Zr.Ms. Den Helder trotseert vrieskou
KAP Nico Schinkelshoek
SM Hilbert Buter
Nieuw bevoorradingsschip slaagt voor beproeving in Botnische Golf
Hoe functioneert Zr.Ms. Den Helder in de vrieskou? Om daar antwoord op te krijgen, voer het gloednieuwe bevoorradingsschip afgelopen maand naar het hoge noorden. In de Botnische Golf, tussen Finland en Zweden, werd getest of het schip ook bij buitentemperaturen tot ver onder nul operationeel inzetbaar blijft.
Het is eind februari als het Combat Support Ship (CSS) weer aan de kade ligt. Vanaf het talud kijkt een zeehond in alle rust naar de Den Helder, bedoeld voor het leveren van brandstof, reserveonderdelen, voeding en munitie aan andere marineschepen op zee. Hoewel de meeste opvarenden al zijn afgestapt, bevindt zich aan boord nog een klein gezelschap. Onder hen ook luitenant ter zee 1 (TD) Olaf Stutterheim. De project engineer is vanuit het Commando Materieel en IT (COMMIT), dat het schip heeft aangeschaft, een van de (technische) schakels tussen scheepsbouwer Damen Naval en de Koninklijke Marine. Hij beoordeelt of het schip werkt zoals het zou moeten. In tegenstelling tot de zeehond, zit relaxen er voor hem vandaag nog niet in.
Als project engineer bij COMMIT en aankomend HTD is LTZ 1 (TD) Olaf Stutterheim een spil in het technische web bij dit project.
Het CSS voer zo noordelijk als mogelijk in de Botnische Golf
Na hitte nu kou
Om er zeker van te zijn dat het schip inzetbaar is in zowel tropische als subarctische klimaten en alles wat daartussenin zit, vonden vorig jaar de warmweerbeproevingen plaats. In het Caribisch gebied beoordeelde het COMMIT-projectteam, samen met betrokkenen van de werf en de bemanning, of de systemen bestand waren tegen de hitte en of het koel genoeg bleef aan boord. In Scandinavië keken zij juist naar de andere kant van de medaille: is het schip ook in staat om voldoende warmte op te wekken?
“Het schip moet zelfs bij temperaturen tot ver onder nul nog operationeel inzetbaar zijn”, weet Stutterheim. “Wordt het extreem koud, dan vinden we dat het schip nog veilig moet varen, maar accepteren we dat het niet meer operationeel inzetbaar is. Dan kan het zijn dat een werktuig op het dek het bijvoorbeeld niet meer goed doet vanwege de ijzige buitenlucht.” Om zo dicht mogelijk bij die minimale temperatuurgrens te komen, voer het schip zo noordelijk als maar kon in de Botnische Golf. Tot het punt waar de ijsvorming in het water begon.
Tijdens de koudweerbeproevingen voer de Den Helder door ‘pannenkoekenijs’. Zeewater-inlaten, geschikt voor ijscondities, voorkomen dat de koelsystemen dichtvriezen. Een doorvaart blijft daardoor mogelijk. (Foto’s: LTZ 1 (TD) Olaf Stutterheim)
Temperatuur aan boord
Waar keken de opvarenden dan specifiek naar tijdens de vaartocht van de afgelopen weken? Om te beginnen naar de ruim 15 installaties die zorgen voor verwarming, ventilatie en airconditioning. Kunnen die het schip op temperatuur houden en de luchtvochtigheid goed reguleren? ‘Ja’, is het zeer beknopte antwoord.
In 25 procent van alle ruimtes aan boord werd meetapparatuur opgehangen. Na 24 uur ‘loggen’ bleek dat de waardes nagenoeg overal binnen de gestelde kaders bleven. Belangrijk met het oog op het welzijn van de mensen aan boord, zegt Stutterheim. “Ook voor de installaties is dit van belang. Neem de computersystemen. Te hoge luchtvochtigheid kan leiden tot schade.”
Eén van de HVAC-ruimtes aan boord. Dit staat voor heating, ventilation and airconditioning. “Als dit niet werkt, is het klimaat aan boord ook niet goed”, aldus LTZ 1 (TD) Olaf Stutterheim.
