Mission status: luchtverdediging in Polen
kapitein Arjen de Boer
sergeant-majoor Maartje Roos
Inzet Patriot-eenheid wordt maximaal zes maanden verlengd
800 en 802 Squadron draaien mee in de NAVO-missie om een logistiek knooppunt in Zuidoost-Polen te beveiligen. Deze hub is belangrijk voor de militaire hulp aan Oekraïne. De inzet startte in december, hoog tijd voor een update.
Langzamerhand komt voor het meeste personeel het einde van de missie in zicht. Planners bereiden zich voor op de terugverplaatsing van in ieder geval een deel van de Air & Missile Defence Task Force (AMDTF). Her en der worden al wat spullen ingepakt. Het is dan ook niet niks om met zo’n forse luchtverdedigingseenheid als de AMDTF terug te reizen vanuit het inzetgebied in Zuidoost-Polen naar de thuisbasis in het Limburgse Vredepeel. Althans, met een groot deel. Want de inzet van 800 en 802 Squadron (Patriot-luchtafweersystemen) wordt op verzoek van de NAVO en Polen maximaal zes maanden verlengd, weet detachementscommandant luitenant-kolonel Maurice van Empel. “Zo toont Nederland zich een betrouwbare bondgenoot tijdens deze belangrijke inzet.”
De inzet van de AMDTF begon afgelopen december. Sindsdien is de eenheid meerdere malen in verhoogde staat van paraatheid gebracht om het logistiek knooppunt en het NAVO-grondgebied te beschermen.
Voor het eerst
De AMDTF startte vorig jaar december. Bijzonder is dat het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC) voor het eerst zo’n totaalpakket aan luchtverdediging inzet tijdens een buitenlandse operatie. 800 en 802 Squadron leveren Patriot fire units en ondersteuning voor bescherming tegen luchtdreiging op de lange afstand. Deze missiles kunnen bijvoorbeeld kruisvluchtwapens, vliegtuigen en Tactical Ballistic Missiles (TBM’s) uitschakelen.
Luitenant-kolonel Maurice van Empel is commandant van de AMDTF. “Deze inzet laat zien dat we een betrouwbare NAVO-bondgenoot zijn en dat we Oekraïne niet aflatend blijven steunen.”
Een gelaagde en geïntegreerde luchtverdedigingsparaplu
Voor doelwitten op middellange afstand is er een batterij NASAMS-luchtafweer mee. En voor de bescherming tegen (kleine) drones, zitten er landmachtspecialisten op het gebied van Counter-Unmanned Aerial Systems (C-UAS) in de taskforce. Zo ontstaat er een gelaagde en geïntegreerde luchtverdedigingsparaplu om dat belangrijke logistieke knooppunt in Zuidoost-Polen te beschermen tegen een eventuele Russische dreiging. Dit gebeurt in het kader van NATO Security Assistance and Training for Ukraine (NSATU). Deze NAVO-missie coördineert sinds 2024 de militaire steun aan Oekraïne.
Om de systemen inzetbaar te houden, is continu onderhoud nodig.
Compleet pakket
De inzet is ook opvallend omdat Nederland het eerste NAVO-land is dat dit complete pakket aan luchtverdediging in één keer aanbiedt. Voorheen leverde diverse bondgenoten een soortgelijke bescherming, maar toen leverde elk land afzonderlijk één capaciteit.
De Patriot-systemen kunnen worden uitgerust met verschillende missiles. De standaard PAC-2 is bijvoorbeeld tegen vliegtuigen en kruisraketten. De moderne PAC-3 is ontworpen om ballistische raketten te bestrijden.
‘De dreiging is nog onverminderd aanwezig’
De grondslag van de inzet nog hetzelfde, benadrukt de detachementscommandant. “Dat is deterrence, afschrikking van Rusland. Laten zien dat we een betrouwbare NAVO-bondgenoot zijn en dat we Oekraïne niet aflatend blijven steunen. Die pijlers staan nog fier overeind.” In het luchtruim boven Oekraïne gebeurt er nog altijd veel als het gaat om Russische raket- en drone-aanvallen. “Zeer recent was er nog een grote aanval op Oekraïne met one way attack drones en een aantal ballistische raketten”, schetst de overste. “Ook op doelen niet ver van de grens met Polen. Dus de dreiging is nog onverminderd aanwezig.”
De aggregaten op de Patriot-lanceerinstallaties draaien overuren en moeten dus vaak worden bijgetankt.
Scherp blijven
Maar over een paar weken is het dus klaar voor in ieder geval een deel van de AMDTF. Met het einde in zicht is het zaak om scherp te blijven, aldus Van Empel. “We blijven onze status waarmaken. De NAVO en Polen vertrouwen er op. Al is het menselijk dat de focus van collega’s ook verschuift naar thuis. Toch moeten we scherp blijven en alle systemen operationeel houden. Ook voor de Patriot-collega’s die straks het stokje overnemen en dus langer hier blijven.”
Waardevolle lessen voor nieuwe manier van optreden
‘Doorkijk naar toekomst’
De AMDTF levert veel waardevolle lessen op voor de toekomst van het DGLC, aldus Van Empel. Van verbetering van logistieke processen tot de integratie van verschillende wapensystemen. “Er komen net als tijdens deze missie in de toekomst eenheden die bestaan uit Patriot, NASAMS en counterdrone-middelen. Dus hier doen we al de nodige ervaring op. Wat dat betreft biedt het een mooie doorkijk naar onze toekomstige manier van opereren.”
