Bettine Hilbrands
sergeant-majoor Maartje Roos en Bert Brugman
Internationale lhbtiq-militairen bij Defensie tijdens WorldPride
In een wereld waarin verworven vrijheden steeds meer onder druk staan, ontving Defensie vorige week dertien internationale gasten die zich inzetten voor het lhbtiq-netwerk van hun krijgsmacht. Zij woonden onder meer de Military Pride Conference bij op het Marine Etablissement Amsterdam. Ook voeren ze mee op de defensieboot tijdens de Canal Parade, het hoogtepunt van WorldPride Amsterdam.
“Wij staan voor vrijheid. Dat geldt ook voor de vrijheid om jezelf te zijn. Diverse teams zijn sterker en beter in staat om hun land te verdedigen.” Dat zei Commandant der Strijdkrachten generaal Onno Eichelsheim via een videoboodschap tegen de ongeveer tachtig aanwezigen bij de conferentie. Onder hen waren deelnemers uit Canada, Denemarken, Duitsland, Ierland, Italië, Kroatië en Oekraïne.
Diverse teams zijn sterker en beter in staat om hun land te verdedigen
SHK, het lhbtiq-netwerk van Defensie, organiseerde de bijeenkomst vanwege WorldPride Amsterdam. Een van de onderwerpen was de geschiedenis van queer personen binnen de krijgsmacht. Militair historicus Jaus Müller haalde het voorbeeld aan van de Heilige Schare van Thebe. Dat was in de vierde eeuw voor Christus een speciale elite-eenheid van homostellen in het leger. Het idee was dat mannen die van elkaar hielden feller zouden vechten, om elkaar te verdedigen.
Jaus vertelt over de geschiedenis van queer personen binnen de krijgsmacht.
Uitsluiting
Veel later, nadat Napoleon was verslagen en Nederland in 1814 een zelfstandig koninkrijk werd, ging de krijgsmacht een eigen standaard hanteren. Dat was het begin van de institutionele uitsluiting van homoseksuele militairen in het leger. Dit duurde tot 1974, toen het verbod op homoseksualiteit voor militairen officieel werd afgeschaft. Keuringsartsen en commandanten bleven echter beweren dat lhbti’ers psychisch minder stabiel waren voor het militaire werk. Als dat al zo was, kwam dat volgens Jaus niet door hun geaardheid, maar door pesten, uitsluiting en de angst om ontdekt te worden. "Een masker weegt soms zwaarder dan een helm”, aldus de historicus.
Een masker weegt soms zwaarder dan een helm
De Oekraïner Oleksandr is een van de internationale deelnemers aan de conferentie. De uiteenzetting van Jaus vond hij het meest interessante onderdeel. “Er zijn altijd al lhbti’ers in het leger geweest”, concludeert hij. “Dat is een goed argument in discussies met onze conservatieve tegenstanders, die sterk religieus zijn.” Oleksandr is blij met de nadruk op Oekraïne tijdens de bijeenkomst. “Voor ons is het heel belangrijk dat jullie ons en de oorlog niet vergeten.”
Oleksandr tijdens zijn toespraak op de conferentie.
Oekraïense lhbti-militairen strijden op twee fronten
Juridisch buitenspel
Als jonge soldaat nam Oleksandr deel aan de verdediging van Marioepol en de Azovstal-fabriek. Na twintig maanden Russisch gevangenschap staat hij nu aan het hoofd van de organisatie LGBT Military for Equality. In Oekraïne is het homohuwelijk wettelijk niet toegestaan en ontbreekt een regeling voor geregistreerd partnerschap. Hierdoor staan partners van lhbt-militairen juridisch buitenspel: bij ernstige verwondingen of overlijden aan het front hebben zij geen recht op medische informatie, erfenis of overheidssteun.
Daarnaast is er ook geen wetgeving tegen haatmisdrijven. Volgens Oleksandr komen geweldsincidenten tegen de lhbti-gemeenschap in Oekraïne vaak voor. “Ik verdedig mijn land, maar het land verdedigt mijn rechten niet”, zegt hij. Oekraïense lhbti-militairen strijden dus op twee fronten: in de oorlog, maar ook voor hun rechten.
