Uniek schip vaart Den Helder binnen 

Het eerste gloednieuwe mijnenbestrijdingsvaartuig voor de Koninklijke Marine ligt eindelijk aan een Nederlandse kade. Na een tocht vanuit de werf in het Franse Concarneau voer de ‘Vlissingen’ de marinehaven van Den Helder binnen. Eind februari werd het schip bovendien overgedragen aan het Commando Materieel en IT (COMMIT).  
 
In de verte doemt een grijs schip op. Het stipje dat achter de dijk vandaan komt, wordt steeds groter. De twee sleepboten die aan weerszijden varen, heten de nieuwste aanwinst een warm, nautisch welkom met hun waterkanonnen. In de haven klinkt ondertussen het onafgebroken geluid van scheepshoorns, waarmee de binnenliggende vaartuigen de Vlissingen verwelkomen. De Nederlandse driekleur achterop het schip wappert fier in de frisse winterwind. 

De huidige vloot mijnenjagers is na zo’n veertig jaar trouwe dienst aan vervanging toe. Jaren geleden startte daarom het project ‘Vervanging Mijnenbestrijdingscapaciteit’. De Nederlandse en Belgische krijgsmachten bundelden daarin hun krachten en schaffen in totaal twaalf nieuwe schepen aan. Zes voor ieder land. Dat gebeurt onder leiding van de zuiderburen.  

Dat nu het eerste mijnenbestrijdingsvaartuig in Nederland arriveert, noemt kapitein-ter-zee Lex ‘bijzonder’. Hij is namens COMMIT (Directie Projecten) verantwoordelijk voor de Nederlandse bijdrage aan deze monsterklus en ziet erop toe dat ook onze nationale belangen worden meegenomen. “Hiermee worden plaatjes werkelijkheid voor het marinepersoneel. En in het bijzonder voor de medewerkers van de Mijnendienst”, zegt hij trots. 

De twaalf vaartuigen gaan er uiteindelijk allemaal hetzelfde uitzien. Met een lengte van ruim tachtig en een breedte van zeventien meter, zijn ze compleet anders dan hun voorgangers. “De huidige Alkmaarklasse-schepen passen qua tonnage ongeveer vijf keer in de nieuwe”, geeft Lex het verschil in grootte aan. Maar de grootte is lang niet het enige verschil. Zo is de Vlissingen, in tegenstelling tot de huidige schepen, onder meer voorzien van geavanceerde wapensystemen en een 3D-radar om het luchtbeeld in kaart te brengen. Verder beschikt het schip over een commandocentrale en heeft het straks netwerken om geïntegreerd in NAVO-verband te communiceren. Volgens de kapitein ter zee maakt de marine met dit type schip dan ook een ‘megasprong’ ten opzichte van de oude. 

Na de overstap van mijnenvegers naar mijnenjagers vier decennia terug, richt het nieuwe concept zich op werken met onbemande middelen. De belangrijkste verandering zit ‘m dan ook in de toolbox: een verzameling van onbemande systemen voor het detecteren, classificeren, identificeren en onschadelijk maken van 'contacten' op de zeebodem. “Lees: explosieven”, zegt de projectleider. “Zonder deze toolbox kan je geen mijnenbestrijdingsactiviteiten doen.”  

“Het schip is eigenlijk een taxi met een basisbemanning, ontworpen om drones te lanceren”, vervolgt de kapitein-ter-zee. Die basisbemanning bestaat uit 33 personen. Zij zijn verantwoordelijk voor het varen en het beschermen van alle high tech-systemen aan boord. Aanvullend is er ruimte voor opvarenden die de onbemande systemen bedienen, net als duikers. Afhankelijk van de inzetbehoeftes kan dat totaal oplopen tot 63. “Vergelijk het met een helikopter die aan boord van een fregat komt”, legt Lex uit. “Dat brengt een vliegploeg en onderhoudsteam met zich mee die toegevoegd worden aan de scheepsbemanning.” 

Direct na het afmeren in Nederland worden de officiële krabbels op de overdrachtspapieren gezet. Daarmee draagt het Directorate General Material Resources (de Belgische materieelorganisatie, red.) de Vlissingen over aan haar Nederlandse evenknie, COMMIT. Het is gelijk het startschot voor de uitvoering van de laatste werkzaamheden in Den Helder, voordat het schip gereed is voor operaties op zee. 

Zo voorziet de Directie Materiële Instandhouding (DMI) van de marine het schip bijvoorbeeld nog van diverse systemen, zoals satellietcommunicatie (SATCOM) en communicatienetwerken inclusief crypto. Ook is DMI verantwoordelijk voor de inbedrijfsstelling hiervan. Het programma Grensverleggende IT (GrIT) van het Joint IV Commando (JIVC), het IT-bedrijf van Defensie - levert op termijn steeds meer bouwstenen voor de verschillende netwerken aan boord. 

Bovendien volgen tests om te kijken hoe het schip zich houdt in verschillende weersomstandigheden. Eventuele kinderziektes worden, waar mogelijk, verholpen. Later dit jaar vindt de ceremonie plaats waarbij het schip gedoopt wordt en COMMIT het aan de marine overdraagt. Vanaf dat moment heeft de Vlissingen ook het predicaat Zijner Majesteits (Zr.Ms.). In 2027 staat de eerste operationele inzet van het schip op de planning. 

Zowel de Belgische als de Nederlandse marine ontvangt jaarlijks een nieuw vaartuig. Voor ons land staat de volgende eind dit jaar gepland. De laatste stroomt in 2030 in. Op de langere termijn maken mogelijk ook andere landen de overstap naar dit type mijnenbestrijdingsvaartuig. Zo kocht Frankrijk de scheepstekeningen al van België en Nederland. “Het is mooi als andere landen aanhaken met dezelfde systemen”, zegt Lex. “Dat maakt opleidingen, onderhoud, de uitwisseling van spullen en het opdoen van ervaringen makkelijker.” De brede internationale interesse is trouwens niet gek. “Met deze systemen lopen we voor op de rest van de wereld op het gebied van mijnenbestrijding.” 

Het Defensiejournaal nam onlangs een kijkje bij de werf in de Franse stad Concarneau. Daar werkt de Naval Group aan de bouw van de schepen. Benieuwd? Bekijk hieronder de beelden!