Profiel
WIE:
majoor Roy
Functie:
Hoofd Communicatie- en Informatiesystemen (CIS)
Eenheid
Staf DGLC
“De AMDTF is uniek. Het is de eerste keer dat het DGLC met vrijwel alle wapensystemen geïntegreerd een inzet draait. Elk systeem heeft eigen CIS-middelen en die moeten naadloos samenwerken. Het is zaak om deze middelen niet alleen naast elkaar te laten functioneren, maar ook daadwerkelijk te laten samenwerken en bijdragen aan de effectiviteit van de wapensystemen.
Daarnaast is er extra aandacht voor communicatie met ons hogere echelon in Warschau. Daar komen de orders voor de AMDTF vandaan. Maar Warschau is een eind weg. Om betrouwbare en stabiele communicatielijnen op te zetten, hebben we gebruik kunnen maken van Poolse netwerken. Dit vereiste intensieve samenwerking met de host nation en stelde hoge eisen aan de technische expertise van onze onderofficieren. Netwerkapparatuur die we normaal in onze voertuigen hebben ingebouwd, staat nu in een compacte box te draaien in Warschau.
Op onze eigen locatie houden 26 collega’s en ik dagelijks onze CIS-structuur operationeel. Als een systeem uitvalt, zijn er meerdere back-ups. Het laatste wat je wilt, is dat communicatiesystemen het begeven. Dan ligt alles stil. Daarom checken wij dagelijks of het systeem robuust genoeg is. Dit is ons primaire doel. Maar ondertussen zijn we ook bezig met de redeployment. Binnenkort breken we een gedeelte van het CIS-netwerk af. Het andere gedeelte blijft nog zo lang mogelijk actief. Zo houden we tot het laatste moment die gelaagde luchtverdediging overeind.
Ik besef heel goed dat we hier niet voor niets zijn. We worden vaak gebriefd over de situatie in Oekraïne en ik volg natuurlijk het nieuws. Het contrast is groot. Aan deze kant van de grens in Polen leeft men relatief ‘het normale leven’. Terwijl op slechts enkele tientallen kilometers afstand net over de grens een oorlog woedt. Daarom heb ik ’s ochtends, als ik mijn groene pak aantrek, meteen de mindset dat we hier met een reden staan.”
Profiel
Wie:
tweede luitenant Ronan
Functie:
Tactical Control Officer (TCO) Patriot
Eenheid:
802 Squadron
“Na mijn opleiding tot TCO heb ik even op functie in Nederland gezeten, maar ben toen snel op uitzending gegaan naar Polen. Hier staan we met een live systeem, met scherpe missiles. Dus zijn we extra alert. Ook ik besef waarom we hier met de AMDTF staan. Zeker bij grote Russische luchtaanvallen krijgen we direct mee wat er in Oekraïne gebeurt. Geregeld brengt het Poolse hoofdkwartier ons dan in een verhoogde staat van paraatheid.
Met het Patriot-systeem houden wij het luchtruim in de gaten en als het nodig is, schakelen we voornamelijk hoog en snel vliegende dreigingen uit. Als TCO geef ik direct leiding aan meerdere collega’s. Twee zitten bij mij in het ‘blik’, de container waarin we het wapensysteem bedienen. Tot slot geef ik leiding aan de groepscommandant van de launcher crew.
Tijdens een inzet houd ik in de gaten of we te maken hebben met een vriend of vijand. Deze gegevens deel ik met het een hoger dek. Naast mij zit de TCA, Tactical Control Assistant. Als het nodig is, is hij de persoon die op de spreekwoordelijke lanceerknop drukt. Dit is geen rode knop. Hij klikt met een muis op ‘engage’. Bij zelfverdediging mogen we zelf die call maken. In andere gevallen krijgen we die opdracht. Dat vuren gaat overigens niet zomaar. De TCA controleert mijn werk en ik het zijne. Er zijn veel veiligheidschecks.
Mijn kennis van het Patriot-luchtafweersysteem groeit omdat we er hier in Polen continu mee bezig zijn. Verder leer ik veel van de nauwe samenwerking met grondpersoneel, de technische en logistieke collega’s en de communicatie met het hogere echelon. Zo krijg ik een goed beeld van wat het betekent om geïntegreerde en gelaagde luchtverdediging te leveren.”
Profiel
wie:
sergeant Jorrin
Functie:
surface to air missile (SAM)-allocator assistant
Eenheid:
Control and Reporting Center (CRC), AOCS Nieuw Milligen
“Samen met Nederlandse collega’s werk ik op een NAVO-hoofdkwartier in Polen. Vanuit daar ondersteunen we de coördinatie en informatie-uitwisseling rondom luchtverdediging in de regio. Daarbij werken we nauw samen met NAVO-partners en de Poolse autoriteiten om een goed gezamenlijk beeld van de situatie te behouden.”
“Het werk wisselt sterk in tempo. Soms is het relatief rustig en ligt de nadruk op voorbereiding, afstemming en het onderhouden van systemen en procedures. Op andere momenten vraagt de situatie om snelle coördinatie en korte reactietijden, zeker wanneer er verhoogde spanningen zijn in de regio.”
“Tijdens periodes van verhoogde waakzaamheid merk je extra goed waarom deze inzet belangrijk is. We leveren vanuit onze rol een bijdrage aan de bescherming van NAVO-grondgebied en belangrijke logistieke processen in de regio.”
“Het blijft indrukwekkend om te zien welke impact de oorlog in Oekraïne heeft, zeker op burgers. Tegelijkertijd geeft deze missie ook een sterk gevoel van verantwoordelijkheid en samenwerking binnen het bondgenootschap.”
“We werken in roulatieperiodes, zodat meerdere collega’s ervaring kunnen opdoen binnen deze internationale omgeving en hun kennis en vaardigheden actueel houden. Dat betekent regelmatig van huis zijn, maar door de goede samenwerking en structuur is dat goed vol te houden.”