Ogen op het oosten 

Nederlandse luchtverdedigers bewaken sinds begin december in Polen een logistiek knooppunt dat belangrijk is voor de militaire hulp aan Oekraïne. Hoe gaat het daar? Wat maken ze mee? 
 
Nederland was in rep en roer. Want enkele dagen sneeuw. Veel sneeuw. De Nederlandse militairen van de Air & Missile Defence Taskforce (AMDTF) konden het in zuidoost Polen allemaal via een beveiligde VPN-verbinding lezen. “Nou”, zullen sommigen hebben gedacht, “kom dan eens hier kijken”. Vanaf de kerst elke dag sneeuw en snijdende wind. Soms loop je naar een andere werkcontainer en zak je kniediep weg. Met een gevoelstemperatuur tot -20. 

Toen commandant luitenant-kolonel Wesley Dijkshoorn net aankwam was er iets dat direct indruk maakte. Iets dat meteen de link benadrukte met de oorlog zo over de grens. “We zien elke dag meerdere vluchten landen met militair materieel dat wordt gedoneerd aan Oekraïne. We zien ook regelmatig vliegtuigen waar gewonde Oekraïners mee worden afgevoerd. Langs de wegen hier staan lange colonnes vrachtwagens, allemaal met militair materieel en munitie. Als je dat elke dag ziet is dat zeer indrukwekkend. Dan zie je wat we beschermen.” 

Het mag duidelijk zijn dat zo’n logistiek knooppunt een interessant doelwit is voor Rusland. Daarom staan er tot en met juni meerdere Patriot-lanceerinstallaties en NASAMS-radars richting de grijze, mistige winterlucht gericht.  
 
Maar dat niet alleen. Er zijn ook speciaal gebouwde stellages van steigerpijp met daarop apparatuur om kleine drones te onderkennen, te classificeren en uit te schakelen. Niet met kogels of granaten, maar door de besturing over te nemen of de verbindingen met de bestuurder te verstoren. Alles bij elkaar spreken we dan van een gelaagde luchtverdediging. 

De taskforce is samengesteld uit eenheden van het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC). Het is de eerste keer dat deze eenheid zo geïntegreerd optreedt in het buitenland. “Met deze combinatie van middelen hebben we ook de NAVO-top in juni 2025 beschermd, maar dat was in Den Haag en omstreken”, zegt Dijkshoorn.  

Voorheen deden andere NAVO-bondgenoten ‘slechts’ een deel van de luchtverdediging voor NSATU. Maar Nederland doet tot en met juni dit jaar dus het hele pakket.  

Tot dusver is er geen sprake geweest van wapeninzet. De eenheid is wel enkele malen gealarmeerd vanwege Russische objecten die mogelijk richting Polen vlogen. Maar deze bleken dan toch bestemd voor doelen in Oekraïne.  
 
De luchtverdedigers zien via de radarbeelden het nodige geweld aan de ‘andere kant’. Voor een grof idee kan iedere geïnteresseerde de site alerts.in.ua checken, vertelt commandant Dijkshoorn. Hier is op een landkaart van Oekraïne te zien waar de luchtalarmen afgaan en wat de dreigingen zijn. Vaak is het oosten van het land donkerrood, maar ook het westen wordt regelmatig aangevallen door Rusland. Zelfs tot aan de stad Lviv, niet ver van de Poolse grens.  
 
“Dan wordt goed duidelijk hoe belangrijk ons werk is”, zegt de luitenant-kolonel. “Ook al is het hier vrede, vlakbij is echt iets aan de hand. Dat merken ze in Polen ook als je kijkt naar sabotage , spionage en desinformatiecampagnes.” 

Vorige week kwam de dreiging wel erg dichtbij, relatief gezien. Toen waren er headlines vanwege een Russische Oreshnik-ballistische raket die een doel nabij de grens raakte. Dat wapen is door de Russen slechts één keer eerder ingezet.  
 
“Dan komt er een bericht van hogerhand: ‘er komt iets aan, we weten niet wat het is, maar het gaat wel ontzettend hard jullie kant op’”, blikt Dijkshoorn terug. “Uit alle data blijkt dat het geen ‘vriendje’ is. Dan moet de knop om, want we moeten kunnen handelen. Toen is alles en iedereen volgens de procedures in stelling gebracht om er klaar voor zijn.” 

De commandant hamert er bij zijn mensen op om oog te houden voor wat daar, even verderop, dagelijks gebeurt. “Op een gegeven moment wordt het afstandelijk. Het is misschien moeilijk voor te stellen, maar soms wordt gezegd dat het een ‘rustige’ nacht is geweest omdat er minder dan honderd aanvalsdrones zijn ingezet.”  
 
Zo’n kille statistiek is dan ineens een cijfer, meer niet. Maar er zit juist veel leed achter. “Ik vind het dan waardevol dat onze inlichtingenmensen openbare videobeelden aan de eenheid laten zien over de uitwerking van zo’n aanval. Wat het resultaat is van een Shahed-drone die in een flatgebouw is geklapt. Of van een ballistische raket die civiele kritieke infrastructuur buiten werking heeft gesteld.” 
 
En eigenlijk is het elke nacht wel raak. De duisternis is het moment waarop de luchtdreiging het hoogst is voor de Oekraïners. “Door mijn mensen een beter beeld te geven van waarvoor wij hier staan, gaan ze weer scherp achter de knoppen zitten”, aldus Dijkshoorn. “Maar niet alleen zij. Ook de militairen die generatoren repareren of aftanken, verbindingssystemen werkend houden, of welke taak ze dan ook hebben. Iedereen moet goed beseffen waarom we hier zitten en wat we beschermen.”