Hier vrede, daar onheil
KAP Arjen de Boer
Foto: SGT Sjoerd Hilckmann | Video: AOO Eva Klijn
Ruim 200 Nederlandse militairen verzorgen gelaagde luchtverdediging in Polen
Luchtverdedigers van het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC) beschermen sinds december een logistiek knooppunt dat belangrijk is voor de hulp aan Oekraïne. “Het is duidelijk dat we hier voor het ‘echie’ staan.”
Nog een maand en dan zit de Air & Missile Defence Taskforce (AMDTF) in zuidoost-Polen op de helft van de inzetduur. Sinds december beschermen de luchtverdedigers een logistiek knooppunt dat belangrijk is voor de militaire steun aan Oekraïne. Ze moeten tijdens hun shift continu aanstaan, vertelt commandant Wesley Dijkshoorn.
De radars en wapensystemen, zoals Patriot en NASAMS (National Advanced Surface-to-air Missile System) lanceerinstallaties en vuurleidingscentrales, staan continu gericht op het oosten om een mogelijke dreiging van Russische drones of raketten te onderkennen en indien nodig uit te schakelen. “Zo verzorgen wij een geïntegreerde luchtverdediging die meerdere luchtlagen afdekt”, schetst Dijkshoorn. “Snijd een ui doormidden en leg hem plat. Dan zie je verschillende lagen die naadloos op elkaar aansluiten. Zo is onze luchtverdediging ook opgezet.”
Nederlandse luchtverdedigers opereren in Polen onder de vlag van NATO Security Assistance and Training for Ukraine (NSATU). Luitenant-kolonel Wesley Dijkshoorn is commandant van de taakgroep.
Radarsystemen zijn meerdere keren ingeschakeld
Op bevel van de NAVO
Vooralsnog is er geen wapeninzet geweest, maar de radars zijn wel meerdere keren ingeschakeld op bevel van de NAVO en het Poolse hoofdkwartier. De militairen die het luchtbeeld waarnemen, zagen toen hoe delen van Oekraïne werden aangevallen. Net aan de andere kant van de grens. Hier vrede, daar onheil.
Het NASAMS-luchtverdedigingssysteem is een belangrijk onderdeel van de taakgroep.
Patriot, NASAMS en counterdrone
De Nederlandse taakgroep opereert onder de vlag van de NATO Security Assistance and Training for Ukraine (NSATU) en is samengesteld uit 200 militairen van diverse eenheden. De Patriot-capaciteit wordt voornamelijk bediend door luchtmachtcollega’s. Landmachters treden op met het NASAMS-systeem en counterdrone-middelen.
Verdediging tegen drones is vandaag de dag niet meer weg te denken van het slagveld. “Als het moet, kunnen wij ze uitschakelen”, aldus luitenant Tom.
Wij identificeren doelen en melden het als we iets zien
Doelen identificeren
Voor de meesten is het de eerste uitzending, zegt eerste luitenant Tom, pelotonscommandant bij 11 Luchtverdedigingsbatterij (counterdrone, red.). “Bij aankomst zijn we meteen begonnen met opbouwen. We hebben kabels getrokken, de systemen op de torens gezet en alles getest. Wij identificeren doelen en melden het als we iets zien. Dan gaat het om klasse-1 drones, kleine exemplaren. Als het moet, kunnen wij ze uitschakelen.”
Met zijn eenheid heeft hij vorig jaar ook de NAVO-top in Den Haag beschermd. Daar leerden ze de systemen onderling beter te verbinden voor een betere waarneming. Maar tot nu toe is er in Polen niet veel gebeurd op het gebied van drones, benadrukt Tom.
Betrouwbaar luchtbeeld
“Het is goed om eindelijk iets te doen waarvoor we al jaren trainen”, vertelt wachtmeester Jimmy. Hij is commandant van de radargroep bij de luchtverdedigingssystemen van 12 Luchtverdedigingsbatterij. “Het is een verantwoordelijke job. Samen met 4 anderen zorg ik voor een zuiver en betrouwbaar luchtbeeld, zodat collega’s weten welk doel ze moeten uitschakelen.” Ook voor Jimmy was de NAVO-top waardevol. De lessons learned passen ze nu toe. “Denk aan het koppelen met andere radarsystemen van verschillende eenheden. Het geeft ons een gecombineerd luchtbeeld waar we voordeel uit halen.”
