‘Altijd oogjes op het scherm’
kapitein Arjen de Boer
sergeant Sjoerd Hilckmann
adjudant Eva Klijn
Patriot-squadron onderdeel van Air and Missile Defence Taskforce in Polen
Om een logistiek knooppunt dat belangrijk is voor de militaire hulp aan Oekraïne te beschermen, zorgt het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC) sinds begin december voor de luchtverdediging. Met het 800 Ondersteunings- en 802 Patriot-Squadron, NASAMS-luchtafweersystemen en counterdronemiddelen is er sinds die tijd sprake van een geïntegreerde luchtverdediging. “Elke vuurleidingscentrale is continu bezet.”
Luchtmachtpersoneel van 800 en 802 Squadron is verantwoordelijk voor de Patriot-systemen. Het is dagelijks bezig met de bescherming van het luchtruim tegen hoogvliegende, snelle doelwitten.
De argeloze voorbijganger valt het niet meteen op, maar op deze locatie in Zuidoost Polen is van alles aan de hand. Wie over de besneeuwde rondweg van de basis rijdt, ziet in de verte een rij stilstaande vrachtwagens opdoemen. Ervoor staat een politiebusje met zwaailichten aan. Op de aanhangers staan gebruikte Patria-pantservoertuigen en Humvee-terreinvoertuigen. Het materieel is bestemd voor het Oekraïense leger dat nu al bijna vier jaar vecht tegen de Russische agressor.
Luitenant-kolonel Wesley Dijkshoorn is commandant van de Air & Missile Defence Taskforce.
‘Elke vuurleidingscentrale is continu bezet’
Knooppunt beschermen
Het logistiek knooppunt is zeer belangrijk voor de hulp aan Oekraïne en dus ook een mogelijk doelwit, weet luitenant-kolonel Wesley Dijkshoorn. Daarom houden ruim tweehonderd Nederlandse militairen van het DGLC het luchtruim 24/7 in de gaten. Dit gebeurt in het kader van de NATO Security Assistance and Training for Ukraine (NSATU).
De zogeheten Air & Missile Defence Taskforce (AMDTF), waarvan Dijkshoorn commandant is, bestaat uit diverse onderdelen van het DGLC. De taakgroep kan vrijwel elke luchtdreiging onderkennen, classificeren en indien nodig uitschakelen. Van kleine drones tot snelvliegende ballistische raketten.
Close-up van de AN/MPQ-65-radar van het Patriot-luchtafweersysteem.
De radar van het Patriot-luchtafweersysteem kan vele tientallen kilometers ver kijken en meerdere doelen tegelijk volgen.
De klok rond
“Het is de eerste keer dat we zo geïntegreerd optreden en dan ook nog tijdens een daadwerkelijke inzet”, vertelt Dijkshoorn. “De setting en dreigingen zijn zo divers dat we al die capaciteiten hier echt nodig hebben. Elke vuurleidingscentrale is continu bezet. Er zijn altijd oogjes op het scherm.”
Dat geldt dus ook voor het Patriot-luchtverdedigingssysteem. Daarvan staan in Polen meerdere eenheden, met de lanceerinstallaties richting de grijze hemel en het oosten. Luchtmachtpersoneel van 800 en 802 Squadron is verantwoordelijk voor de systemen. Zij zijn dagelijks bezig met de bescherming van het luchtruim tegen hoogvliegende, snelle doelwitten. Hiervoor liggen er twee soorten missiles in canisters op de installaties. De standaard PAC-2 voor bijvoorbeeld vliegtuigen en kruisraketten. De moderne PAC-3 is ontworpen om ballistische raketten te bestrijden.
Vincent en zijn collega’s houden de lanceerinstallaties in stand.
Zelf meekijken
Wie een indruk wil krijgen van de hoeveelheid Russische luchtaanvallen op Oekraïne kan de site alerts.in.ua bezoeken. Dit is openbare, real time informatie waarmee Oekraïense burgers zich kunnen voorbereiden op mogelijke dreigingen.
Hoe roder de kleur op onderstaande kaarten, hoe groter de dreiging. Die beperkt zich niet alleen tot het grensgebied met Rusland, maar is er duidelijk ook in het noorden en midden van het land. Het is mogelijk om alle informatie in het Engels weer te geven.
Altijd bezig blijven
Sergeant Vincent (28), launcher crewchief van het Patriot-systeem, werkt samen met een collega-sergeant en enkele korporaals aan de instandhouding van de lanceerinstallaties. “Als er een generator moet worden gewisseld, doen we dat. Als er een probleem is met een radioverbinding, wordt dat opgelost. Verder voeren wij klein onderhoud uit”, aldus de sergeant.
Vooral in de eerste weken hebben de militairen het druk. De complete ontplooiing van de Patriot-eenheid vergt wat puzzelwerk en de ouderdom van de generatoren brengt extra uitdagingen met zich mee. Maar nu draait alles naar behoren en bestaat het werk voornamelijk uit controles, systeemtesten en zorgen dat er genoeg brandstof in de tanks zit. “Zo blijven we bezig en dat is goed”, zegt Vincent. “Het houdt ons scherp.”
Sergeant Vincent: “Vooral de generatoren die de Patriot-systemen van stroom voorzien, hebben het zwaar door het strenge winterweer.”
