‘Maak mentale gezondheid bespreekbaar’

6 min

Bettine Hilbrands

Lieke Giezen

Militairen lopen een mars om taboe op zelfdoding te doorbreken

Wat doe je als je vermoedt dat een collega met mentale problemen kampt of zelfs aan suïcide denkt? En hoe trek je aan de bel als je hier zelf mee worstelt? De drempel om het gesprek hierover aan te gaan of hulp te vragen is hoog. Om daar verandering in te brengen is een aantal militairen een actie begonnen. Na de zelfdoding van hun vriend soldaat Gijs van der Werf liepen ze een mars van Emmen naar Harlingen. Hiermee zamelden ze geld in voor 113 Zelfmoordpreventie.

Bijna een jaar geleden maakte Gijs een einde aan zijn leven. De twintigjarige was geneeskundig verzorger op de ziekenauto. “Gijs was een hele lieve, zachtaardige jongen die zich altijd bezighield met het welzijn van anderen”, vertelt zijn partner Bram, zelf ook werkzaam bij Defensie. “Dat had hij van jongs af aan al. Zijn moeder is EHBO-instructeur en hij had zelf ook al vroeg een reanimatie-diploma. Hij gaf een valse leeftijd op om voor zijn achttiende als burgerhulpverlener aan de slag te kunnen.”

Gijs was een hele lieve, zachtaardige jongen die zich altijd bezighield met het welzijn van anderen

Het is dus niet vreemd dat Gijs bij het 400 Geneeskundig Bataljon van de landmacht terecht kwam, gelegerd op de Generaal Spoorkazerne in Ermelo. Uiteindelijk was het zijn doel om verpleegkundige te worden.

Masker

Volgens zijn vriend had Gijs het bij Defensie naar zijn zin en kwam hij ook altijd vrolijk over. Maar Bram zag soms ook een andere kant van hem. “Dan zei hij dat het vermoeiend was om steeds een masker op te moeten houden. Dat kostte hem te veel energie. Hij gaf de laatste weken ook wel eens aan dat hij ‘er geen zin meer in had’. Maar daarna begon hij weer te lachen, dus dachten we dat het een grapje was.”

Gijs worstelde met zijn geaardheid. Volgens zijn partner is hij daar op de middelbare school erg mee gepest. Dat heeft hij toen aan niemand verteld. “Daardoor was hij ook bang om er bij Defensie voor uit te komen”, zegt Bram. “Hij dacht dat collega’s dan anders naar hem zouden kijken. Maar achteraf is dat helemaal nooit een probleem geweest. Dat zat echt alleen in zijn eigen hoofd.”

De militairen staan bij een voetbalclub. — De militairen begonnen hun mars bij FC Emmen. Ze houden ‘troostbeertjes’ vast. De moeder van Gijs heeft die gemaakt van zijn kleding.

Ik raad iedereen aan om de online training te volgen bij 113

Zijn vrienden merkten wel dat zijn gedrag veranderde, maar wisten niet goed hoe ze daarmee om moesten gaan. Bram: “We twijfelden of we er met hem over moesten praten. Want wat vraag je dan? We waren ook bang om hem daarmee juist op ideeën te brengen. Achteraf leerden we in een e-learning van 113 dat dat niet zo is. Ik raad iedereen aan om die online training te volgen. Bij 113 hebben ze ook een hele mooie Routekaart suïcidepreventie, waarin staat hoe je zo’n gesprek moet voeren. Dat hadden we dus veel eerder moeten weten. Dan hadden we misschien hulp voor Gijs kunnen zoeken.”

Suïcidepreventiebeleid bij Defensie

In Nederland sterven er elke dag gemiddeld vijf mensen door zelfdoding. Jaarlijks plegen zo’n 1.850 mensen suïcide in Nederland. Ook Defensie wordt helaas elk jaar opnieuw geconfronteerd met één of meerdere zelfdodingen onder het eigen personeel. Op dit moment werkt de organisatie daarom aan een integraal suïcidepreventiebeleid. Want ook al doet Defensie al veel aan suïcidepreventie, het kan altijd nog beter. Denk aan het breder aanbieden van lessen over het herkennen van mentale klachten en hoe je het gesprek daarover voert. Dat kan de verandering brengen waar de vrienden van Gijs op hopen, namelijk het omlaag brengen van de drempel om hulp te vragen.

Daarnaast steken binnen de militaire organisatie veel mensen een professionele hand uit naar wie daar behoefte aan heeft. Denk aan de Diensten Geestelijke Verzorging, Bedrijfsmaatschappelijk Werk, de praktijkondersteuners (POH) GGZ op de eerstelijnsgezondheidscentra, de Militaire Geestelijke Gezondheidszorg en het Veteraneninstituut.

Taboe

Op praten over zelfdoding heerst echter nog steeds een taboe. De actie van Bram en zijn vrienden is dan ook bedoeld om dat te doorbreken. Met hun mars vroegen ze aandacht voor mentale gezondheid en zamelden ze geld in voor 113. De tien militairen liepen de afgelopen drie dagen een afstand van 135 kilometer. De initiatiefnemers mikten op € 13.500 (€ 100 per kilometer). Dat doel is ruimschoots gehaald.

Dezelfde route van Emmen naar Harlingen legde Gijs als veertienjarige af op de fiets. Hij zamelde daarmee geld in om naar de European Scout Jamboree in Polen te kunnen. Dat ging echter niet door vanwege de coronapandemie. Gijs gebruikte het geld om zijn skydive-brevet te halen.

De militairen tijdens de mars. — De militairen liepen zo'n 45 kilometer per dag, in een tempo van zes tot zeven kilometer per uur, met rugzak.

Zware tocht

De militaire mars was een zware tocht die het uiterste van de lopers vroeg, fysiek, maar vooral mentaal. Ze liepen zo’n 45 kilometer per dag in een tempo van zes tot zeven kilometer per uur, met rugzak. De laatste 8,5 kilometer op de derde dag werden ze begeleid door zo'n dertig sympathisanten. Er sloten vooral mensen aan die zelf ook een zelfdoding hebben meegemaakt. Ook liepen er veteranen mee.

Het idee achter de mars was dat de militairen mentaal een gevecht met zichzelf moesten voeren. “Dat heeft Gijs ook gedaan”, aldus Bram. “Daar komt bij dat we dit met elkaar deden. Net zoals je mentale problemen met elkaar bespreekbaar moet maken.”

De militairen lopen door een bosgebied. — De mars was fysiek en mentaal een zware tocht.

113-bankjes

De lopers overnachtten bij sportverenigingen. Zo brachten ze ook daar hun boodschap onder de aandacht. In de steden langs de route plaatsten ze samen met de gemeenten speciale 113-bankjes met een QR-code naar de hulplijn. Het is de bedoeling dat deze ook bij alle kazernes komen te staan. Op de Generaal Spoorkazerne is dat al het geval.

De ouders van Gijs op het bankje. Daarachter Bram en wethouder Wanders. — De ouders van Gijs op het bankje in het centrum van Emmen, met daarachter Bram en wethouder Raymond Wanders.

Ook al zou hier maar één persoon mee geholpen worden, dan is dat al winst

“Als iemand zo’n bankje ziet, denkt die misschien: ik moet toch eens met mijn collega gaan praten”, zegt Bram. “Of diegene belt zelf met 113. Dat kan leiden tot een doorverwijzing naar de huisarts of andere hulpverlener. Ook al zou hier maar één persoon mee geholpen worden, dan is dat al winst!”