Het is al enkele keren gebeurd dat het personeel in een hogere staat van paraatheid werd gebracht. Op bevel van de NAVO en Poolse autoriteiten zetten ze de radars aan om te monitoren of er geen Russische dreiging richting Polen kwam. “Via een computer zien we wat er in het westen van Oekraïne gebeurt”, vertelt Jimmy. “Bij de eerste air raid warning was er wel wat spanning. Maar we zijn hiervoor getraind en weten wat we moeten doen. Het geeft een goed gevoel om het logistieke knooppunt te beveiligen en iets bij te dragen.”
“Het is goed om eindelijk iets te doen waarvoor we al jaren trainen”, vertelt wachtmeester Jimmy, commandant van de radargroep bij de luchtverdedigingssystemen van 12 Luchtverdedigingsbatterij.
Voorbereiden op dreiging
Wie een indruk wil krijgen van de Russische luchtaanvallen op Oekraïne kan de volgende site bezoeken: alerts.in.ua.
Dit is openbare informatie, waarmee Oekraïense burgers zich kunnen voorbereiden op mogelijke dreigingen. Hoe groter de dreiging, hoe roder de kleur van het gebied.
Soms is het een uitdaging om mankementen aan de systemen te verhelpen. Sommige onderdelen zijn moeilijk te verkrijgen. “Dat vraagt om flexibiliteit en creativiteit”, aldus luitenant Michelle.
Deze winter was het soms –20 °C
Inzetbare wapensystemen
Een andere uitdaging is de invloed van de winter. In zuidoost-Polen dalen de temperaturen ver onder nul en ligt er veel sneeuw. Dat heeft gevolgen voor de wapensystemen en ondersteunende apparatuur, merkt eerste luitenant Michelle, commandant Hersteldetachement. Sommige generatoren zijn oud en hebben het zwaar. Deze apparatuur is echter essentieel om de wapensystemen inzetbaar te houden. Goed onderhoud is dus belangrijk. “De systemen zijn ontworpen om te werken bij temperaturen van –5 °C tot +35 °C,” zegt ze. “Maar deze winter daalt het soms tot –20 °C. Het kan voorkomen dat een generator niet start omdat hij moeite heeft de juiste temperatuur te bereiken. Wij adviseren dan om bijvoorbeeld een omkasting te bouwen die hem beschermt.” Soms is het een uitdaging om reparaties uit te voeren. Sommige onderdelen zijn moeilijk te verkrijgen. “Dat vraagt om flexibiliteit en creativiteit, bijvoorbeeld door alternatieve oplossingen toe te passen. Maar het heeft nog nooit de missie belemmerd.”
Zonder logistiek staat alles stil. Dus zijn luitenant Eveline en haar collega’s dagelijks druk in de weer om iedereen van bijvoorbeeld voeding en reservedelen te voorzien.
Systemen draaiende houden
Net als voor veel collega’s is het voor tweede luitenant Eveline (plv. commandant van het logistieke element) de eerste uitzending. Groot verschil met het werk in Nederland of tijdens een oefening vindt zij de dynamiek. Lange dagen en hoge urgentie. “Mijn collega’s en ik ondersteunen de operatie over de volle breedte van operationele logistiek, van bevoorrading tot onderhoud en herstel. We brengen voeding, reservedelen en brandstof om de systemen draaiende te houden”, vertelt ze. “De urgentie is hier hoger. Zonder de juiste spullen kunnen onze collega's hun werk niet doen. Het is hier een acuut probleem als een generator geen diesel meer heeft. Dat mag niet gebeuren.”
Tussen de reguliere werkzaamheden door is er ook tijd om te oefenen. Zoals ZHKH na een fors ongeval met meerdere gewonden.