‘Wij hopen uiteraard dat er niets gebeurt’
Raketten op scherp
Zoals gezegd lijkt het op deze locatie in Polen rustig. “Maar de grens met Oekraïne is hier niet ver vandaan”, beseft Vincent. Daar is het volle bak oorlog. “Dat was zeker in het begin spannend, omdat je niet precies wist wat je kon verwachten. Maar hier is het vrede en nu alles staat en werkt, is het afwachten”, zegt de sergeant. “Al hopen wij uiteraard dat er niets gebeurt.”
Wie langsrijdt, zal niet zo snel zien dat her en der lanceerinstallaties en radars staan. Maar ze zijn er wel degelijk én de raketten in de canisters staan op scherp. Gelukkig is het tot nu toe niet tot wapeninzet gekomen. Al is het alarmeringsniveau wel meerdere malen opgeschaald van wit (niets aan de hand) naar geel (mogelijke dreiging).
Bekijk hier een sfeerclip waarin alle wapensystemen van de Air & Missile Defence Taskforce aan bod komen.
Dreiging dichtbij
Begin januari komt de dreiging namelijk wél relatief dichtbij. Dan raakt een Russische Oreshnik-ballistische raket een doel vlakbij de grens. Dat wapen is door de Russen op dat moment slechts één keer eerder ingezet. “Dan komt er een bericht van hogerhand: ‘er komt iets aan, we weten niet wat het is, maar het gaat wel ontzettend hard jullie kant op’”, blikt Dijkshoorn terug. “Uit alle data blijkt dat het geen ‘vriend’ is. Dan moet de knop om, want we moeten kunnen handelen. Toen is alles en iedereen volgens de procedures in stelling gebracht om er klaar voor zijn.”
Maar de Oreshnik is dus gericht op een Oekraïens doelwit. Niettemin staat de AMDTF op scherp. “Dan kicken de skills and drills in en weet iedereen wat ze moeten doen. Daar spreken we achteraf dan wel over. De collega’s die dienst hadden, vonden het wel spannend”, aldus de commandant. “Maar daarna is het over tot de orde van de dag.”
Op sommige launchers liggen twee verschillende missiles. De standaard PAC-2, in de grotere canisters, de moderne PAC-3 in de kleinere canisters.
Gelaagde verdediging
De AMDTF is een geïntegreerde taakgroep met drie capaciteiten:
- Patriot lucht- en raketafweersysteem voor doelen op grote afstand en hoogte.
- NASAMS lucht- en raketafweersysteem voor de korte en middellange afstand.
- Diverse systemen die (laagvliegende) drones kunnen uitschakelen.
Wapensystemen en personeel komen uit verschillende eenheden van het DGLC. De Patriot-capaciteit wordt hoofdzakelijk door luchtmachters ingezet en in stand gehouden. De NASAMS en counterdrone-systemen worden bediend en onderhouden door landmachters.
De AMDTF beschermt een half jaar lang een logistiek knooppunt in zuidoost Polen.
Kapitein Dani: “Het is een raar idee dat er bijna elke nacht honderden drones op Oekraïense steden worden afgeschoten.”
‘Hoe hoger de dreiging, hoe hoger onze readiness state’
De Oreshnik is daags na het incident inderdaad het gesprek van de dag, beaamt kapitein Dani (28). “Dat zijn de wapens waarom wij ons zorgen maken. Het zijn geavanceerde raketten. Om uit de lucht te schieten, zou je jouw systeem wel optimaal moeten inzetten”, zegt de Tactical Control Officer van een Patriot fire unit.
Met een collega zit hij in het Engagement Control Station. Tijdens een dienst komen om de haverklap intell-briefings binnen waardoor hij meekrijgt hoeveel drones en raketten op Oekraïense steden worden afgevuurd. “Dan weet je meteen dat je hier niet voor niets staat”, zegt Dani.
Naast het Patriot-luchtverdedigingssysteem beschikt de AMDTF over counterdrone middelen.
Om de luchtverdediging compleet en gelaagd te krijgen heeft de taskforce het NASAMS-luchtverdedigingssystemen opgesteld.
Vriend of vijand
Mocht het nodig zijn, dan drukt de kapitein op de lanceerknop om een missile de lucht in te sturen. “Hoe hoger de dreiging, hoe hoger onze readiness state. Wij zien tracks die door het hogere niveau worden gelabeld; dit is vriend, dat is vijand. Als het nodig is, kan ik een track selecteren met een muisklik. Verder doet het systeem veel zelf. Het berekent het beste moment om een doelwit uit de lucht te halen.”
Gelukkig is het nog niet zo ver gekomen, benadrukt ook Dani. “Maar ik weet heel goed dat daar echt een oorlog wordt uitgevochten. Het is een raar idee dat er bijna elke nacht honderden drones op Oekraïense steden worden afgeschoten. Wij zitten hier relatief veilig, maar krijgen het wel degelijk mee.” Niet alleen via de radarbeelden, want die link met de oorlog staat ook letterlijk om de hoek. “Dan bedoel ik al die vrachtwagens met militaire hulp. Oekraïne kan niet zonder, daarom is het belangrijk dat wij deze locatie beschermen.”