Luchtmacht eert vrijheid 

De maand mei staat ieder jaar voor een groot deel in het teken van het herdenken van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en van conflicten daarna. Maar ook is het de tijd de van het vieren van de vrijheid, wat uiteraard het meest gebeurt op 5 mei. Herdenkingen zijn er veelal op 4 mei, maar ook in de rest van de maand vinden er diverse plaats. Hieronder een greep uit wat er zoal plaatsvond. 

Traditiegetrouw startte voor de luchtmacht de herdenking van oorlogsslachtoffers ’s ochtends op 4 mei op Soesterberg. Bij het ‘Monument voor Gevallen Vliegers’ op de voormalige vliegbasis leidde paradecommandant luitenant-kolonel-reservist Terts van den Berg de ceremonie. Die bestond onder meer uit toespraken van de Commandant Lucht- en Ruimtestrijdkrachten luitenant-generaal André Steur over de familie Van der Stok, minister van Defensie Dilan Yeşilgöz over 18 Squadron en een overdenking van het Hoofd Geestelijke Verzorging CLRS aalmoezenier luitenant-kolonel Frank Steijger. Vanwege de bevrijdingstour van het Orkest Koninklijke Luchtmacht op Curaçao leverde de Koninklijke Militaire Kapel Johan Willem Friso de muzikale omlijsting en de trompettist voor de signalen Taptoe en signaal Voorwaarts. Na dit signaal verzorgden vier F-35’s een missing man-formatie boven het monument. CLRS Steur en Luchtmachtadjudant adjudant Johan de Rooij legden vervolgens de eerste van in totaal dertien kransen.  

Commandant der Strijdkrachten generaal Onno Eichelsheim vertegenwoordigde Defensie ‘s middags op 4 mei bij de herdenkingsplechtigheid op het Nationaal Ereveld Loenen. Daar liggen bijna vierduizend Nederlandse oorlogsslachtoffers begraven. Militairen en burgers die hun leven verloren tijdens de Tweede Wereldoorlog of daarna, in Nederlands Nieuw-Guinea, Libanon, voormalig Joegoslavië, Afghanistan en Mali. 

Ook op het Militair Ereveld Grebbeberg in Rhenen werd op 4 mei een herdenkingsplechtigheid gehouden. Die was voor alle militairen die sinds 10 mei 1940 wereldwijd zijn gesneuveld. Zij kwamen om tijdens hun inzet in naam van het Koninkrijk der Nederlanden of tijdens de uitvoering van de militaire dienst. Plaatsvervangend Commandant Landstrijdkrachten generaal-majoor Jean Paul Duckers vertegenwoordigde Defensie bij de herdenking. Namens het Koninklijk Huis liepen prinses Margriet, prof. mr. Pieter van Vollenhoven en prins Pieter-Christiaan mee in de Stille Tocht en het defilé. Ook staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk betuigde zijn eer aan de gesneuvelden. 

De grootste dodenherdenking was ‘s avonds op 4 mei op de Dam in Amsterdam, in het bijzijn van koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Namens Defensie waren onder meer Commandant de Strijdkrachten (CDS) generaal Eichelsheim, defensieminister Yeşilgöz en alle operationeel commandanten aanwezig bij het Nationaal Monument. De krans die de commandanten legden was voor alle militairen en al het koopvaardijpersoneel, omgekomen in dienst van het Koninkrijk der Nederlanden. Zij vonden de dood tijdens de Tweede Wereldoorlog of daarna, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties. 

Ook dit jaar vlogen helikopters van het Defensie Helikopter Commando de zogenoemde Ambassadeurs van de Vrijheid naar verschillende bevrijdingsfestivals. Artiesten La Fuente, De Jostiband met zangeres Maan, Karsu en Rolf Sanchez vlogen, verdeeld over een Cougar en twee NH90’s, door het hele land. Zij namen ook hun bands, managers en een klein mediagezelschap mee. Vanaf Vliegbasis Gilze-Rijen deden ze veertien festivals aan, die in Almere, Amsterdam, Assen, Den Bosch, Den Haag, Groningen, Haarlem, Leeuwarden, Roermond, Rotterdam, Utrecht, Vlissingen, Wageningen en Zwolle. Defensie vindt het belangrijk een bijdrage te leveren aan het samen vieren van de vrijheid in Nederland. Daarom ondersteunt het al jaren het Nationaal Comité 4 en 5 mei met de inzet van transporthelikopters van de Koninklijke Luchtmacht.  

In Wageningen werd op 5 mei traditiegetrouw het bevrijdingsvuur ontstoken: hét symbool van eenheid, vrede en veiligheid. Daarom vloog daar ook dit jaar weer bij het Vrijheidsdefilé een Chinook over met daaronder een enorme Nederlandse vlag: een zichtbaar en krachtig symbool van onafhankelijkheid. Het Mobile Air Operations Team (MAOT) ondersteunde de inzet vanaf de grond door de vlag aan te haken. Bij de herdenking waren zo’n twintig veteranen aanwezig die in de Tweede Wereldoorlog hebben gevochten. Zij kwamen onder meer uit Canada, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. In het defilé liepen ook Duitse militairen mee. 

