Terugkijker

Het is weer tijd voor een blik op de kalender. In de rubriek 'Terugkijker' richten we het vizier om de week op een gebeurtenis uit het verleden. Van militair-historische aard en gebeurtenissen waarbij Defensie betrokken was, maar ook situaties die invloed hebben gehad op de hele wereld.

Om hiermee het ‘o ja-gevoel’ op te roepen, maar ook omdat we in deze jachtige tijd gebeurtenissen vaak zo snel vergeten of ons deze niet meer exact herinneren. Vandaag gaan we terug naar 5 februari 2003 als de Amerikaanse minister Powell een toespraak houdt met enorme gevolgen.

Op die dag staat deze minister van Buitenlandse Zaken voor de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Hij houdt een toespraak die de wereld moet overtuigen dat Irak over massavernietigingswapens beschikt en daarmee een groot gevaar voor de wereld vormt. Powell houdt als bewijs een flesje met een onbekende stof omhoog, laat fragmenten van afgeluisterde telefoongesprekken horen en toont satellietfoto’s van zogenaamde mobiele wapenlaboratoria. Zijn boodschap is duidelijk: de wereld moet Irak ontwapenen, desnoods met geweld en dictator Saddam Hoessein ten val brengen. Hij benadrukt dat de VS brede internationale steun zoekt voor die mogelijke interventie.

De wereld staat dan al op een kantelpunt: de terroristische aanslagen van 11 september 2001 in de VS zorgen voor een hardere lijn tegenover staten die terrorisme faciliteren. Irak, onder leiding van Saddam Hoessein, is er daar een van. Het land wordt bovendien al jaren verdacht van het bezit van chemische, biologische en nucleaire wapens. 

Powells presentatie speelt een grote rol in de aanloop naar de Irakoorlog. Op 20 maart 2003 vallen de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk Irak binnen onder de naam Operation Iraqi Freedom; zonder expliciet mandaat van de VN-Veiligheidsraad. 
 
Nederland neemt niet deel aan de daadwerkelijke inval in Irak, maar biedt wel politieke steun. De premier op dat moment, Jan Peter Balkenende, verklaart dat Nederland ‘uiteraard aan de kant van de geallieerden staat’. Het kabinet Balkenende II (CDA, VVD en D66) weigert een formeel verzoek van de VS om militaire deelname aan de inval. 

Na de val dictator Sadam Hoessein (met de beroemde zin: “Ladies and gentlemen, we got him!”) levert ons land wel een bijdrage aan de broodnodige stabilisatiemissie. Operatie Iraqi Freedom, die bedoeld is om Irak te ontwapenen en het regime van Saddam Hoessein omver te werpen, leidt tot jarenlange instabiliteit, honderdduizenden doden en de opkomst van extremistische groeperingen zoals ISIS. 
 
Vanaf mei 2003 zet Nederland een versterkt mariniersbataljon in rond de provincie Al-Muthanna, als onderdeel van de multinationale Stabilisation Force in Iraq (SFIR). Deze missie, waaraan een kleine dertienhonderd militairen deelnemen, duurt tot 2005. De eenheid bestaat uit infanterie, genie, een veldhospitaal en een helikopterdetachement met Chinooks. 
 
Nederlandse militairen zijn sinds 2014 weer actief in Irak om de veiligheidssector te versterken en ISIS te bestrijden. De inzet omvat onder meer advisering en training in het kader van de NAVO-missie (NMI) en de recente Force Protection (tot medio 2025) in Bagdad. De Nederlandse bijdrage is daarmee gericht op stabiliteit en het voorkomen van een heropleving van ISIS. 

Later blijkt dat de informatie die Powell in 2003 heeft gepresenteerd grotendeels onjuist is. De Amerikaanse inlichtingendiensten hebben al twijfels over de massavernietigingswapens, maar die worden genegeerd. De gevolgen voor de internationale rechtsorde zijn groot. De inval ondermijnt het vertrouwen in de VN en laat zien dat grote mogendheden, ondanks tegenstand van bondgenoten en de wereldwijde publieke opinie, eenzijdig tot militaire actie kunnen overgaan. En dat woorden van een autoriteit als Powell er toe doen.