Marechaussee drukt stempel op persoonsbeveiliging
kapitein Nico Schinkelshoek
sergeant Jasper Verolme
Gelijkwaardige stem in volledige keten
De manier waarop de Koninklijke Marechaussee en de Nationale Politie gezamenlijk personen beveiligen en begeleiden, is flink op de schop gegaan. Dat blijkt uit de nieuwe circulaire Bewaken en Beveiligen die onlangs in werking trad. Waar de Marechaussee voorheen slechts expertise inzette ter ondersteuning van de politiecollega’s, zijn we nu actief in de hele keten.
Tot 2022 levert de Marechaussee bijstand op het gebied van persoonsbeveiliging- en begeleiding in Nederland, maar de politie is eindverantwoordelijk. Dat jaar verandert de situatie. De vraag naar dit type inzet groeit gestaag en de Marechaussee roept extra eenheden in het leven die zich eveneens voltijds met dit onderwerp gaan bezighouden. De voetafdruk groeit.
De vraag naar persoonsbeveiliging- en begeleiding blijft toenemen.
Wat is een circulaire?
Een circulaire is een beleidsafspraak tussen verschillende partijen. Geen formele wetgeving, maar een uitleg daarvan. Hoe pas je de wetgeving toe? Hoe voer je taken uit en welke afspraken en beleidskaders horen daarbij? Soms is die duiding noodzakelijk. In het Wetboek van Strafvordering staat bijvoorbeeld gedetailleerd beschreven wie welke bevoegdheden heeft.
Maar gaat het om Bewaken en Beveiligen, staat niet alles zwart op wit. Een circulaire geeft ruimte om zaken op te helderen en richting te geven aan collega’s binnen het taakveld.
Zo worden eigen eenheden voor persoonsbeveiliging en -begeleiding opgericht en ondergebracht bij het eskadron Hoog Risico Beveiliging (HRB). “Als er eerder gaten waren in capaciteit of middelen, keek de politie naar ons. Met de nieuwe circulaire hebben we vanaf het allereerste moment een duidelijke rol en geven we sámen uitvoering aan deze taken”, vertelt kapitein Roy, hoofd afdeling personeelsbeveiliging bij de HRB.
"Met de nieuwe circulaire hebben we vanaf het allereerste moment een duidelijke rol en geven we sámen uitvoering aan de taken."
Triage van Te Beveiligen Personen
Wat verandert er dan ten opzichte van de laatste circulaire, die stamt uit 2023? Om te beginnen is er aandacht voor ‘triage’. “Dit beschrijft het proces van het aandragen en opnemen van Te Beveiligen Personen (TBP's, red.)”, verduidelijkt stafadviseur Bewaken en Beveiligen Nathan. “Het gaat dus om de manier waarop bedreigde personen het nieuwe stelsel binnenkomen. Er moet sprake zijn van ernstige dreiging vanuit een bijbehorend dreigingsfenomeen: georganiseerde ondermijnende criminaliteit, statelijke actoren, terrorisme en extremisme of gefixeerde eenlingen”, somt hij op.
Te Beveiligen Personen
Het aantal Te Beveiligen Personen (TBP's) in Nederland groeit nog steeds. Iedereen kan bij ernstige bedreiging in aanmerking komen voor beveiliging in het stelsel. Voorwaarde hiervoor is wel dat de dreiging tegen het leven is gericht en deze komt van een van de vier dreigingsfenomenen: georganiseerde ondermijnende criminaliteit, terrorisme en extremisme, statelijke dreiging of gefixeerde eenlingen.
Elke casus ondergaat op voorhand een toetsing aan de hand van de criteria voor het stelsel. Daarna wordt het een gedeelde taak van de twee uitvoeringsorganisaties en volgen ‘functiegerichte maatregelen’.
Eenduidig gezag
Na de triage volgt een besluit over het nemen van eventuele maatregelen. Daar zit gelijk de tweede grote aanpassing. Vanaf heden gebeurt dat namelijk door een eenduidig gezag. Voorheen werd persoonsbeveiliging op lokaal niveau aangestuurd door het Openbaar Ministerie (OM) en in het zogenoemde rijksdomein door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Nu is alleen die laatste verantwoordelijk voor het gezamenlijke taakveld van de Marechaussee en politie.
Na de triage volgt een besluit over het nemen van eventuele maatregelen.
Waar destijds een deel van de TBP’s standaard in het rijksdomein viel, bijvoorbeeld vanwege hun (publieke) functie of omdat de dreiging waarmee zij kampten de democratische rechtsorde in gevaar bracht, bleef een ander deel onder gezag van het OM.
“In het nieuwe stelsel willen we dat niet meer“, verklaart Nathan. “Zodra personen vanwege de ernst van de dreiging in het nieuwe stelsel beveiligen van personen komen, gebeurt dat nu onder gezag van de NCTV. Het OM behoudt het gezag over de beveiliging van personen die niet in het nieuwe stelsel vallen."
