Van A4’tje tot operationeel inzetbaar 

Het is april 2022 als bij het Commando Materieel en IT (COMMIT) een beknopte opdrachtnota landt. “Er stond in feite: regel een vliegtuig”, vertelt Kristian, projectleider bij COMMIT (Directie Projecten). “Maar zo’n zin is natuurlijk geen project. Dan begint het echte werk pas: wat is precies de behoefte, hoe past dit binnen de organisatie en wat zijn de randvoorwaarden?”

Wat volgde was geen grootschalig luchtvaartprogramma, maar een traject dat bewust werd ingericht als Concept Development & Evaluation (CD&E). De Koninklijke Marechaussee wilde ervaring opdoen met een bemenst surveillanceplatform en de meerwaarde daarvan in de praktijk toetsen. “Het idee was: eerst aantonen wat dit concept oplevert”, zegt Kristian. “Daarna kun je pas spreken over structurele inbedding of eventuele opschaling.”

De eerste fase stond in het teken van verduidelijking. Wat moest het toestel precies kunnen? Ging het om vervanging van iets bestaands of om een nieuwe capability? En hoe verhoudt het zich tot bestaande middelen, zoals drones? “Een bemenst vliegtuig biedt andere mogelijkheden”, legt Kristian uit. “Het kan langer in de lucht blijven, is breder inzetbaar onder verschillende weersomstandigheden en heeft meer draagvermogen voor sensoren.”

Samen met de Marechaussee werd een programma van eisen opgesteld. “Het platform moest meerdere uren aaneengesloten inzetbaar zijn, voldoende capaciteit hebben voor hoogwaardige sensoren en de mogelijkheid bieden om live beelden en data naar de grond te sturen”, vertelt de projectleider. Daarnaast moest het toestel voldoen aan alle geldende luchtvaartregelgeving en geschikt zijn voor integratie van defensie-specifieke systemen.

Medio 2023 startte de aanbesteding. In juli 2024 volgde contractering met QinetiQ, dat een aangepaste Diamond Aircraft DA62 MPP leverde. “De aanbieding voldeed volledig aan de technische eisen en was economisch het meest gunstig”, aldus Kristian. “Dan is de keuze objectief.”

De gekozen DA62 MPP is een licht, tweemotorig vliegtuig met relatief lage operationele kosten en een groot uithoudingsvermogen. Het toestel kan zes tot acht uur in de lucht blijven en met een kruissnelheid van circa 250 kilometer per uur snel inzetbaar zijn boven vrijwel heel Nederland.

“Het hogere draagvermogen ten opzichte van kleinere, onbemande systemen maakt het mogelijk om zwaardere en kwalitatief betere sensoren te integreren”, legt Kristian uit. Onder de romp bevindt zich een gestabiliseerd camerasysteem dat zowel overdag als ’s nachts inzetbaar is. Het systeem levert hoogwaardige videobeelden en fotografische data. Beelden kunnen live worden doorgestuurd naar grondstations, waardoor op afstand kan worden meegekeken en beoordeeld.

Daarnaast zijn radiosystemen geïntegreerd die veilige communicatie en datatransmissie ondersteunen. Daarmee kan het toestel niet alleen waarnemen, maar ook direct informatie delen binnen de operatie. “Het is geen groot maritiem patrouillevliegtuig”, benadrukt Kristian. “Maar binnen het kader van dit CD&E-traject biedt het precies de juiste balans tussen inzetbaarheid, flexibiliteit en kostenbeheersing.” 

Een wezenlijk onderdeel van het project was de integratie van zogeheten Government Furnished Equipment (GFE). Dat betreft systemen die eigendom blijven van Defensie, zoals camera’s en radiosystemen met cryptografische modules.

“Die systemen geef je niet uit handen”, zegt Kristian. “Wij leveren als Defensie de technische randvoorwaarden aan: gewicht, stroomverbruik, bevestigingspunten, interfaces. De leverancier zorgt dat het platform geschikt wordt gemaakt om die systemen veilig en gecertificeerd te kunnen integreren.”

Die integratie vraagt meer dan het simpelweg monteren van apparatuur. Het raakt aan luchtwaardigheid, balans, koeling, elektrische belasting en certificering. Alle aanpassingen zijn uitgevoerd conform de geldende regelgeving. Het toestel is volledig gecertificeerd en specifieke modificaties zijn op verzoek van de Marechaussee afzonderlijk getoetst. Regulier onderhoud vindt in Nederland plaats. Voor specialistische componenten, zoals bepaalde sensoren, zijn aparte onderhoudscontracten ingericht. 

Hoewel het traject relatief snel verliep, kende het ook uitbreidingen. Gaandeweg ontstonden aanvullende wensen en eisen. Extra sensoren, ondersteunende middelen en aanvullende contracten maakten het project breder dan de oorspronkelijke opdracht.
Kristian noemt het openlijk: 'scope creep'. “De initiële opdracht was beperkt. Maar als je in de uitvoering merkt dat bepaalde aanvullingen nodig zijn om het systeem écht bruikbaar te maken, dan moet je daar zorgvuldig mee omgaan.”

Dat vraagt om de voortdurende afweging tussen functionaliteit en beheersbaarheid. “Je moet scherp blijven op de scope, tijd en het budget. Soms betekent dat ook dat je ‘nee’ zegt.” 
Een tweede toestel bijvoorbeeld zou buiten de bestaande opdracht vallen en een afzonderlijk besluit vereisen. “Dan moet er een nieuwe projectkaart komen en moet de organisatie daar expliciet voor kiezen.” 

Het huidige contract voorziet in een leaseperiode van drie jaar, met verlengingsopties. In die periode kan de Marechaussee het concept operationeel valideren en onderbouwen wat de meerwaarde is. “De evaluatie is niet automatisch gekoppeld aan het einde van de contractperiode”, zegt Kristian. “Als de behoefte eerder duidelijk wordt, kan ook dan al worden nagedacht over vervolgstappen. Het CD&E-karakter geeft die flexibiliteit. Die aanpak beperkt het initiële risico en houdt tegelijkertijd ruimte voor groei.”

Opvallend is de beperkte omvang van het COMMIT-team dat bij het project betrokken was. Naast Kristian werkten een engineer en twee inkopers intensief mee aan de realisatie. “Het was geen groot programma, maar er zat veel werk in de details”, zegt hij. 

Van het opstellen van het programma van eisen tot het contracteren, het organiseren van onderhoud, training en aanvullende apparatuur: het traject vroeg om nauwe samenwerking tussen meerdere disciplines. Terugkijkend overheerst tevredenheid. “Er staat nu een gecertificeerd, inzetbaar platform dat voldoet aan de gestelde eisen. Voor een CD&E-traject is dat precies de bedoeling.” 

Of het concept op termijn wordt opgeschaald, hangt af van de operationele ervaringen en de strategische keuzes van de organisatie. Voor nu is de basis gelegd: een bemenst surveillanceplatform dat binnen beheersbare kaders werd gerealiseerd en direct inzetbaar is.