Draaiboek voor conflicten
kapitein Saminna van den Bulk
sergeant-majoor Aaron Zwaal
F-35’s en A330 MRTT oefenen op luchthaven Schiphol
Reizigers op Schiphol keken eind januari hun ogen uit. Tussen de taxiënde burgertoestellen landden toen ook F-35 gevechtsvliegtuigen op de nationale luchthaven. In oorlogstijd wil de luchtmacht onafhankelijk van militaire luchtmachtbases kunnen opereren. Om dat te beoefenen, trainden vier F-35’s en een A330 MRRT tank- en transportvliegtuig vanaf het civiele vliegveld.
In de betonnen jungle van platformen en landingsbanen springt een klein, met hekken omgeven gebied in het oog, waar de groene vlekkenpakken prijken onder de felgekleurde veiligheidshesjes. 72 uur lang is een deel van platform U aangemerkt als defensieterrein in het kader van oefening Avatar.
Platform U, tijdelijk defensieterrein op luchthaven Schiphol.
‘We moeten in staat zijn in korte tijd te verplaatsen naar een andere locatie’
Onvoorspelbaar
Het is een unieke training waarin de luchtmacht opereert vanaf de drukke luchthaven. Er op landen en vanaf opstijgen is niet ‘superspannend’, aldus detachementscommandant luitenant-kolonel Pascal ‘Smiley’ Smaal. De aanleiding om te oefenen op deze locatie is echter van groot belang. In geval van dreiging, crisis of oorlog kunnen luchtmachtbases onbruikbaar zijn. Tegelijkertijd mag de inzetbaarheid niet in het geding komen. In zo’n geval kunnen vliegers uitwijken naar civiele luchthavens.
Dynamic basing noemt Smaal dat. “In opdracht van de NAVO zijn we aan de slag gegaan met Agile Combat Employment, kortweg ACE. Flexibel en zo klein mogelijk optreden is het devies. We moeten in staat zijn in korte tijd te verplaatsen naar een andere locatie, om vanaf daar een operatie uit te voeren. Zo zijn we minder kwetsbaar. We verspreiden onze toestellen over verschillende locaties in het land. Daardoor zijn we in ons optreden minder voorspelbaar voor de vijand. Alles is bedoeld om ons voortzettingsvermogen te versterken.”
De oefening had geen impact op het civiele vliegverkeer op Schiphol, onder meer door buiten de piektijden van de luchthaven te opereren.
Nederland verdedigen kan Defensie niet alleen: de krijgsmacht heeft daarbij de civiele partners keihard nodig. Met de luchthaven stelden de luchtmachters daarom een oefening van twee dagen samen. De toestellen stijgen op vanaf de luchthaven en vliegen een oefenmissie boven de Noordzee en de Waddenzee. De luchtmachters van de A330 MRTT tanken daar de toestellen ook bij. Terug op de luchthaven worden de toestellen weer gereed gemaakt voor een volgende inzet.
Vraagstukken
“Klinkt simpel, opereren vanaf Schiphol”, zegt commodore Marcel van Egmond, commandant van het Air Combat Command. “Maar een oefening als deze inpassen op een drukke luchthaven vergt veel planning en coördinatie.” Dat begint zelfs al eind 2024. Het afgelopen jaar zet PC-LRS generaal-majoor Robert Adang vaart achter de samenwerking (zie ook laatste kader).
Vervolgens gaat een gezamenlijke werkgroep van Defensie en Schiphol ermee aan de slag. Van Egmond: “Door nu te trainen, merken we vraagstukken op: Hoe zorgen we voor veilige verbindingen? Hoe voeren we munitie aan en hoe organiseren we de beveiliging? Veilig optreden staat voorop.”
“Een oefening als deze inpassen op een drukke luchthaven vergt veel planning en coördinatie.”
Tactische vrachtwagens en kisten
Op de tweede dag van de oefening gooit de mist ’s ochtends wat roet in het eten omdat er dan door slecht zicht niet gevlogen wordt. Verder loopt Avatar als een geoliede machine. Schiphol voert de reguliere vluchten uit, waar de luchtmachters maximaal pionieren in de unieke operatieomgeving.
