LTZ 2OC (SD) Joost Margés
Mediacentrum Defensie
Defensienota onderstreept nieuwe marine-koers
Vorige week presenteerde Defensieminister Dilan Yeşilgöz de nieuwe Defensienota 2026, onder titel ‘Samen voorwaarts!’. Aan de hand van deze plannen bouwt Nederland verder aan een krijgsmacht die past bij de dreiging van vandaag en morgen. “De Koninklijke Marine bereidt zich voor op een grootschalig en langdurig conflict”, stelt Commandant Zeestrijdkrachten vice-admiraal Harold Liebregs klip en klaar. De vlootvoogd legt graag uit wat de plannen behelzen voor CZSK.
C-ZSK VADM Harold Liebregs: “Bijna geen onderscheid meer tussen inzet en gereedstelling."
Het operationele tempo is volgens de admiraal dit jaar ‘hoger dan ooit’. “Er is bijna geen onderscheid meer tussen inzet en gereedstelling. We hebben begin dit jaar spanningen gehad in het Caribisch gebied, ten tijde van het oppakken van president Nicolás Maduro van Venezuela. Momenteel bieden we met Zr.Ms. Groningen noodhulp aan de aardbevingsslachtoffers in dat land. Verder hebben we Zr.Ms. Evertsen naar de Middellandse Zee gestuurd vanwege de raketdreiging vanuit Iran. En Zr.Ms. De Ruyter is onlangs vanuit Tokyo omgedraaid richting de Straat van Hormuz. We hebben Zr.Ms. Willemstad klaarliggen in de Middellandse Zee om ook daar op te treden, zodra de situatie wat gunstiger wordt. En nog iets heel anders: ondertussen leveren vloot en mariniers ook trainingen en materieel aan Oekraïne.”
Zr.Ms. Groningen biedt hulp bij Venezuela, de Willemstad ligt klaar om bij te springen in de Straat van Hormuz en Zr.Ms. De Ruyter stoomt op om zo nodig bij die zeeengte hulp te bieden.
‘Systemen laat samenwerken en daarmee mensen ontlasten’
Genadeloze opmars
Terwijl dit alles – hoe bijzonder ook – in feite valt onder ‘dagelijkse kost’, speelt er binnen CZSK een grote transitie. “Er komt veel samen; veel heeft te maken met onze visie op Maritime Uncrewed. We kijken vooral naar wat de dreiging is en hoe we zoveel mogelijk onbemande systemen kunnen gebruiken om die af te wenden. Daarbij gaat het erom dat je systemen laat samenwerken en daarmee mensen ontlast, zodat die hun opdracht effectief kunnen uitvoeren.”
Waar het volgens de admiraal om draait, is ‘denken vanuit de dreiging’. Daarbij ziet hij – ondanks de genadeloze opmars van onbemande systemen – nog steeds een zeer belangrijke rol voor grote, wél bemande schepen. “Omdat daar nu helemaal belangrijke sensoren op zitten. Om ballistische raketten te kunnen signaleren, bijvoorbeeld, heb je gewoon een radar nodig. Je ontkomt dan niet aan een bepaald type schip, van een bepaalde grootte en complexiteit. Als je dat type vervolgens aanvult met Multi-role Support Ships, uitgerust met extra raketten, dan kun je de slagkracht van zo’n schip vergroten. Daarmee beschik je tegelijkertijd over een area defense capability, waarmee je een groot gebied kunt beveiligen.”
Grote, bemande schepen blijven belangrijk, bijvoorbeeld als area defense capability.
Zelfredzaamheid geboden
De transitie heeft volgens Liebregs niet alleen zijn weerslag op varende eenheden. Sterker nog, het Korps Mariniers was al veel eerder begonnen met een ommezwaai. “Wat begon als Force Design wordt inmiddels uitgerold. Zo wordt binnen het amfibische domein de frontale benadering – zoals we die van oudsher kennen – getransformeerd naar optreden als littoral raiding force. Dat gebeurt met kleine, zelfstandige eenheden, die moeilijker te detecteren zijn. Dat betekent wel dat deze mariniers in het veld zelfredzaam moeten zijn en hun verbindingen en voorzieningen op orde moeten hebben. En dit voor langere tijd, dus logistiek moet alles kloppen.”
“... waarom geen munitie met drones laten bezorgen?”
Ook dan komen volgens de vlagofficier onbemande systemen om de hoek kijken. “Want we kunnen wel met auto’s heen en weer rijden, maar waarom zouden we munitie niet met drones bij hen bezorgen, terwijl zij op een verborgen plek in het terrein zitten? Los van praktische zaken, zullen zij in staat moeten zijn om zelf tactische besluiten te nemen. Dat vraagt wat van mensen, maar biedt ook ruimte en kansen. Ik zie nu al veel goede voorbeelden van mensen die deze ruimte pakken en experimenteren met nieuwe toepassingen. Vooral de jonge generatie leert snel en haalt er veel meer rendement uit dan we ooit hadden durven dromen.”
