Van dataverbruik tot hergebruik 

Een inbox vol oude e-mails. Servers die dag en nacht draaien. Een minuutje videobellen. Iedere klik heeft impact. Evenals afgedankte militaire uniformen die eindigen in de verbrandingsoven. Wat onzichtbaar lijkt, blijkt een groeiend probleem. Tijdens de Week van de Circulaire Economie, die vorige maand plaatshad, liet Defensie zien dat het anders kan — van dataverbruik tot hergebruik van kleding.

De onzichtbaarheid van alle kliks met de muis maakt Data & IT tot een lastige vervuiler. Waar afval zich zichtbaar opstapelt, blijft digitale vervuiling verborgen. “Als je iets zoekt in jouw zwaar vervuilde inbox of netwerkschijf - die vol staat met oude documenten en concepten in allerlei versies en rimram door elkaar - duurt het zoeken echt langer”, beaamt Nicole. Ze is werkzaam bij het Joint Informatievoorziening Commando (JIVC) – onderdeel van het Commando Materieel en IT (COMMIT) - en zeer bedreven als het gaat om duurzaamheid.

Ondertussen groeit de impact snel. De ICT-sector is wereldwijd verantwoordelijk voor drie tot vier procent van de CO₂-uitstoot. En met de opkomst van kunstmatige intelligentie neemt het energieverbruik alleen maar toe. Meer rekenkracht betekent meer energie, meer infrastructuur en zelfs meer koelwater.

Het gaat bij Defensie niet alleen om duurzaamheid, maar ook om inzetbaarheid. IT vormt de ruggengraat van militaire operaties. Zonder energie en zonder systemen stokt het optreden. “Als wij niet verder vooruitkijken dan vijf of tien jaar, dan kan dat een bottleneck worden in de hele operatie”, vervolgt de JIVC’er.

Daarom verschuift de focus naar energiezekerheid en autonoom voortzettingsvermogen. Wat als energie schaars wordt? Of als toegang tot grondstoffen onder druk komt te staan? “Wij moeten energie-onafhankelijk worden”, waarschuwt Nicole. “En heel bewust kijken hoe we IT efficiënter kunnen voortbrengen.” Dat vraagt om slimmere software, zuiniger hardware en minder verspilling. Maar ook om gedragsverandering.

De eerste stap ligt bij de gebruiker. Een eenvoudige mail staat gelijk aan zeven gram CO₂. Met bijlage loopt dat op tot 36 gram. Het lijkt weinig, maar het stapelt snel op. Daarom zet Defensie in op bewustwording. Op de Kromhoutkazerne stond tijdens de Week van de Circulaire Economie een interactieve tentoonstelling die de impact van digitaal gedrag zichtbaar maakte. Ballonnen toonden hoeveel uitstoot een uur videobellen of honderd mails veroorzaken. “Denk na voordat je iets verstuurt of opslaat”, luidt de boodschap van Nicole. “Dat is waar het begint.”

Concrete acties zijn simpel: inbox opschonen, minder bijlagen versturen, nieuwsbrieven opzeggen, apparaten uitzetten. Of soms even bellen in plaats van mailen of videobellen.

Naast digitale verduurzaming werkt Defensie ook aan circulair gebruik van materieel, zoals uniformen. Waar afgedankte dienstkleding voorheen regelmatig in de verbrandingsoven eindigde, krijgt het nu steeds vaker een tweede leven. Dat begint bij een strak ingerichte retourstroom. “We regelen niet alleen contracten om kleding af te nemen, maar zorgen ook dat het terugkomt en kan worden verwerkt”, licht luitenant-kolonel Koert Jan (Directie Inkoop) toe. Die verwerking vindt plaats bij onder meer een sociaal werkbedrijf (Biga Groep) in Zeist, vertelt de categorie¬manager bedrijfskleding COMMIT. Daar sorteren en beoordelen medewerkers kleding afkomstig van Defensie, politie en andere Rijksorganisaties. Wat nog bruikbaar is, wordt gereinigd, opnieuw gelabeld en weer uitgegeven. “Hergebruik heeft de hoogst circulaire voorkeur.”

De impact is aanzienlijk. Jaarlijks stroomt voor zo’n veertien miljoen euro aan kleding terug in de voorraad van Defensie. Veel daarvan blijkt nauwelijks gebruikt. “Soms zit het zelfs nog in de verpakking”, vertelt Koert Jan. “Dat ging vroeger gewoon de verbranding in.”

Niet alle kleding is echter geschikt voor direct hergebruik. In dat geval kijkt men naar andere toepassingen. Uniformen zonder veiligheidskenmerken krijgen bijvoorbeeld via veilingen een nieuw leven als reguliere kleding. Wat overblijft, wordt gebruikt als grondstof. “Voor alle stromen hebben we inmiddels wel een oplossing”, benadrukt de categoriemanager. “Er gaat eigenlijk niets meer naar de verbrandingsoven. Zo recyclen we oude politiepolo’s volledig tot nieuwe vezels. Daarvan maken we sokken, die we vervolgens weer verstrekken binnen de Rijksoverheid.”

De Week van de Circulaire Economie fungeert binnen Defensie als katalysator met zichtbare initiatieven en kennisdeling. Desondanks kon de voorbije circulaire week zichtbaarder, meent Koert Jan. “Het Rijk had zich, met iedereen die bezig is met circulaire activiteiten, beter kunnen profileren.” Nicole zag vorige maand vooral de operationele noodzaak van een circulaire economie. “Het is geen onderzoeken meer”, besluit zij. “Het is een pure noodzaak voor onze operatie.”