Klein middel, groot effect
Coen Heil
Rob ter Bekke, Saab Zweden, SpectralX
Nieuwe camouflagenetten: vechten om ongezien te blijven
Op het slagveld anno 2026 zijn rook, duisternis of begroeiing nauwelijks een uitdaging voor moderne sensoren. Drones zien vrijwel iedere beweging. Ben je onderkend, trek je aan het kortste eind. Daarom investeert de landmacht versneld in een nieuwe generatie camouflagenetten. Ogenschijnlijk eenvoudig materiaal kan het verschil maken tussen opgemerkt worden of overleven.
Veranderd dreigingsbeeld
De nieuwe netten maken deel uit van een gelaagd systeem van bescherming, waarin individuele middelen, voertuigcamouflage en algemene netten elkaar versterken. Volgens majoor Rein, projectleider vanuit Staf-CLAS, draait het om samenhang. De aanleiding is helder. Door de oorlog in Oekraïne is het dreigingsbeeld razendsnel veranderd. Moderne sensoren bestrijken een breed elektromagnetisch spectrum – met onder meer radiogolven, microgolven, infrarood en zichtbaar licht – en worden massaal gekoppeld aan (kamikaze)drones. Oude militaire camouflagenetten (vaak nog uit de jaren 80) bleken simpelweg onvoldoende.
“Moderne drones en sensoren kunnen bijna alles zien,” doet ook Alfredo, projectmanager Camouflage, Concealment and Deception, een duit in het zakje. “We hebben betere middelen nodig om ons te beschermen tegen die ontwikkeling.”
Een gewapende militair op een berg onder een camouflagedeken.
Volgens projectleider Rein gaat er de komende tijd nog een hele hoop nieuw materieel binnenkomen.
Kwetsbaar zonder de juiste bescherming
De waarde van camouflagenetten wordt soms onderschat. Bovendien is de financiële verhouding scheef. Een modern wapensysteem van tientallen miljoenen kan kwetsbaar zijn zonder de juiste bescherming.
“Je kunt een systeem hebben van 20 of 30 miljoen, zegt Alfredo, maar als je het niet beschermt, had je met 30.000 euro het verschil kunnen maken.”
Minder zichtbaar, niet onzichtbaar
De nieuwe netten van de krijgsmacht richten zich vooral op het visuele en thermische spectrum. Ze verminderen de warmte-uitstraling van mensen en voertuigen, waardoor ze minder snel opvallen voor warmtebeeldcamera’s. “Ze maken je niet onzichtbaar, maar ze halen wel een deel van die warmte weg”, benadrukt Alfredo.
Ze maken je niet onzichtbaar
Aangepast radioverkeer
Dreigingen zoals het gebruik van radiofrequenties of radarsignaturen vallen buiten het bereik van de netten. Daarvoor zijn aanvullende maatregelen nodig, zoals aangepast radioverkeer of misleiding. Het onderstreept een belangrijke les: camouflage is niet alleen een net, maar een integraal aspect van optreden. “Het is nu onderdeel van het verminderen van uitstoot en het minder zichtbaar maken van voertuigen en materialen ”, vervolgt de projectmanager.
De drones versus de sensoren is een wedloop waarvan het einde nog lang niet in zicht is.
Een net dat alles verbergt onder alle omstandigheden is een utopie. Er blijft altijd een restrisico.
Meer dan een net over je voertuig
Voor militairen betekent de komst van de nieuwe netten een fundamentele verandering. Camouflage wordt namelijk complexer én zwaarder. Er zijn verschillende middelen: van poncho’s en kleine netten tot grote constructies voor voertuigen en commandoposten. Die laatste kunnen militairen zelfs als een soort koepel over een voertuig plaatsen, voor 360 graden bescherming. Dat vergt ruimte, gewicht en kennis. “Het is niet meer; ik hang een net op en ik ben weg”, onderstreept Rein. “Je moet goed weten wanneer je wat toepast.”
De nieuwe middelen vergen ruimte, gewicht en kennis
Ook de logistiek verandert. Netten zijn groter, worden daardoor zelfs geleverd met ondersteuningspalen en vragen een andere manier van inzetten en opbergen. Voor de individuele militair ligt de nadruk juist op lichte, waterafstotende materialen.
De zichtbare meerwaarde van gecamoufleerde uitrusting.
Opleiden om te overleven
De Camouflage School (zie kader hieronder) speelt een sleutelrol bij goed gebruik van de nieuwe spullen. Steeds meer eenheden weten de weg ernaartoe te vinden voor advies en testen. De kennis over camouflage groeit, maar ook de school heeft stilgestaan. “Daarom zijn we in gesprek over uitbreiding van de school”, licht Alfredo toe. Door de huidige, beperkte opleidingscapaciteit is het risico van onvoldoende kennis reëel. Hierdoor bestaat de kans dat soldaten zelf spullen kopen die niet ‘van de baas zijn’. Daar schuilt een gevaar in, want er zijn veel producten die niet goed werken of zelfs een vals gevoel van veiligheid geven.
Een gecamoufleerde militair ligt in het veld achter zijn wapen.
Camouflage School
De Camouflage School is een onderdeel van de Mission Support School van het Opleidings- en Trainingscentrum Genie (OTCGenie). Het is een gespecialiseerde opleidingsafdeling binnen Defensie in Vught.
Op de Mineurs- en Sappeursschool – een van de 2 scholen van OTCGenie – trainen militairen het onzichtbaar maken van troepen, voertuigen en infrastructuur voor vijandelijke sensoren (zoals drones en satellieten) en het toepassen van misleidingstechnieken.
Wedloop met de sensor
De introductie van de nieuwe netten is het startpunt van een voortdurende wedloop. Sensoren worden sneller, kleiner en goedkoper. Kunstmatige intelligentie helpt bij het herkennen van patronen en doelen. “Eigenlijk moet je dit jaarlijks vernieuwen,” meent Rein. De ambitie is helder: blijven innoveren, samenwerken met industrie en onderzoek, en inspelen op nieuwe dreigingen.
Majoor Rein, projectleider vanuit Staf-CLAS: “Het conflict in Oekraïne is een gamechanger. Met de eerste echte lessons learned en lessons identified.”
Enkele militairen verstopt onder een camouflagedeken op een klif aan zee.
