‘Het leveren van maatwerk komt steeds dichterbij’ 

Sinds twee jaar werkt het Centrum voor Mens en Luchtvaart (CML) met Boudica aan uitrustingsvraagstukken voor vrouwen en doet het onderzoek met vrouwelijke proefpersonen. De menselijke maat is namelijk niet alleen de mannelijke maat. Commandant CML kolonel Ted Meeuwsen en onderzoeker Liscia Beenhakker vertellen over dit unieke ecosysteem met internationaal aanzien. 

“Boudica is het tweede ecosysteem van het CML”, vertelt kolonel Meeuwsen. Het eerste, Aeolus uit 2016, onderzoekt het menselijk presteren in extreme militaire omstandigheden. “In onze ecosystemen staat het verkorten van de innovatiecyclus centraal. Voor onze wetenschappelijk onderzoeken en praktische oplossingen werken we daarom intensief samen met andere – internationale – kennisinstituten, het bedrijfsleven, startups, de industrie, militaire bondgenoten en natuurlijk de eindgebruikers, onze militairen”, vertelt de commandant. “Dankzij deze samenwerkingen innoveren en leveren we sneller en beter.” 

Onderzoeker Liscia Beenhakker startte twee jaar geleden bij het CML. “Ik ben voor Boudica aangenomen en had me als bewegingstechnoloog en -wetenschapper geen mooier project kunnen wensen”, vertelt zij enthousiast. Inmiddels werkt Liscia samen met twee collega’s en een promovendus. Het verbeteren van de vliegeroverall voor vrouwen was het eerste project binnen Boudica. “Die is nu beschikbaar als getailleerd exemplaar en houdt beter rekening met de vrouwelijke lichaamsverhoudingen. Hiermee is het comfort en vooral ook de veiligheid voor vrouwelijke vliegers enorm verbeterd.  Het beter passen van brandwerende kleding en daarmee aansluiten op het lichaam verkleint namelijk de kans op brandwonden.De overall heeft ook een NATO Stock Number (NSN) gekregen. Met dit nummer voor gestandaardiseerde materieelartikelen binnen de NAVO kunnen bondgenoten een bestelling plaatsen. Een aantal vrouwelijke vliegers in de Verenigde Staten draagt de overall nu.” 

Behalve kleding zorgt Boudica ook voor betere uitrusting van vrouwelijke militairen. “We inventariseren welke vrouwelijke vliegers behoefte hebben aan een plassysteem zodat zij tijdens het vliegen comfortabeler kunnen urineren”, vertelt Liscia. Onderzoek wijst uit dat 93 procent van de vrouwelijke vliegers in de Verenigde Staten en 45 procent in Canada bewust niet drinkt om maar niet te hoeven plassen. “Dat is ongewenst want vliegers hebben vocht nodig om vermoeidheid en hittestress tegen te gaan. Ook hier gaat het dus niet alleen om het comfort om te kunnen plassen wanneer je moet, maar om de operationele inzetbaarheid die afneemt als je je plas ophoudt.” 

Niet alleen vraagstukken rond vliegerkleding en -uitrusting worden door het CML met Boudica aangepakt. “Wij hebben ook een project rond virtueel trainen”, vertelt de onderzoeker. “Het vermoeden bestaat dat vrouwen vatbaarder zijn voor de nadelige effecten van het trainen binnen een virtuele omgeving. Denk aan duizeligheid en wazig zien. En dat komt niet doordat vrouwen slechter tegen virtual reality (VR) kunnen, maar het heeft te maken met de camerastand in een VR-bril en de afstand tussen de ogen.” Liscia en haar collega’s doen hier dit jaar extra onderzoek naar en mogelijk leidt dit in de toekomst tot aanpassingen bij het virtueel trainen. “Dit onderzoek is belangrijk. Defensie traint namelijk steeds meer virtueel. Ook onze vliegers trainen en oefenen in VR simulatoren. De omstandigheden moeten voor elke militair gelijk zijn.”  

