn plan, maar ik vond dat altijd al superstoer.
”Misschien dat ze ooit eens kijkt naar de functie van ARO, maar voorlopig zit de sergeant helemaal op haar plek en geniet ze met volle teugen. “Het mooiste zijn de betekenisvolle missies, zoals bijvoorbeeld evacuaties. Dan merk je echt dat je iets kunt betekenen voor de gasten aan boord. Daar doe je het voor.”
Veilig terug op Eindhoven. Foto: Louis Meulstee