In het vorige stelsel was er bovendien soms onduidelijkheid over wie de verantwoordelijkheid droeg: het OM of de NCTV. Er deden zich zelfs situaties voor waarin gezinsleden onderling te maken hadden met ander gezag. “Maatregelen verschilden soms tussen de hoofdofficieren van het OM onderling, maar ook ten opzichte van de NCTV”, vertelt Roy.
Marechaussee-collega’s worden voortaan betrokken in het hele proces. Van beleid tot uitvoering.
Stevige rapporten
De Commissie Bos wordt in 2021 gevraagd het stelsel Bewaken en Beveiligen te beoordelen en voorstellen te doen voor de toekomstbestendigheid ervan. Dit om blijvend het hoofd te kunnen bieden aan huidige en toekomstige dreigingen. Na de moorden op de broer, advocaat en vertrouwenspersoon van de kroongetuige in het Marengo-proces volgt daarnaast onderzoek (2023) door de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV).
Dit focust op de lessen die getrokken konden worden uit de beveiligingssituaties van deze drie personen. De combinatie van de bevindingen in de twee rapporten vormt de start van de transitie van het oude stelsel Bewaken en Beveiligen naar het nieuwe stelsel Beveiligen van Personen.
Gelijkwaardige partners
Een derde speerpunt in de circulaire is dus de toegenomen verantwoordelijkheid voor de Marechaussee op het gebied van persoonsbeveiliging en -begeleiding. Collega’s denken nu namelijk actief mee in het complete proces. De Marechaussee is niet meer alleen een uitvoeringspartij, maar ook betrokken bij de ontwikkeling van beleid. Of het nu gaat om triage, inlichtingen of uitvoering; op alle lagen zitten onze medewerkers. Daardoor is er gelijkwaardigheid met de politie. Een grote omslag in vergelijking met de vroegere situatie, waarbij op afroep werd ondersteund.
De gedeelde werkwijze maakt dat teams opdrachten van elkaar kunnen overnemen, ofwel ‘horizontale flexibilisatie’.
Daarvoor moeten overigens wel wat barrières overwonnen worden. Zo zijn er culturele, organisatorische en juridische verschillen tussen de Marechaussee en de politie. “Ik ben positief over de gelijkwaardigheid die we nu hebben”, zegt Roy. “Maar ik zie dat wij als militairen bijvoorbeeld wel anders kijken naar planningsmethodieken dan de collega’s van de politie. Dat stukje militaire DNA kunnen we toepassen.” De gedeelde werkwijze maakt bovendien dat teams opdrachten van elkaar kunnen overnemen, ‘horizontale flexibilisatie’ genoemd. Roy: “Wij draaien TBP’s van de politie, zij die van ons. Dat maakt ons flexibeler.”
Oprichting van LCC
Het Landelijk Tactisch Commando (LTC) is verantwoordelijk voor de tactische aansturing van de Marechaussee en focust op de verdere ontwikkeling van het nieuwe stelsel binnen onze organisatie. Dit in samenwerking met het Cluster Bewaken en Beveiligen en de operaties.
Gelijkwaardigheid en samenwerking zijn hierin cruciale begrippen. De gelijkwaardige relatie tussen Marechaussee en politie uit zich onder meer in de oprichting van het Landelijk Coördinatie Centrum (externe link, opent in een nieuw venster of tabblad) (LCC), zo’n 2,5 jaar geleden. Dit samenwerkingsverband voert de regie en coördinatie over persoonsbeveiliging en -begeleiding en komt in beeld ná een besluit van de NCTV.
Onder het dak van het LCC zijn zowel de Marechaussee als de politie vertegenwoordigd.
“Naast samenwerking tussen partners levert het LCC kruisbestuiving op, want collega’s zitten met elkaar op dezelfde etage en delen kennis”, zegt Ilse, adviseur Bewaken en Beveiligen LTC. In de komende tijd groeit het aandeel van onze organisatie binnen het LCC. “Hierdoor wordt onze voetafdruk vergroot”, vervolgt ze. “Het LCC is een doorontwikkeling van het stelsel, waarbij de Marechaussee een betrouwbare ketenpartner is.”
Ook op andere vlakken maakt het LCC een ontwikkeling door. Zo kan de zwaarte van maatregelen voor een persoon aangepast worden aan de hand van de risico’s van een agendapunt. “De flexibiliteit die dit creëert, is aangenaam in een landschap dat altijd verandert en groeit. Daarnaast draait de Marechaussee, op basis van gelijkwaardigheid, meer horizontale flexibilisering en dus meer TBP’s”, aldus Ilse.
Parellel aan de transitie wordt in 2022 de eenheid Persoonsbeveiliging Binnenland opgericht.
Wind in de zeilen
Parallel aan de transitie, die in de circulaire gevat is, wordt in 2022 dus ook de eenheid Persoonsbeveiliging Binnenland opgericht. Kapitein Roy: “De wijk om ons heen is gelijk meegebouwd”, zegt hij metaforisch. “Dat brengt ons in een positieve flow. Voor ons is het niet alleen een verandering geweest, maar vooral en begin. We bouwen aan een eenheid die op alle vlakken de wind in de zeilen heeft.”