Tot ruim vijf kilometer pantservoertuigen uitschakelen
Kapitein Nico Schinkelshoek
Sergeant-majoor Hilbert Buter en archief Defensie
Nieuwe antitankwapens in aantocht
Een scala aan nieuwe antitankwapens stroomt de komende jaren de krijgsmacht binnen. Een deel komt terecht bij het Korps Mariniers, maar vooral de landmacht plukt er de vruchten van. “Dit gaat zeker effect op het gevechtsveld brengen.”
“De opmars van de Russen naar Kiev in 2022 is tot stilstand gebracht met dit soort middelen”, herinnert projectleider Michel van het Commando Materieel en IT (COMMIT) zich. Daarmee werd het belang van antitankwapens opnieuw duidelijk. Want, weg zijn ze nooit geweest. Uit focus raakten ze wel, beaamt majoor Jean van de Koninklijke Landmacht. Nu Hoofdtaak 1 (het verdedigen van het eigen grondgebied en dat van bondgenoten, red.) weer hoog op de agenda staat, neemt de noodzaak van deze systemen opnieuw toe. “Het is een handzaam middel waarmee je gevechtstanks kunt uitschakelen”, legt de majoor uit, gemandateerd eigenaar van het huidige arsenaal.
Projectleider Michel (links) en majoor Jean (rechts), gemandateerd eigenaar van het huidige arsenaal antitankwapens. De twee werken voor de vervanging van de middelen samen met tientallen anderen. Van inkopers tot experts op het gebied van munitie en veiligheid en van onderhouders tot techneuten.
Vervanging Spike Long Range
De middelen waarover de krijgsmacht nu beschikt om dit soort gepantserde doelen te vernietigen, krijgen dus opvolging. Niet alleen omdat er sinds de aankoop in 2003 modernere opties op de markt kwamen, ook omdat de aantallen van nu niet langer toereikend zijn. Al ver voor de Russische invasie van Oekraïne kreeg projectleider Michel de opdracht om de zogenoemde Spike Long Range (LR)-raketten te vervangen. Het draagbare systeem van waaruit ze verschoten worden, de ‘afvuureenheid’, kon wel behouden blijven. Dat was althans het idee. Al snel nadat hij met zijn team aan deze klus begon, bleek dat de fabrikant de volledige productie van de raketten zou stoppen.
Nieuwe antitankmiddelen voor korte en lange afstanden
De Spike Long Range 2, met een bereik van zo’n vijf kilometer, kwam hiervoor in de plaats. Om het potentieel van deze nieuwe antitankraketten volledig te benutten, werd de opdracht uitgebreid. In 2024 volgde een nieuwe contracttekening waarin beide onderdelen meegenomen werden: de raket, plus afvuureenheid. Daarna nam het project een enorme vlucht.
Foto: Rafael Advanced Defense
Want de verwerving blijft niet bij de Spike Long Range 2. De huidige Panzerfaust 3 wordt vervangen door twee antitankwapens: de Carl Gustaf M4 (geschikt voor een afstand tussen driehonderd meter en 1,5 kilometer) en de Spike Short Range (doelen tot twee kilometer). De kleinere, draagbare raketwerper M72 LAW (tweehonderd tot driehonderd meter) stroomde eerder al in bij de landmacht en het Korps Mariniers. Daarmee is het hele spectrum straks gedekt. Projectleider Michel (Directie Projecten): “Het project is in financiële omvang verveelvoudigd. Waar dit begon met een aantal raketten, gaat het nu om serieuze aantallen.”
Foto: U.S. Marine Corps/Sgt. Luke Kuennen
Foto: Saab
Foto: Rafael Advanced Defense
Compleet systeem
Inmiddels bestaat de vervanging van de antitankmiddelen dus uit twee deelprojecten: alles rondom de Spike LR2 enerzijds, en alles rondom de overige nieuwe middelen anderzijds. Beiden vallen onder Michels verantwoordelijkheid. “Het gaat niet alleen om het kopen van een munitiestuk of een wapen. We zorgen er ook voor dat ze getest worden en dat er bijvoorbeeld opleidingsmiddelen beschikbaar zijn”, legt hij uit. Naast een simulator voor de Spike Long Range 2 (zie kader onderaan) gaat het onder meer om oefenmunitie. “Al die middelen moeten ook veilig meegenomen worden in voertuigen, dus daar moeten goede brackets in komen. En omdat het losse wapens zijn die verplaatst worden ‘op de man’, kijken we ook naar rugzakken waar ze in passen”, somt hij de breedte van het project op.
En dan ben je er nog niet. Eenmaal aangeschaft, is het zaak de wapens in stand te houden. Bij de Directie Materiele Instandhouding (DMI) van de marine in Den Helder worden daarom onderhoudsfaciliteiten ingericht voor de nieuwe systemen. “Daar kunnen we onderdelen vervangen, analyses uitvoeren en software-updates doen. Omdat we al sinds 2003 met antitankwapens werken, zijn we daar heel ver in”, zegt Michel.
Projectleider Michel: “De toegenomen interesse in antitankwapens vanuit de organisatie geeft energie. Als je ziet hoe er tien jaar geleden naar munitie werd gekeken, is dit een wereld van verschil.”
