Terugkijker

Het is weer tijd voor een blik op de kalender. In de rubriek 'Terugkijker' richten we het vizier om de week op een gebeurtenis uit het verleden. Van militair-historische aard en gebeurtenissen waarbij Defensie betrokken was, maar ook situaties die invloed hebben gehad op de hele wereld.  
  
Om hiermee het ‘o ja-gevoel’ op te roepen, maar ook omdat we in deze jachtige tijd gebeurtenissen vaak zo snel vergeten of ons deze niet meer exact herinneren. Vandaag varen we terug naar 17 april 1961, als het Varkensbaai-incident plaats heeft. 

In de vroege ochtend van maandag 17 april 1961 landen ongeveer veertienhonderd door de Amerikaanse CIA getrainde en bewapende Cubaanse ballingen op het strand van de Varkensbaai (Bahía de los Cochinos). Deze ligt aan de zuidkust van Cuba. Hun missie: het omverwerpen van het communistisch bewind van Fidel Castro. Deze revolutionair is twee jaar eerder aan de macht gekomen. Binnen drie dagen is de operatie mislukt, met verstrekkende gevolgen voor de Koude Oorlog. 

Het begint allemaal in 1959, als Castro met zijn revolutionairen de Cubaanse dictator Fulgencio Batista verdrijft. Zij beloven sociale rechtvaardigheid. Castro nationaliseert al snel de Amerikaanse bedrijven op het eiland. Dat is op zich al ernstig in de ogen van de Amerikaanse president (en oud-generaal) Dwight D. Eisenhower, maar de nieuwe leider zoekt ook nog eens steun bij de Sovjet-Unie.  
 
Voor de regering in Washington is dat onacceptabel: de vijand op zo’n korte afstand (hoewel in het noorden Rusland en Alaska elkaar bijna aanraken). Onder de Republikeinse president begint de CIA daarom met het trainen van Cubaanse vluchtelingen, die met tienduizenden hun land zijn ontvlucht. De opleiding gebeurt overigens uit het zicht in Guatemala. Het plan is om de Cubaanse militie in Cuba af te zetten en Castro te verdrijven, zonder dat de Amerikaanse inmenging duidelijk is. 

Als de legendarische democratische president John F. Kennedy in januari 1961 Eisenhower opvolgt, ‘erft’ hij dit plan. Hij twijfelt, maar besluit door te gaan met de voorbereiding van de invasie. Op 17 april 1961 begint dus de aanval van Brigade 2506. De ballingen, gesteund door Amerikaanse schepen, landen in de Varkensbaai.  
 
Het plan is gedoemd te mislukken. Er is nauwelijks coördinatie. De verbindingsapparatuur van de eenheid blijkt onbruikbaar, omdat de radio’s nat zijn geworden bij de landing. Bovendien weigert Kennedy de troepen aanvankelijk luchtsteun te bieden en dat geeft de Cubaanse luchtmacht de vrije hand. Te laat stuurt de Amerikaanse president nog een squadron Douglas A-26 Invaders, zonder Amerikaanse herkenningstekens, die kant op. Een aantal daarvan wordt neergeschoten, opmerkelijk genoeg door hetzelfde type vliegtuig, dat ook in dienst is bij de Cubaanse luchtmacht. 

Binnen drie dagen hebben de troepen van Fidel Castro de invasie afgeslagen. Negentig ballingen komen om het leven, ongeveer twaalfhonderd belanden in Cubaanse gevangenissen. Zij hebben relatief geluk, want aan hun internering komt na anderhalf jaar een einde. Ze worden vrijgelaten in ruil voor voedsel en medicijnen ter waarde van 53 miljoen dollar. Deze Cubaanse vluchtelingen krijgen op 29 december 1962 een heldenontvangst in het stadion ‘The Orange Bowl’ in Miami, Florida. 
 
De mislukte actie heeft gevolgen voor de hele wereld. Het regime van Castro voelt zich gesterkt en haalt de banden met de Sovjet-Unie verder aan. Dat leidt tot de plaatsing van nucleaire raketten op het eiland en de dreiging van een atoomoorlog.

Pas na onderhandelingen tussen Kennedy en Sovjetleider Chroesjtsjov worden de raketten verwijderd. Maar 65 jaar later zijn de gevolgen nog steeds voelbaar. Sinds 1962 geldt een handelsembargo tegen Cuba, dat ook nu nog grotendeels intact is. Officieel zijn bijvoorbeeld Cubaanse sigaren verboden in de VS. De invasie versterkt bovendien het Cubaanse nationalisme. Castro blijft tot 2008 aan de macht, al zijn de banden met de Sovjet-Unie/Rusland in de loop der jaren minder sterk. 
 
De invasie in de Varkensbaai was over het geheel gezien een grote blunder van Amerikaanse inmenging. De lessen uit 1961 zijn vandaag nog steeds relevant: militaire interventies hebben vaak onvoorziene en langdurige gevolgen.