‘Wees eerlijk tegen gezinnen die uitgezet worden’
Mediacentrum Defensie
sergeant Gregory Fréni
Noorse collega’s delen kennis en kunde met escortbegeleiders
Mensen die niet langer in Nederland mogen verblijven, worden door escortbegeleiders van de Brigade Vreemdelingenzaken uitgezet. Een precaire zaak, zeker wanneer er kinderen in het spel zijn. Om hier op de juiste manier mee om te gaan, hebben ervaren Noorse collega’s tijdens een driedaagse cursus hun kennis en kunde gedeeld met Nederlandse marechaussees. Opperwachtmeester Stijn en adjudant Ellen waren hierbij aanwezig en delen hun ervaring.
Hoewel alle escortbegeleiders van de Marechaussee een intensieve opleiding van zo’n vier weken doorlopen, verdiende het stukje families en kinderen nog wat extra aandacht. “Juist omdat hier zoveel emoties en gevoeligheden bij komen kijken, zochten we op dit gebied wat verdieping”, vertelt opperwachtmeester Stijn. Hij is al 26 jaar actief bij de Marechaussee en op het moment instructeur bij het Border Security Training Centre (BSTC), onderdeel van het Opleidings-, Trainings- en Kenniscentrum Koninklijke Marechaussee, (OTCKMar) sector vervolgopleidingen (SVO).
“De Inspectie Justitie & Veiligheid wees ons op de kennis en kunde van onze Noorse collega’s. Zij zijn meer thuis in de materie, omdat zij intensiever bij het uitzettingstraject betrokken zijn. De Noren doorlopen een veel langere procedure als het gaat om uitzettingen; zij halen mensen bijvoorbeeld ook thuis op, dat doen wij niet. Daarom hebben we hen gevraagd om ons te helpen op het gebied van omgang met families en kinderen. Puur om extra kennis te vergaren.”
Ellen: “In het verleden dacht ik weleens: ik zeg liever bepaalde dingen niet tegen een kind.”
Kind en ouders
Zo geschiedde. Recent vond er op de Koningin Máxima Kazerne in Badhoevedorp een driedaagse cursus plaats, georganiseerd door het BSTC. Ruim twintig collega’s werden door de Noren bijgepraat en geadviseerd over hoe om te gaan met kinderen in uitzettingsprocedures.
“We leerden dat vooral communicatie hierin een belangrijke pijler is”, vertelt Ellen, tweede teamleider bij de Brigade Vreemdelingenzaken. “Dat is best lastig. Hoe ga je bijvoorbeeld om met kinderen die verdrietig zijn of juist heel stil? Moet je kinderen betrekken bij die uitzetting of niet? In het verleden dacht ik weleens: ik zeg liever bepaalde dingen niet tegen een kind. Maar na die training besefte ik dat je kinderen juist wél moet betrekken in het hele proces en eerlijk moet zijn, ook al is de boodschap niet leuk.”
Maar het is niet alleen de boodschap overbrengen, het is ook omgaan met situaties die ongemakkelijk of lastig kunnen worden door toedoen van de ouder(s). “Het komt absoluut voor dat ouders er alles aan doen om een uitzetting te frustreren”, vertelt Ellen. “En ze schromen niet om hun kinderen daarvoor in te zetten. Dan zeggen ze het kind bijvoorbeeld in de eigen taal, zodat wij het niet verstaan, dat het moet gaan huilen.”
Nog heftiger is het als ouders zich fysiek verzetten. Stijn: “Zaak is dan om deze ouder even uit het zicht van de kinderen te halen om de situatie te de-escaleren”, aldus Stijn. “Dat leggen we dan ook uit.”
Opperwachtmeester Stijn was voorheen escortbegeleider en escortcommandant. Tegenwoordig deelt hij zijn kennis en kunde als instructeur bij het Border Security Training Centre (BSTC).
Emoties
Gelukkig verlopen uitzettingen merendeels probleemloos, vertelt Stijn. “De meeste vreemdelingen geven aan mee te willen werken. Die zetten wij op het vliegtuig en laten we gaan. Mensen die niet willen meewerken, worden gedurende de vlucht door onze begeleiders geëscorteerd. Op de plaats van bestemming nemen de lokale autoriteiten het vervolgens over.”
In de Noorse cursus leerde Ellen, die behoorlijk wat ervaring heeft, dat het wellicht werkt om vlak voor de landing nog even een moment te nemen met de kinderen. “Dan vraag je of ze het er nog even over willen hebben, bespreek je wat er allemaal is gebeurd en hoe ze dat ervaren hebben. Een afsluiting voor de kinderen, maar ook voor de escortbegeleider zelf.”
Naast een kinderkamer is er op Schiphol ook een stiltekamer waar mensen voor vertrek nog hun geloof kunnen belijden.
Onverwachte gebeurtenis
Want zeker dat laatste aspect moet niet onderbelicht blijven, vinden beide marechaussees. Het werk is volgens hen uitdagend, je moet het wel aankunnen. Vechten, bijten, spugen, schreeuwen. Het kan er heftig aan toegaan bij een uitzetting. De keren dát het misgaat, moet je voorbereid zijn. Althans, zo goed en zo kwaad als dat kan.
Stijn: “Er kunnen heel heftige, emotionele dingen gebeuren. Daar ben je natuurlijk voor opgeleid, maar er kan altijd iets onverwachts gebeuren. In zo’n geval is het vaak een kwestie van improviseren. Er wordt van je verwacht dat je daarmee kunt omgaan.”
“Je kan niet op alle emoties voorbereid zijn, maar je moet er wel mee omgaan”, aldus Stijn.
Lessons learned
Na de Noorse training is de rugtas van de collega’s nog beter gevuld en inmiddels is het onderwerp geïmplementeerd op de Brigade Vreemdelingenzaken en in de escortopleidingen, vertelt Stijn. Wanneer er nu een gezin wordt uitgezet en er zijn ook minderjarige kinderen bij betrokken dan wordt daar door de escortcommandant expliciet aandacht aan besteed.
“Daarnaast is er naar aanleiding van de training een zakboekje gemaakt waarin informatie staat over hoe te communiceren met kinderen in bepaalde leeftijdsgroepen. Deze wordt uitgereikt aan collega’s die belast zijn met de uitzetting van een gezin. Al met al wordt er in de escortopleidingen nu meer aandacht gegeven aan gezinnen in het uitzetproces, waarin voornamelijk het kind centraal staat. Belangrijk en waardevol.”