Van dataverbruik tot hergebruik 

Een inbox vol oude e-mails. Servers die dag en nacht draaien. Een minuutje videobellen. Iedere klik heeft impact. Evenals afgedankte militaire uniformen die eindigen in de verbrandingsoven. Wat onzichtbaar lijkt, blijkt een groeiend probleem. Tijdens de Week van de Circulaire Economie laat Defensie zien dat het anders kan — van dataverbruik tot hergebruik van kleding. 

De onzichtbaarheid van alle kliks met de muis maakt Data & IT tot een lastige vervuiler. Waar afval zich zichtbaar opstapelt, blijft digitale vervuiling verborgen. “Als je iets zoekt in jouw zwaar vervuilde inbox of netwerkschijf - die vol staat met oude documenten en concepten in allerlei versies en rimram door elkaar - duurt het zoeken echt langer”, beaamt Nicole Rutten. Zij is werkzaam bij Joint Informatievoorziening Commando (JIVC) - IT-bedrijf van Defensie - en zeer bedreven als het gaat om duurzaamheid. 

Ondertussen groeit de impact snel. De ICT-sector is wereldwijd verantwoordelijk voor drie tot vier procent van de CO₂-uitstoot. En met de opkomst van kunstmatige intelligentie neemt het energieverbruik alleen maar toe. Meer rekenkracht betekent meer energie, meer infrastructuur en zelfs meer koelwater. 

Binnen Defensie ontbreekt nog een volledig inzicht in welke systemen precies hoeveel verbruiken. “Dat soort dingen gaan we onderzoeken”, stelt Rutten. “Voor welk bedrijfsproces hebben we het meeste nodig?” 

Het gaat bij Defensie niet alleen om duurzaamheid, maar ook om inzetbaarheid. IT vormt de ruggengraat van militaire operaties. Zonder energie en zonder systemen stokt het optreden. “Als wij niet verder vooruitkijken dan vijf of tien jaar, dan kan dat een bottleneck worden in de hele operatie”, vervolgt de JIVC’er. 

Daarom verschuift de focus naar energiezekerheid en autonoom voortzettingsvermogen. Wat als energie schaars wordt? Of als toegang tot grondstoffen onder druk komt te staan? “Wij moeten energie onafhankelijk gaan worden”, waarschuwt Rutten. “En heel bewust kijken hoe we IT efficiënter kunnen voortbrengen.” Dat vraagt om slimmere software, zuiniger hardware en minder verspilling. Maar ook om gedragsverandering. 

De eerste stap ligt bij de gebruiker. Een eenvoudige mail staat gelijk aan zeven gram CO₂. Met bijlage loopt dat op tot 36 gram. Het lijkt weinig, maar het stapelt snel op. Daarom zet Defensie in op bewustwording. Op de Kromhoutkazerne staat vanaf de start van de Week van de Circulaire Economie tot en met 22 april een interactieve tentoonstelling die de impact van digitaal gedrag zichtbaar maakt. Ballonnen tonen hoeveel uitstoot een uur videobellen of honderd mails veroorzaken. “Denk na voordat je iets verstuurt of opslaat”, luidt de boodschap van Rutten. “Dat is waar het begint.” 

Concrete acties zijn simpel: inbox opschonen, minder bijlagen versturen, nieuwsbrieven opzeggen, apparaten uitzetten. Of soms even bellen in plaats van mailen of videobellen. 

Naast digitale verduurzaming werkt Defensie ook aan circulair gebruik van materieel. Zoals uniformen. Waar gebruikte kleding voorheen geregeld in de oven belandde, is er tegenwoordig een nieuw alternatief ontstaan: bouwmaterialen.  

Defensie daagde met andere overheidsorganisaties en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) de markt uit om toepassingen te ontwikkelen voor afgedankte textiel. Dat leidde tot een innovatief product. Panelen die geschikt zijn voor vastgoed en inrichting. “Het is een heel waardevol product”, vertelt Bas Stooker, bij Defensie werkzaam als facilitair adviseur bij de Staf Divisie Facilitair, Logistiek en Beveiliging (DFLB). “Je kunt het gebruiken in gebouwen, maar ook in meubilair.” 

Op de Kromhoutkazerne staat deze week een demonstratiestand waarin het materiaal al is toegepast. Het is de eerste tastbare stap. De toepassing in gebouwen van Defensie en de Rijksoverheid wordt dit jaar gerealiseerd. 

Circulariteit begint bij de militair zelf. Bij het afstaan van kleding wordt na bewassing gekeken of deze nog inzetbaar is. Is dit het geval, verwerkt de industrie de textiel tot nieuwe grondstoffen. Hoewel dat nog niet altijd soepel verloopt. “We erkennen dat nog niet alle uniformen worden ingeleverd”, aldus Stooker. Soms uit gemak, soms door contraproductieve regels. “En dat is zonde, want de grondstoffen zijn waardevol en schaars. Die grondstoffen zijn eindig en de verwerving ervan heeft grote impact op grond- en watergebruik.” 
Behalve bouwpanelen wordt nu ook gewerkt aan meubelstoffen van gebruikte bedrijfskleding. Hiervan zijn de eerste resultaten veelbelovend. 

De Week van de Circulaire Economie fungeert binnen Defensie als katalysator. Initiatieven worden zichtbaar, kennis wordt gedeeld. Met als resultaat een groeiende urgentie. Niet alleen vanuit klimaatdoelen, maar vooral vanuit operationele noodzaak. “Het is geen onderzoeken meer”, besluit Rutten. “Het is een pure noodzaak voor onze operatie.” 

Defensie gebruikt vijftig procent minder grondstoffen in 2030 en is honderd procent circulair in 2050. Op deze wijze sluit Defensie aan bij de doelen van de Rijksoverheid.