Tool van Teun ontrafelt opties onderzeeboot

Het vinden van vijandelijk onderzeeboten is iets eenvoudiger geworden dankzij luitenant ter zee 3 Teun. Voor zijn scriptie ontwikkelde de afstudeerder van het Koninklijk Instituut voor de Marine op verzoek van Maritiem Vliegkamp De Kooy een rekentool. Deze voorspelt het gedrag van onderzeeboten. Gewapend met dit programma, dat op een tablet te bedienen is, kunnen de helicopter sensor operator (HSO) en tactical coördinator (TACCO) op de NH90-maritieme gevechtshelikopter efficiëntere zoekslagen maken. “Door het gedrag te voorspellen, kunnen we gerichter zoeken in dat grote zoekgebied.”

Een vijandelijke onderzeeboot vormt voor elke oppervlakte-eenheid een gevreesde tegenstander. Vanuit de diepte beschoten worden met een torpedo is een nachtmerrie. De Koninklijke Marine zet sterk in op Anti-Submarine Warfare (ASW) en is daarvoor vermaard binnen de NAVO. Bijvoorbeeld dankzij het M-fregat Zr.Ms. Van Amstel, voorzien van een hull mounted-sonar en een sleepsonar. Het zusterschip Zr.Ms. Van Speijk, voorzien van dezelfde ‘ogen en oren’, is op de weg terug naar actieve dienst – juist ook om de ASW-capaciteiten.

Nauwelijks te bevatten

Essentiële aanvullende ASW-slagkracht komt van de NH90-maritieme gevechtshelikopters. De boordhelikopters vergroten het bereik van elke oppervlakte-eenheid enorm. Toch blijft het vinden van een onderzeeboot een niet te onderschatten opdracht.

De tool van Teun biedt in dat opzicht echter bijstand. Het programma werkt zeer vernuftig en is voor niet-ingewijden nauwelijks te bevatten, maar de jonge officier legt het graag uit: “De tool houdt rekening met enorm veel scenario’s. Dat kan je niet in je hoofd, dus daar is dit model voor. Je voert verschillende gegevens in, zoals het type tegenstander en de verwachte propagatie van het water – en daarmee het verwachte detectiebereik. En die tool geeft dan aan op welk tijdstip, op welke locatie en op welke diepte je moet zoeken om de detectiekans zo groot mogelijk te maken. Wat nieuw is aan dit model, is dat het informatie uit het verleden meeneemt bij het bepalen van de ideale toekomstige zoekslag en je niet elke keer opnieuw moet beginnen met zoeken.”

Verandering in tactiek

Teuns uitvinding werd vorig jaar november beloond met de Maritime Security Award van de stichting Nederland Maritiem Land. Een nog grotere beloning voor hem is dat de tool daadwerkelijk gebruikt gaat worden. “Het zou mooi zijn als TACCO’s er enthousiast van worden en deze tool een verandering van tactiek inluidt bij het zoeken naar onderzeeboten.”

Luitenant ter zee 1 Ricardo is TACCO op de NH90 bij 860 Squadron op De Kooy te Den Helder. Hij weet uit ervaring dat onderzeeboten vinden lastig is. “Want ze varen onder water en zijn daarmee niet zichtbaar voor radar of het blote oog. Onder water is hij in zijn element en doet er alles aan om niet gedetecteerd te worden”, stelt hij nuchter. “Daarom heeft deze helikopter sensoren, zoals een dipping sonar en sonarboeien, waarmee we met geluidsgolven onder water zoeken. Zolang we een echo op ons scherm zien, weten we waar de onderzeeboot zit. Je kan je voorstellen dat die boot er alles aan zal doen om te ontsnappen. Hij verandert koers, vaart en diepte en probeert zo ongezien weg te komen.”

Tool ook top tijdens tanken

En nu komt het: Ricardo vindt de tool die Teun uitvond een uitkomst. “Voor ons is het een grote toevoeging. Als wij een onderzeeboot op ons scherm verliezen, dan zijn we die kwijt en kan de boot van ons wegvaren. Het gebied waarin hij zich vervolgens kan bevinden, wordt heel snel groter. Voorheen gingen we dat gebied dan weer stelselmatig doorzoeken; een goede methode, maar tijdrovend. Met de tool van Teun beschikken we over een innovatief rekenmodel waarmee we het gedrag van een onderzeeboot beter kunnen voorspellen. Zo zijn we in staat om sneller de positie van een onderzeeboot terug te vinden en hem opnieuw te volgen.”

Soms verliest een NH90 een sub ook om puur praktische redenen uit het oog. Zoals wanneer de heli terugvliegt naar het schip om te tanken. Maar zelfs onder die omstandigheden bewijst de tool zijn waarde, legt Ricardo uit. “Terwijl wij dan op het helidek staan, kunnen wij alvast op de tool een nieuwe zoekstrategie bepalen. Eenmaal terug in het operatiegebied weten we dan waar we als eerste moeten zoeken om de onderzeeboot zo snel mogelijk terug te vinden.”

Geen verloren tijd

Voor wie het inmiddels toch duizelt, vat Teun het profijt van de rekentool nog zo samen: “Eerst was niet-vinden alleen maar ‘balen’. Door dit rekenmodel kun je nu redeneren: het niet-vinden van de sub op locatie A, op tijdstip 1, betekent dat je iets kunt zeggen over de kans dat deze zich wél op locatie B bevond, op tijdstip 1. Die kansverdeling neem je vervolgens mee naar de volgende stap. Dus als de sub niet op locatie A zat, op tijdstip 1, waar is de kans dan het grootst dat hij zich bevindt op tijdstip 2? Door de tool zo te laten ‘denken’ is niet-vinden dus geen verloren tijd, maar onderdeel van het informatie-verzamelproces.”