Een vast onderdeel van een ecosysteem is ook effectief en efficiënt communiceren zodat de juiste acties snel kunnen worden ondernomen. Via Boudica is dan ook een online berichtengroep gestart waarin vrouwelijke militairen met elkaar in gesprek kunnen over zaken die voor hen belangrijk zijn. “Hoewel het aantal vrouwelijke collega’s rap toeneemt binnen Defensie, hebben wij vrouwennetwerken nog nit voldoende kunnen bereiken”, vertelt Liscia. Deze groep is een begin.” Boudica koppelt binnenkort ook vrouwelijke oud-militairen aan vrouwen die nu in dienst zijn. Zo ontstaat een steeds groter netwerk om kennis en ervaringen te delen. 

Bovendien draagt het onderzoek en de innovaties van Boudica niet alleen bij aan betere en veiligere kleding en uitrusting voor vrouwelijke militairen. “Ook de mannen profiteren”, legt de commandant uit. “De ontwikkelde items voor vrouwen, met bijvoorbeeld meer afstelmogelijkheden waardoor ze beter aansluiten op het (boven)lichaam van een vrouw, leveren ook inzichten op om gelijktijdig de items voor mannen te verbeteren.” 

De database die CML met behulp van een bodyscanner wil opbouwen, is hiervan volgens Liscia ook een goed voorbeeld. “Wij gaan de lichamen van mannelijke en vrouwelijke luchtvarenden inscannen. Al die data van verschillende lichamen gaan we gebruiken om de prestatie gekoppeld aan de kleding en uitrusting te verbeteren. Voor mannen én vrouwen”. Uiteindelijk zal dit voor heel defensie geïmplementeerd gaan worden. 

Dat elke militaire luchtvarende kleding en uitrusting op maat krijgt geleverd, is echter nu nog toekomstmuziek volgens Liscia. “We zijn nog niet zover dat een F-35-vlieger een stoel krijgt die naar het eigen lichaam is gegoten. Zoals F1-coureur Max Verstappen dat bijvoorbeeld heeft in zijn racewagen. Maar het leveren van maatwerk komt echt steeds dichterbij.” De Australische luchtmacht loopt hierin volgens Liscia voorop. “Daar kiezen vrouwen én mannen hun kleding op basis van lengte en lichaamsbouw. Genderneutraal dus.” 

Het CML heeft volgens kolonel Meeuwsen toegang tot zulke unieke middelen en mogelijkheden dat bondgenoten uit 22 landen Soesterberg feilloos weten te vinden. “TNO heeft hier om de hoek de multi-inzetbare simulator Desdemona staan. Die is uniek in de wereld en wordt gebruikt voor onderzoek, training en testen van complexe situaties waarin gevlogen, gereden of zelfs gevaren wordt. Het CML heeft een van de vijf Anti-G Straining Manoeuvres-centrifuges die in de wereld beschikbaar zijn. De toegang tot al die middelen en mogelijkheden, en daarbij kennisinstituten en industrie is wereldwijd uniek.” 

Het werk van het CML is volgens commandant Meeuwsen niet alleen bruikbaar voor Defensie. “Ook de Nederlandse samenleving heeft veel aan het onderzoek en de innovaties van Liscia en haar collega’s”, zegt hij. “Het zijn dual-use-toepassingen die zowel militair als civiel inzetbaar zijn. De brandwerende overall en ondergoed voor vrouwelijke vliegers is mogelijk ook aan te passen voor vrouwen die bij de brandweer werken. En ons onderzoek naar de invloed van de hormonale cyclus en thermofysiologie van vrouwen biedt mogelijk ook inzichten voor vrouwelijke artsen en verpleegkundigen in ziekenhuizen. Of andere beroepen met lange, onregelmatige werkdagen en een hoge werkdruk. Internationaal samenwerken en dual-use-toepassingen zit in het DNA van het CML.”