“Door de langdurige samenwerking met de fabrikant en de opgedane kennis en kunde, mag én kan DMI veel op het gebied van onderhoud aan de Spike”, vult Jean hem aan. “Binnen de NAVO zijn wij het enige land dat ouderhoud intern uitvoert en niet uitbesteedt. Hierdoor zijn we minder afhankelijk van de industrie.” De eenheden die de nieuwe wapens gaan gebruiken, nemen ook een deel van het onderhoud voor hun rekening. Personeel krijgt daarvoor de juiste middelen en opleidingen. “Zo richten we een compleet systeem in”, aldus Michel.
‘Willen zo snel mogelijk wapens en munitie op de plank hebben’
Grotendeels voor landmacht
Vanuit zijn rol probeert majoor Jean juist ‘de groene landmacht-saus in te brengen’ in het project. “We kopen materieel niet om het materieel, maar om de gebruiker het beste middel te geven om daarmee het gewenste effect te bereiken.” Wie exact beschikking krijgt over welke systemen, is afhankelijk van het type antitankwapen. Het merendeel gaat dus naar de landmachteenheden, vertelt Jean, die tevens de rol van gebruiksvertegenwoordiger bekleedt in het projectteam. “Onder meer de infanterie-eenheden gaan hiermee werken, maar bijvoorbeeld ook genie-eenheden en het Korps Commandotroepen nemen de nieuwe pantserbestrijdingsmiddelen in ontvangst. Dit gaat zeker effect brengen op het gevechtsveld.”
Majoor Jean krijgt input vanuit diverse kenniscentra binnen de landmacht en de marine, die in contact staan met de daadwerkelijke gebruikers.
Gezamenlijke aanschaf
Nederland is alleen niet het enige land dat in deze roerige tijden staat te springen om de nieuwe antitankwapens. “De levertijden schieten omhoog”, ziet Michel. “Vraag en aanbod gaan verder uit elkaar lopen, dus dat is een uitdaging.” Om die reden schaft COMMIT de producten, waar mogelijk, aan in samenwerking met andere landen of in NAVO-verband. Dat zorgt voor een betere prijs en eerlijkere verdeling van het materieel onder de landen. Maar ook het aanschafproces verkort hierdoor flink. “Bij de Carl Gustaf gingen we binnen drie maanden van opdracht naar contracttekening. Dat is ongekend, want vaak duurt zoiets jaren”, vertelt de projectleider. “We willen zo snel mogelijk wapens en munitie op de plank hebben. Parallel kunnen we dan zaken als onderhoud en opleiding regelen.”
Onder meer de huidige Spike Long Range (op de foto) krijgt een opvolger: de Spike Long Range 2. Het nieuwe systeem ziet er nagenoeg hetzelfde uit.
Ook delen de partnerlanden onderling kennis over de nieuwe middelen. Momenteel worden de antitankwapens gezamenlijk uitgebreid getest en alle gebruiksrisico’s afgewogen. In 2028 verschijnen ze voor het eerst in oefeningen. Een jaar later zijn ze naar verwachting allemaal in gebruik. Mogelijk wordt het project in de tussentijd qua aantallen nóg groter, verwacht Michel. Dat is afhankelijk van het dreigingsbeeld en de NAVO-normen. “Wij zorgen er in ieder geval voor dat alles gebruiksklaar is voor de mannen en vrouwen die met de antitankwapens aan de slag gaan.”
Het Joint Informatievoorziening Commando (JIVC) van COMMIT is verantwoordelijk voor het vernieuwde simulatiecentrum, waar al volop getraind wordt.
Vernieuwd simulatiecentrum
Op de Spike Long Range 2 is het nog even wachten. In het speciaal voor de Spike-antitankwapens ingerichte simulatiecentrum in Harskamp kan al wel volop getraind worden met dit nieuwe middel. Vorig jaar ging de ruimte volledig op de schop.
De vernieuwing was nodig, want de simulatoren waren na jarenlang intensief gebruik aan vervanging toe. Vanwege de komst van de nieuwe raketten besloot de Koninklijke Landmacht gelijk te investeren in een grote upgrade van alle systemen. De software voor het antitankwapen voor lange afstanden werd daarbij ook alvast geïnstalleerd in het simulatiewapen.
Munitie is kostbaar en live-schieten is vaak alleen in het buitenland mogelijk. Het vernieuwde Spike-centrum speelt daarin een belangrijke rol: het stelt schutters in staat veilig, efficiënt en doelgericht te trainen voordat ze met echte munitie aan de slag gaan. Dat oefenen kan individueel en in teamverband en gebeurt in verschillende virtuele omgevingen. Met een speciale After Action Review-ruimte en digitale Sand Box kunnen missies vervolgens uitgebreid worden geëvalueerd en geanalyseerd.
Het is de bedoeling dat de ruimte in de toekomst een volledig antitank-simulatiecentrum wordt, waarin ook het werken met de M72 LAW en de Carl Gustaf M4 beoefend kunnen worden. De vervanging van de antitankwapens behelst namelijk niet alleen de aanschaf van wapens zelf, maar omvat ook zaken als de opleiding en training.