Testen voor nieuwe Berghaven

Een sterke westenwind, een fregat van 150 meter lang en beperkte ruimte langs de kade. Lukt het om het schip veilig af te meren? En hoe beleeft de sleepbootkapitein de manoeuvre? In de simulator van onderzoeksinstituut MARIN oefenen navigatieofficieren, commandanten en roergangers met uitdagende scenario’s. Niet omdat er een nieuwe haven is, maar juist omdat die nog gebouwd moet worden: de nieuwe Berghaven in Den Helder.

De huidige Berghaven in Den Helder staat aan de vooravond van een grote vernieuwing. De komende jaren wordt extra afmeercapaciteit gerealiseerd voor de nieuwe, veelal grotere schepen. Voordat de eerste schop de grond in gaat, wordt het ontwerp eerst uitvoerig getest in een simulator bij onderzoeksinstituut MARIN (Maritime Research Institute Netherlands) in Wageningen. Om de omgeving zo realistisch mogelijk te maken, werd de brug van een Luchtverdedigings- en Commandofregat (LCF) volledig nagebouwd, inclusief zichtlijnen en instrumenten. Daardoor kunnen toekomstige gebruikers van de nieuwe Berghaven manoeuvres uitvoeren alsof ze er daadwerkelijk varen.

Sceptisch over afmetingen

“We hebben bijvoorbeeld gekeken naar situaties met windkracht 7 uit het westen”, vertelt navigatieofficier luitenant ter zee 2OC Johanneke Doetjes-ten Veen. “Dat komt misschien maar 2 procent van de tijd voor, maar als het gebeurt moet je wel weten hoe je een schip veilig binnenbrengt.”

2 volle dagen voerde het team van marinemensen tientallen manoeuvres met het LCF uit. Doetjes-ten Veen: “Ik kende de nieuwe Berghaven alleen nog van ontwerpen op papier en was sceptisch over de afmetingen. Het leek me krap. Door het zelf te ervaren en samen te werken met het volledige team van commandant, sleepbootkapitein en roerganger, kreeg ik een beter beeld. De afstanden zijn klein, maar onder alle weersomstandigheden lukte het afmeren.”

Definitief ontwerp

Elke poging werd vervolgens geanalyseerd en besproken met de aanwezige experts. “We deden een manoeuvre, daarna volgde een debrief”, vervolgt de navigatieofficier. “De sleepbootkapitein en loods keken mee: is dit realistisch? Zouden we dit in het echt ook zo doen? Zo verzamelden we steeds meer data voor het onderzoek van MARIN.” 

Die resultaten komen terecht bij het Rijksvastgoedbedrijf. Bij projectmanager Dirk Maas om precies te zijn. “Wij realiseren de infrastructuur, maar uiteindelijk moeten de mensen die er dagelijks mee werken er veilig en efficiënt mee uit de voeten kunnen”, zegt hij.

Groot verschil

Het definitieve ontwerp van de nieuwe kades nadert inmiddels zijn afronding. Maas: “We zetten nu de laatste puntjes op de i.” Daaronder vallen ook enkele wensen van de gebruikers, naar aanleiding van de testen in de simulator van MARIN. Zo stonden op de kop van de kade 2 dukdalven gepland. Doetjes-ten Veen: “Uit de simulatie bleek dat 1 exemplaar beter werkt, omdat sleepboten dan meer ruimte hebben om te manoeuvreren. Klinkt als een detail, maar voor ons maakt het een groot verschil.” 

Ook worden de bolderposities, de stalen bevestigingspunten voor trossen, genummerd. Dit zodat bemanningen vanaf de brug beter kunnen inschatten hoeveel ruimte er nog is bij het afmeren. “Voor ons als projectteam lijken dat kleine dingen”, zegt Maas. “Maar voor de mensen die er straks dagelijks mee werken zijn ze heel belangrijk. Bij het afmeren komt veel meer kijken dan ik dacht.”

Vaste plekken

Voor Doetjes-ten Veen was het waardevol om aan de voorkant betrokken te worden bij het ontwerp. “Het idee is dat niet MARIN of de ontwerpers ons vertellen hoe we de haven moeten gebruiken, maar dat wij zelf kunnen testen wat werkt. Vaak wordt iets achter een bureau bedacht en moeten wij er later maar mee zien te werken.”

Als de nieuwe Berghaven klaar is, betekent dat volgens de navigatieofficier een belangrijke verbetering voor de dagelijkse operatie in Den Helder. “Schepen krijgen meer vaste plekken en dat scheelt werk voor de bemanning en de havenorganisatie. Daar kijk ik enorm naar uit. Nu is het vaak puzzelen waar schepen kunnen afmeren. Soms moet je een schip verplaatsen, omdat het ergens anders onderhoud nodig heeft. Dat kost al snel een dagdeel en veel mensen.”

Toekomstbestendiger

De uitbreiding van de Berghaven is onderdeel van een groter programma om de maritieme infrastructuur in Den Helder klaar te stomen voor de toekomst. Schepen worden groter en zwaarder en vragen meer ruimte en sterkere kades. Zo is het recent binnengekomen mijnenbestrijdingsvaartuig ‘Vlissingen’ bijna de helft langer dan de voorgangers van de Alkmaar-klasse. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan ligplaatsen door de komst van nieuwe eenheden, zoals het Combat Support Ship (CSS) Zr.Ms. Den Helder.

“Extra ruimte in de haven is simpelweg noodzakelijk”, stelt Maas. “De huidige kades zijn in sommige gevallen nog gebouwd in de jaren 50. Schepen zijn sindsdien veel groter geworden en trekken zwaarder aan de constructies. Daarom bouwen we de nieuwe kades anders: niet meer op palen in het water, maar gefundeerd in de grond. Dat maakt ze veel steviger en toekomstbestendiger.”

Eerder opleveren

Het definitieve ontwerp van de nieuwe kades nadert inmiddels zijn afronding. Als de laatste stappen in de planning en financiering zijn gezet, kan het project richting aanbesteding. “In de huidige planning staat de oplevering gepland voor 5 december 2030. Maar de ambitie is om de nieuwe Berghaven eerder op te leveren”, besluit de projectmanager.