Laagdrempeligheid als kracht
kapitein Kirsten de Vries
sergeant-majoor Hille Hillinga
‘Ga, voordat het probleem groter wordt’
De Marechaussee doet het goed als het gaat om het integriteitsbeleid. Dat blijkt uit een grote evaluatie van Defensie. “De lijntjes zijn kort, collega’s binnen het sociale veiligheidsdomein weten wat ze aan elkaar hebben en daarom kunnen we snel schakelen”, zo verklaart Camilla Pasman, Coördinator Vertrouwenspersonen, de positieve uitkomst. Er zijn inmiddels negentig vertrouwenspersonen binnen onze organisatie actief.
Vertrouwenspersoon worden? Het is een neventaak die uit intrinsieke motivatie moet komen, want je krijgt er niks extra’s voor. Terecht, vindt Luke. Hij is inmiddels zo’n tien jaar vertrouwenspersoon. In zijn tijd bij het Korps Mariniers kwam het op zijn pad. “Ik doe dit echt vanuit mezelf en ik denk dat dat ook het mooie is van wat wij doen. Binnen de krijgsmacht heb ik situaties meegemaakt waarvan ik dacht: als mijn collega’s of ik dit eerder wisten of als iemand ons had geholpen, zouden we niet in deze positie zitten. Met die ervaring op zak wil ik mensen ondersteunen, zodat ze zelf niet in soortgelijke situaties terechtkomen.”
Binnen de Marechaussee is Luke inmiddels werkzaam als teamleider bij het eskadron Hoog Risico Beveiliging (HRB), al maakt dat voor zijn rol als vertrouwenspersoon niet uit. Bij ieder krijgsmachtsonderdeel spelen volgens hem immers dingen. “Mensen die worden buitengesloten, pesterijen, ongewenst gedrag; dat heb je helaas overal.”
Luke: “Als mensen zich vaker uitspreken, dan hebben we ook meer casussen.”
Veranderende cultuur Defensie
Vooral buitensluiten is een thema dat Luke vaak ziet terugkeren. “’Of je doet met ons mee, of niet’”, schetst hij het probleem. “Dat gebeurt veel op de werkvloer.” Ook in de onderlinge communicatie gaat het nog wel eens mis. Een veranderende cultuur binnen Defensie speelt daarbij een grote rol, meent hij. “Vroeger hield je gewoon je mond en liet je meer over je heen komen. Collega’s wordt nu vaker gevraagd om zich uit te spreken. En we zien daarbij dat leeftijdsverschil nog weleens een uitdaging kan zijn. Een adjudant van in de vijftig en een leidinggevende van in de twintig spreken niet altijd dezelfde taal en vinden elkaar daardoor niet. Wij proberen ze weer op een lijn te krijgen.”
Ventielfunctie
Iedereen binnen Defensie kan bij Luke of een van zijn collega-vertrouwenspersonen terecht. Heb je last van bijvoorbeeld pesten, roddelen of seksuele intimidatie? Wil je even een kopje koffie drinken, stoom afblazen of een rondje wandelen? Praat je bij voorkeur niet met de vertrouwenspersoon van je eigen brigade maar liever met een andere? Het kan allemaal. Juist die laagdrempeligheid is belangrijk, vindt Camilla.
“Ik zie de rol van vertrouwenspersoon vooral als een ventielfunctie. Even de druk eraf en loop maar leeg. Dan kijk je aan het eind van het gesprek samen: wat blijft er over en wat is er nou echt aan de hand?” Luke: “Ik zeg altijd: ‘ga zo snel mogelijk naar een vertrouwenspersoon, voordat het probleem groter wordt’. We kiezen voor een gesprek vaak juist een ruimte die losstaat van de werkplek, dus bijvoorbeeld een andere kazerne. Ik laat de collega het woord doen en vervolgens zoeken we samen naar een oplossing.”