“... zoveel mogelijk onbemande systemen gebruiken om dreiging af te wenden.”
‘De jonge generatie behaalt veel meer rendement dan we ooit hadden durven dromen’
Leren van alle conflicten
Over zelfredzaamheid gesproken: hier streeft Defensie ook naar in het Caribisch gebied. “Dit gebied gaan we versterken. Bijvoorbeeld met een permanente marinierscompagnie die over voldoende middelen beschikt om echt iets te betekenen in het maritieme domein.”
De plannen voor een stevigere defensie, ook in de overzeese rijksgebieden, zijn niet geheel nieuw, maar ze worden wel versneld doorgevoerd. Een en ander is uiteraard het gevolg van de groeiende geopolitieke spanningen in de wereld. Het ‘Oekraïne-effect’? Dat vindt de admiraal te kort door de bocht. “Natuurlijk heeft de strijd in Oekraïne dit proces versneld, maar niet alleen die oorlog. We moeten leren van álle huidige conflicten. Wat de strijd rond Iran betreft, zie je hoe reëel de dreiging is van ballistische raketten. En ze zijn moeilijk te stoppen, over het algemeen.”
C-ZSK VADM Harold Liebregs: “Juist in de ‘grijze zone’ – het gebied tussen oorlog en vrede – gebeurt steeds meer.”
‘Meer en nieuwe capaciteiten met grotere slagkracht zijn voor ons onmisbaar’
Slimme mix
Toch hebben we volgens Liebregs niet allereerst te vrezen voor openlijk wapengekletter. “Juist in de ‘grijze zone’ – het gebied tussen oorlog en vrede – gebeurt steeds meer. Ook gericht tegen kritieke infrastructuur in de Noordzee. Die moeten we ‘multidomein’ beschermen, met alle machtsinstrumenten van de staat. Dus niet alleen met land- en luchtmacht en marine. Als je wilt optreden tegen bijvoorbeeld de Russische schaduwvloot of ‘onderzoekschepen’, dan kun je dat pas doen op de Noordzee, maar je kunt ook proberen om activiteiten al dichter bij de wortel te tackelen.”
Bij dit alles waakt de vlootvoogd er ten slotte voor om tegenstanders te onderschatten. “Zij leren snel op het slagveld en technologische ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op. Meer en nieuwe capaciteiten met grotere slagkracht zijn voor ons onmisbaar. We kiezen daarom voor een slimme mix van hoogwaardige systemen en goedkopere, schaalbare middelen. Data, AI en onbemande systemen zijn doorslaggevend. We moeten nu afwegingen maken tussen wat op korte termijn nodig en haalbaar is, en wat nodig is voor de slagkracht op langere termijn.”
Vorige week presenteerde Defensieminister Dilan Yeşilgöz de nieuwe Defensienota 2026, onder titel ‘Samen voorwaarts!’
Defensienota voor de KM in het kort
De marine introduceert gevechtseenheden die hun slagkracht vergroten met drones en relatief eenvoudige schepen, met een minimale of zonder bemanning;
Dezelfde gedachte leidt tot nieuw materieel en nieuwe middelen voor het Korps Mariniers;
Satellieten en de digitale transformatie leveren de connectiviteit en informatie die de inzet van maritieme onbemande systemen en wapens mogelijk maken;
De bescherming van de overzeese rijksdelen wordt verbeterd, onder meer door de permanente aanwezigheid van een marinierseenheid op Curaçao;
Defensie breidt de vloot van NH-90 maritieme gevechtshelikopters uit;
Defensie zet in op nieuwe wapensystemen, ten behoeve van lucht- en raketverdediging, en op landbased-capaciteiten tegen aanvallen vanuit zee;
Er komt een joint interdepartementale taskforce ter ondersteuning van de veiligheid op de Noordzee;
Opleidingen worden beter ingericht om de toegenomen instroom van nieuw personeel te verwerken. Bij het Korps Mariniers worden Dienjaarders volledig inzetbaar gemaakt.
Om de doelstelling van 75 procent materiële beschikbaarheid te behalen worden innovatieve technieken ingezet;
Er wordt nog intensiever samengewerkt met industriële partners, onder meer binnen de Maritime Maintenance Valley;
CZSK gaat met een 3D-geprinte Unmanned Surface Vessel van 12 meter beproevingen uitvoeren en bekijken hoe onbemande vaartuigen sneller kunnen worden geproduceerd;
CZSK ontwikkelt met Nederlandse kennisinstellingen en producenten kleine vliegende drones. Het Korps Mariniers heeft hierbij de leiding.
Interview vervangt column
Het verschijnen van de Defensienota 2026 was aanleiding voor Commandant Zeestrijdkrachten vice-admiraal Harold Liebregs om uitgebreid in te gaan op de plannen. Zijn gebruikelijke column heeft om die reden plaatsgemaakt voor dit interview.