De trots van kapitein Wilco van den Brink (S4 Ground) is moeilijk te verbergen. “Voor logistiekelingen is dit optreden echt een uitdaging waaraan goede voorbereiding vooraf gaat. “We hebben hier geen eigen kampement, maar een kleine ruimte op een drukke luchthaven. ‘Normaal’ komen we met containers, maar nu nemen we alles zoveel mogelijk mee met tactische vrachtwagens en kisten, om zo licht en snel mogelijk te kunnen verplaatsen.”
“Om tijd te winnen, assembleerden we de munitie, los van de kop, al op de basis.”
‘Avatar leert ons out of the box te denken’
Omdenken
Agile optreden vraagt om te denken in mogelijkheden, legt Van den Brink uit. “Met een korte notice to move wil je zo snel mogelijk inzetbaar zijn. We pakken het daarom helemaal anders aan. Neem de oefenmunitie: die nemen we eigenlijk altijd in delen mee, om het ter plaatse in elkaar te zetten door assemblage crews. Om tijd te winnen, assembleerden we de munitie, los van de kop, al op de basis.” Bovendien experimenteerden de luchtmachters met op- en afladen zónder heftruck. Met succes: “Met een kraan op de Scania bleken we dit zelfstandig te kunnen doen. Zo maken we ons optreden zo lean mogelijk.”
Toegegeven, een nieuw concept van optreden uitwerken kost wat nadenkwerk en coördinatie. “Maar ik vind dit echt geweldig”, zegt Van den Brink met een lach. “Avatar leert ons out of the box te denken. We hebben dit niet eerder beoefend. Toch wisten de collega’s hier alles vliegensvlug in te regelen. Die can do-mentaliteit is prachtig om te zien. Bovendien toont ons optreden hier aan dat we er klaar voor zijn als het erop aankomt.”
De A330 MRTT op Schiphol. Dit type is in de civiele uitvoering dagelijks in veelvoud op de luchthaven te zien.
Synergie
Opereren vanaf een civiele luchthaven is voor de luchtmachters van de A330 MRTT zeker geen unicum. “Toch is het stiekem leuk hier te zijn. Met de MRTT kom je hier niet snel”, glimlacht majoor-vlieger Ralph Aarts. Voor hem en zijn collega’s zit de trainingswaarde vooral in de synergie in optreden met de F-35’s.
"Denk bijvoorbeeld aan de brandstofvoorziening", vult collega kolonel-vlieger Cris van Dijk aan. "De brandstof die de gevechtsvliegtuigen gebruiken, is hier niet voorhanden. We leren nu waar we rekening mee moeten houden als we daadwerkelijk vanaf een civiele locatie opereren."
Blauwdruk
Met Avatar creëert de luchtmacht een blauwdruk voor de toekomst. Dient de luchtmacht uit te wijken naar een civiele operatielocatie, dan ligt het draaiboek klaar. Voor detachementscommandant Smaal is de training meer dan geslaagd. “Avatar is een eerste stap. In de toekomst zouden we een dergelijke oefening ook op andere locaties kunnen draaien. Integratie met onze civiele partners, vertrouwd raken met elkaars procedures: dat is waar deze training om draait. En dat heeft iedereen die deelnam aan deze oefening ruimschoots laten zien.”
Op de tweede oefendag bracht koning Willem-Alexander een bezoek aan de luchtmachters.
Schouders eronder
PC-LRS generaal-majoor Robert Adang stond dus aan de wieg van de oefening. “Om effectief met elkaar op te treden in oorlogstijd, is het belangrijk dat wij en onze civiele partners goed op elkaar ingespeeld raken. Als maatschappij moeten we weerbaar zijn.
Voor deze oefening werkten we nauw samen met Schiphol, maar bijvoorbeeld ook met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Luchtverkeersleiding Nederland, de gemeente Haarlemmermeer en onze collega’s van de Koninklijke Marechaussee. Er is onderling vertrouwen en iedereen voelt de verantwoordelijkheid.”
“Integratie met onze civiele partners, vertrouwd raken met elkaars procedures: dat is waar deze training om draait.” Foto: Luchthaven Schiphol