Stoom afblazen tijdens een kopje koffie of een wandeling? Het kan allemaal. (foto: archief Mediacentrum Defensie)
Strikt privé
Situaties die met een vertrouwenspersoon besproken worden, zijn strikt privé. Het gesprek komt niet op papier en een leidinggevende kan je nooit ter verantwoording roepen, legt Camilla uit. “Mensen denken weleens: jeetje, waar komt mijn verhaal terecht? Het gesprek is vertrouwelijk, tenzij je wilt dat er iets verandert.
We streven er wel naar dat commandanten eens per half jaar even met een vertrouwenspersoon om de tafel gaan en bespreken wat de trends en ontwikkelingen binnen hun eenheid zijn, maar we praten dan niet over individuele casuïstiek.”
Vervolgstappen
Want naast het ventileren, kunnen vertrouwenspersonen een collega indien gewenst ook begeleiden bij vervolgstappen. “De persoon die tegenover ons zit is leidend”, vertelt Luke. “Wij kunnen het advies geven om samen het gesprek aan te gaan met hun leidinggevende, maar we zullen nooit zeggen: ‘Zo gaan we het doen’.” Camilla: “We staan naast de mensen die bij ons komen, niet ervoor. Collega’s houden zelf de regie, wij begeleiden ze.”
Camilla: “We staan naast de mensen die bij ons komen, niet ervoor.”
Meerwaarde
Schrikken van verhalen doen Luke en Camilla niet zo snel meer. Zich verbazen daarentegen, dat komt nog wel eens voor. “Hoe sommige mensen met elkaar omgaan op de werkvloer of hoe kleine dingen compleet ontploffen”, aldus Luke. “Dan staan twee mensen letterlijk schreeuwend tegenover elkaar en denk ik weleens: waar gaat dit over?!”
Camilla knikt instemmend. “Ik heb weleens meegemaakt dat ik meeging met een collega naar zijn leidinggevende. Hij trok hard van leer tijdens dat gesprek. Na afloop vertelde die collega mij dat hij het een superslecht gesprek vond. Toen zei ik wel: ‘ho, luister’. Ik vond juist dat die leidinggevende hem alle ruimte gaf om zijn verhaal te doen. Dat moet even landen, maar vervolgens zie je wel een omslag bij zo iemand. Juist daarin zit de meerwaarde.”
De gedragscode van Defensie.
GV, BMW, COG of toch VP?
Binnen Defensie is op verschillende vlakken hulp beschikbaar voor wie kampt met mentale problemen. Je kunt terecht bij onder meer een Geestelijk Verzorger (GV), een bedrijfsmaatschappelijk werker (BMW), de Collegiale OndersteuningsGroep (COG) of bij een vertrouwenspersoon (VP). Maar bij wie klop je wanneer aan?
“Kom gewoon naar een van ons toe”, adviseert Camilla. “Als je dan niet goed zit, verwijzen wij je wel door. Maar globaal kun je zeggen dat de GV’er er meer voor de levensvragen en zingeving is, de BMW'er is er als het gaat over inzetbaarheidsbeperking of privéproblemen, de COG voor schokkende gebeurtenissen op het werk en wij als vertrouwenspersonen zijn er voor ongewenst gedrag.”
Vertrouwenspersonen krijgen een opleiding in onder meer de juiste gesprekstechnieken, maar zijn geen specialisten, benadrukt ze. “Wij zijn een eerste aanspreekpunt. Als iets bloedspoed heeft, zit je bij ons niet goed. Een vertrouwenspersoon heeft de tijd om te zeggen: ‘laat het heel even bezinken, dan kom ik over twee dagen bij je terug’. Dan kijken we wat handig is om te doen. Daar ligt ook onze kracht, in die laagdrempeligheid.”
Op de vernieuwde SharePoint-pagina (externe link, opent in een nieuw venster of tabblad) kun je zien wie er naast Luke binnen de Marechaussee vertrouwenspersoon is en hoe je hen kunt bereiken.