Het schip is voorzien van een warmte-terugwininstallatie
Warmte in overvloed
Bijzonder aan het schip is de warmte-terugwininstallatie. “Dat betekent dat we het cv-water kunnen verwarmen met de restwarmte uit de voorstuwing, de motoren. Eigenlijk ging dat zo goed, dat we de cv-ketels bijna niet nodig hadden. Dus we hebben die installatie afgezet, om de cv’s zelf daadwerkelijk te kunnen controleren.” In sommige ruimtes was het overigens té warm geworden bij gebruik van de warmte-terugwininstallatie. “Wat we merkten was dat de laagste temperatuur in enkele hutten rond de 21 graden Celsius lag. Als je naar bed wil, is dat niet lekker. Op dat moment kregen we het alleen niet kouder, dus de werking van die installatie gaan we nog optimaliseren.”
Enkele aanpassingen
Naast de genoemde installaties werden ook tal van werktuigen bekeken. Denk aan liften en kranen. Zijn die nog te bedienen in de kou? Maar ook zaken als de noodverlichting, reddingsboten en de ankerinstallatie. Stutterheim: “Je wil er zeker van zijn dat die niet vastvriezen. Dat ging allemaal goed.” Aan één van de liften volgen nog enkele aanpassingen, zodat ook deze straks optimaal werkt onder winterse omstandigheden.
Onder meer de kranen zijn getest op hun werking onder koude omstandigheden. Ook de reddingsboot werd te water gelaten en weer opgehaald in de vrieskou.
Machinepark houdt stand
Ook onderin het schip werd volop getest, vertelt korporaal TD Guus van Rensen. Hij is met zijn team verantwoordelijk voor de energievoorziening en voortstuwing van de Den Helder en was eerder ook bij de warmweerbeproevingen betrokken. “Het is interessant om te kijken hoe alles aan de andere kant van het spectrum werkt. In de dieselkamer moesten we nu een jas dragen. Het werd oprecht koud beneden”, blikt hij terug. “Het is vooral interessant om te zien hoe het machinepark zich gedraagt aan de hand van de verschillende temperaturen. En eigenlijk ging dat vrij goed. We zijn wat kleine zaken tegengekomen, maar alles werkt zoals het hoort.”
KPLTD Guus van Rensen daar waar hij vaak te vinden is: in de machinekamer. Het schip voer 10 uur op maximaal vermogen om te kijken of de machineruimte op de goede temperatuur bleef onder de koude weersomstandigheden.
Gedurende de weken op zee hield de korporaal alles op technisch gebied nauwlettend in de gaten. Daarbij kwam naar voren dat bepaalde ruimtes beter geïsoleerd moeten worden, vanwege condensvorming door het contrast tussen warm en koud. Een taak die eveneens in de komende weken wordt opgepakt. “Precies daarom gingen we ook die kant uit”, doelt hij op de Botnische Golf.
Ook reguliere systemen werden getest, zoals dit systeem om van zeewater drinkwater te maken. Dit levert tot 50.000 liter per dag op. Er zijn 2 ‘watermakers’ aan boord.
Het schip is bijna gereed voor overdracht aan de marine
Klaar voor echte werk
Met de afronding van de koudweerbeproeving is het schip bijna klaar voor de officiële overdracht aan de marine. Stutterheim is trots op de bijdrage die hij leverde aan het klaarstomen van het schip, maar dat is om nog een andere reden bijzonder voor hem. Deze maand wisselt hij namelijk van functie en start hij als Hoofd Technische Dienst (HTD) op het CSS.
Dat betekent dat hij straks ook betrokken is bij de opwerkperiode, die eind april begint. Vervolgens vaart het schip mee in het NAVO-vlootverband Standing NATO Maritime Group 1, waarmee het richting de Verenigde Staten afreist voor de viering van 250 jaar onafhankelijkheid. Maar waar het schip ook gaat, het is straks klaar voor warme én koude omstandigheden.
Puntjes op de i, dan wapens en sensoren
Met een drietal proeftochten toont scheepsbouwer Damen Naval aan COMMIT dat Zr.Ms. Den Helder voldoet aan de vooraf gestelde eisen. Na de platformproeftocht volgden de warm- en koudweerbeproevingen. Nu worden de puntjes op de i gezet en volgt op 7 april de officiële overdacht aan de marine. Tot die tijd blijft COMMIT betrokken bij de afronding en de plaatsing van bijvoorbeeld wapensystemen en sensoren. Stutterheim: “De scheepsbouwer maakt een schip.
Als Defensie maken we van het schip een marineschip. Dus we zijn zelf verantwoordelijk voor de levering van wapensystemen en bijvoorbeeld bepaalde sensoren. Zo hebben we een luchtbeeldradar die we zelf aankopen en plaatsen. Net als de Lionfish, een automatisch machinegeweer voor zelfverdediging.”