Minister Dilan Yeşilgöz sprak de aanwezigen toe bij het Nationaal Bevrijdingsmonument op het 5 Mei Plein. Ze vertelde hen onder meer over de nu 103-jarige Britse Robbie Hall (foto). In de Tweede Wereldoorlog diende ze bij de luchtmacht. Haar verloofde overleed op 21-jarige leeftijd tijdens de oorlog. Robbie wist tachtig jaar lang niet waar hij begraven lag. Een vrijwilliger vond zijn graf en bracht haar ernaartoe. In de afscheidswoorden op de grafsteen ontdekte Robbie haar eigen naam. 

Dit verhaal laat volgens Yeşilgöz zien wat oorlog doet. “We zijn nog maar één mensenleven vrij. En toch zijn we ons daarin snel comfortabel gaan voelen, misschien wel té. Vrijheid is nooit vanzelfsprekend. Onze generatie is aan zet, er staat veel op het spel.” 

Het Orkest Koninklijke Luchtmacht was voor een zogenoemde bevrijdingstour van 1 tot 9 mei op Curaçao. Het orkest omlijstte ceremonies op 4 en 5 mei muzikaal. Dat deden ze aan boord van Zr.Ms. Friesland tijdens dodenherdenking en de dag erna tijdens de vrijheidsmaaltijden aan wal. De optredens waren onderdeel van een grotere reeks concerten op het eiland, onder meer tijdens SAIL Curaçao (lokaal Velas Curaçao genoemd, een evenement dat eens in de vier jaar plaatsvindt).  

Op 10 mei vond voor het stationsgebouw van de voormalige Vliegbasis Ypenburg aan het ILSY- plantsoen in Den Haag de jaarlijkse herdenking van de Slag om de Residentie/Ypenburg plaats. Op deze plek begon die dag in 1940 voor Nederland de Tweede Wereldoorlog. De Duitsers hoopten Ypenburg en de andere vliegvelden rondom Den Haag – Ockenburg en Valkenburg – snel te veroveren om daar vandaan te kunnen doorstoten naar het centrum van Den Haag. Het doel was de koningin, de koninklijke familie, de regering en de legerleiding gevangen nemen, zodat Nederland binnen een dag zou capituleren. Door de felle Nederlandse tegenstand mislukte dit plan. Ypenburg is op 10 mei kort in handen van de Duitsers, maar diezelfde dag al terugveroverd door de Nederlanders. Tot de capitulatie vijf dagen later bleef Ypenburg in Nederlandse handen. 

Naast de nabestaanden van de betrokken militairen, burgemeesters van Den Haag en omliggende gemeentes, waren ook diverse afgevaardigden van de krijgsmacht aanwezig bij de herdenking, waaronder een detachement van het 519 Squadron van de Groep Luchtmacht Reserve. Namens de luchtmacht legden Directeur Personeel CLRS commodore Ellen Meeuwsen-Scholten en militair historicus majoor b.d. Wim Lutgert een krans. De plechtigheid werd afgesloten met een defilé. 

Tijdens een kleine herdenkingsceremonie aan de voet van de Moerdijkbrug werd op 13 mei de laatste bombardementsvlucht van het Wapen der Militaire Luchtvaart herdacht. Op 13 mei 1940 vlogen de enige nog inzetbare Fokker T-5 Luchtkruiser (lichte bommenwerper) begeleid door twee Fokker G-1 Jachtkruisers van Schiphol naar de Moerdijkbrug om die te bombarderen en zo de Duitse opmars te stuiten. Wonderwel raakt een van de bommen een brugpilaar, maar het projectiel ontploft niet. Een andere wel, maar zonder veel schade aan te richten. Op de terugweg worden de T-5 boven Ridderkerk en een G-1 boven Nieuw-Lekkerland, neergeschoten. De zeven bemanningsleden komen om. De andere G-1 weet Schiphol weer te bereiken. De Nederlandse vlag die daar wapperde, was als bijzonderheid het middelpunt van de ceremonie van dit jaar. Cougar-vlieger kolonel Jorik ter Veer hield als vertegenwoordiger van de luchtmacht een toespraak en legde een krans. 

De laatste herdenking in mei is steevast Memorial Day, de Amerikaanse feest- en gedenkdag waarop de overleden militairen worden herdacht. Die vindt normaliter plaats op de laatste maandag in mei, alleen gebeurt dat in Nederland op de zondag ervoor, dit jaar op 24 mei. 

F-35’s van het Air Combat Command vlogen die dag een missing man-formatie boven de American Cemetery and Memorial in het Limburgse Margraten. Op deze Amerikaanse begraafplaats liggen 8.288 Amerikaanse soldaten begraven, afkomstig uit het Ardennenoffensief, de strijd in Zuid-Limburg en in het Roergebied. Op de Muren der Vermisten staan nog eens 1.722 namen van vermiste militairen. Elk individueel graf is geadopteerd door Nederlanders.