Rake klanken over Caribische Zee 

Onder de stralende Caribische zon ziet de wereld er net een beetje fraaier uit. En klinkt marsmuziek net even anders. Lichter of zo, maar met dezelfde lading. Tussen de kleurrijke gevels van Willemstad en de imposante tall ships van SAIL Curaçao laat het Orkest Koninklijke Luchtmacht (Orkest KLu) zien waartoe muziek in staat is. Negen dagen lang verbindt het orkest militairen, eilandbewoners en bezoekers. Niet met woorden, maar met klanken die raken, herinneren en samenbrengen binnen het Koninkrijk. 

Voor het orkest is de reis naar Curaçao, die op 30 april startte, meer dan een reeks optredens. Het is een missie in het klein, met muziek als middel. Majoor en directeur van het Orkest Koninklijke Luchtmacht Toine vat het kernachtig samen: “Wij kunnen met muziek een zachte brug slaan naar de maatschappij, want muziek is een taal van iedereen.”  

Tijdens SAIL Curaçao – lokaal Velas Curaçao genoemd, een evenement dat eens in de vier jaar plaatsvindt – ondersteunt Defensie de maritieme activiteiten. Waar normaliter de Marinierskapel der Koninklijke Marine acte de présence geeft, is het nu de beurt aan het Orkest KLu. Een toevallige keuze aangezien de kapel verplichtingen heeft in eigen land. Desondanks nemen de luchtmachters het stokje met verve over. “Wat we voor SAIL doen is mooi, maar wat we voor de lokale bevolking realiseren is misschien nog wel meer waard. We kunnen met muziek het verhaal vertellen van ons bedrijf – Defensie. Over vrijheid en waarom we er zijn.” 

Die boodschap landt. Op het eiland is de krijgsmacht zichtbaar aanwezig, onder meer met marineschip Zr.Ms. Friesland. De waardering is voelbaar. “Als we hier rondlopen in ons uniform en met de mensen praten, proeven we de waardering”, onderstreept de majoor. “Ze zijn blij dat we hier zijn.” 

Die aanwezigheid is niet vrijblijvend. In een regio waar spanningen, zoals de onrust in Venezuela, voelbaar zijn, speelt Defensie een duidelijke rol. Niet alleen militair, maar ook maatschappelijk. “Door er te zijn”, benadrukt Toine, als het gaat om het wegnemen van zorgen. De luchtmacht levert daarin haar eigen bijdrage. Operationeel, met middelen zoals helikopters aan boord van marineschepen. Maar ook verbindend, via het orkest. “De krijgsmacht is er voor de veiligheid en wij zijn er voor de verbinding met de muziek”, aldus de leider van het stel. “En door die verbinding kunnen we vertellen wat we doen en waarom we het doen.”

Voor sergeant-majoor en klarinettiste Ryanne is het optreden op Curaçao een bijzondere ervaring. “Onze komst betekent hier echt iets”, vertelt ze. “Het geeft het gevoel dat we bij elkaar horen, ook al voelt het soms ver weg.” De ontvangst is hartelijk. Optredens op het Briónplein trekken veel publiek, evenals de streetparade door Willemstad. “We liepen spelend over de Pontjesbrug. Dat was wel een heel surrealistisch moment”, beschrijft ze.” De reacties van het publiek verschillen met Nederland. Waar thuis vaak aandachtig wordt geluisterd, komt het publiek hier sneller in beweging. “Hier gaan de voetjes veel sneller van de vloer”, beaamt de muzikante. “De sfeer is ontspannen en warm. Dat is echt heel leuk om te zien.” 

Tijdens concerten klinkt niet alleen het vertrouwde repertoire. Samen met lokale artiesten brengt het orkest ook muziek van het eiland. Een hoogtepunt is het nummer Atardi, een officieus volkslied van Curaçao. “Dan zie je echt wat gebeuren bij de mensen”, verduidelijkt de musicienne. “Dat wij dat voor hen spelen, maakt emoties los.” 

De samenwerking met lokale musici geeft het orkest nieuwe energie. Jazzpianist Randal Corsen speelt daarin een sleutelrol. Hij brengt zangers en muzikanten uit de lokale top samen met het orkest. “Hun muziek is niet ons alledaagse kostje”, vertelt Ryanne. “Onze slagwerkers moeten echt aan de bak. Antilliaanse muziek is een traditie op zich. Maar dat maakt het juist zo tof. Het bestaat echt uit een samensmelting van culturen.” Ook voor het orkest zelf is het waardevol, benadrukt Toine. “Het is op artistiek gebied een mooie reis. We werken met artiesten die anders spelen en denken. Daar groeien we van.” 

Optreden in het Caribisch gebied vraagt enige aanpassing. De hitte, wind en felle zon stellen muzikanten en materieel op de proef, zo ook Ryanne. “Je staat soms in de brandende zon”, erkent de onderofficier. “Dat is pittig. Maar het gaat goed. Er is nog niemand flauwgevallen.” Daarnaast reageren instrumenten gevoelig op temperatuur en luchtvochtigheid. Daarom gebruikt het orkest speciaal materiaal voor buitenoptredens.  

Ook de digitale bladmuziek – op iPads – vraagt om aanpassingen. “Die raken snel oververhit”, legt ze uit. “Dus daarvoor hebben we een ander systeem bedacht.” Achter de schermen draait een uitgebreide logistieke operatie. Instrumenten en techniek zijn vooraf ingevlogen en zorgvuldig voorbereid. “Dat is allemaal heel goed geregeld. Daarvoor hebben we echt vakmensen.” 

Behalve concerten en parades verzorgt het orkest ook ceremoniële momenten, zoals de Dodenherdenking aan boord van Zr.Ms. Friesland. “De in het wit geklede matrozen aan de ene kant en het blauwe orkest aan de andere kant was heel mooi om te zien”, omschrijft Ryanne. De combinatie van ceremonie, concert en contact met de bevolking maakt deze reis bijzonder. Voor het orkest, maar ook voor Defensie als geheel. Verbinding, vertrouwen en gezamenlijke inzet krijgen hier concreet vorm. Of, zoals Toine het zegt: “Als het erop aankomt, zijn we er voor jullie.”  

Muziek maakt die boodschap hoorbaar – tot ver buiten de landsgrenzen.