Ik verdedig mijn land, maar het land verdedigt mijn rechten niet
Voorbereiden op oorlog
De Duitse kapitein Sven herkent dit. “De beste jaren voor onze gemeenschap liggen inmiddels achter ons”, vindt hij. “De oude discussie steekt weer de kop op over wat belangrijker is. Je hoort zeggen: We hebben de capaciteit niet om ons om lhbti-personen te bekommeren, want we moeten ons voorbereiden op oorlog. Je kunt echter niet klaar zijn voor oorlog als je niet begaan bent met delen van de bevolking.”
Sven is voorzitter van QueerBw, het netwerk voor lhbti’ers bij de Bundeswehr. Hij haalt Carlo Masala aan, een hoogleraar politicologie aan de militaire universiteit. Die schreef het boek 'Woke en weerbaar'. “Masala stelt dat een modern leger juist effectief en strijdbaar kan zijn wanneer het openstaat voor de gehele maatschappij, inclusief minderheden.”
Diversiteit is een operationele noodzaak
“Diversiteit is dus een operationele noodzaak”, vervolgt hij. “Het leger mag geen conservatief bolwerk buiten de maatschappij zijn. Het moet de diversiteit van de moderne, liberale democratie weerspiegelen en openstaan voor alle genderidentiteiten, culturele achtergronden en seksuele geaardheden. Dat vergroot de vijver voor talent en versterkt de interne cohesie. Want als queer mensen niet het gevoel hebben dat hun land hen verdedigt en dat ze vertegenwoordigd worden, waarom zouden ze dan voor dat land vechten? Als staat heb je die mensen ook gewoon nodig. Het Duitse leger is dringend op zoek naar personeel. We willen als krijgsmacht groeien. Het steunen van minderheden is daarvoor een goede manier.”
Links: portretfoto van Sven. Rechts: Oleksandr op de defensieboot tijdens de Canal Parade.
Het doet extra pijn als je wordt aangevallen door de vrienden die naast je staan
Kracht
Zijn ervaringen aan het front en in gevangenschap gaven Oleksandr de kracht om te strijden voor alle lhbti’ers in Oekraïne. “Veel mensen uit die gemeenschap zijn bang om het leger in te gaan”, zegt hij. “Ze zijn niet bang om te sterven of gewond te raken, maar ze vrezen homofobie in de gelederen. Het doet extra pijn als je niet door de vijand wordt aangevallen, maar door de vrienden die naast je staan.”
De vlaggen van de verschillende landen staan klaar om met de opvarenden mee aan boord te gaan.
Sven bevond zich enkele weken geleden in Berlijn op zo’n honderd meter van de aanslag bij de Pride. “Ook binnen de queer gemeenschap zijn er verschillende groepen. In Berlijn heb je bijvoorbeeld zeer linkse gemeenschappen waar wij als militairen niet welkom zijn. Maar nu stonden we daar samen en deelden we het verdriet om de dode en de vele gewonden. Dat samenzijn en het uitspreken van ‘oké, dit accepteren we niet’, gaf ons kracht.”
Bankje
Tijdens de conferentie was er ook aandacht voor de jonge soldaat Gijs die met zijn geaardheid worstelde en vorig jaar uit het leven stapte. Zijn partner Bram, moeder Paula en vriend Ryan onthulden een bankje met daarop de tekst ‘een goed gesprek begint met iemand écht zien’ en een QR-code naar 113 Zelfmoordpreventie. Dit kan het gesprek op gang brengen of ervoor zorgen dat iemand hulp zoekt. Tijdens een driedaagse mars onthulden de vrienden van Gijs al meer 113-bankjes (externe link, opent in een nieuw venster of tabblad) .
Bram, Paula en Ryan (vlnr) op het 113-bankje.
Canal Parade
Twee dagen later troffen de internationale gasten elkaar weer tijdens de Canal Parade. Ook minister Dilan Yeşilgöz-Zegerius stapte op de defensieboot, met aan boord ongeveer honderd opvarenden. “Wie zichzelf kan zijn, is een betere militair of burgermedewerker”, aldus de bewindsvrouw. “Want wie zich veilig voelt, staat er ook als het spannend wordt.”
Ze herhaalde de vraag van brigadegeneraal Sandra Keijer: “Wat is mijn vrijheid waard als mijn collega niet vrij kan zijn?”. Keijer is voorzitter a.i. van het in 1987 opgerichte SHK, het oudste netwerk van zijn soort ter wereld. “Nederland heeft iets om door te geven”, vindt de minister. “Iets waar hard voor gestreden is en dat je moet blijven verdedigen.”
Meer zien van de Canal Parade?
Bekijk de impressie:
