Oefening in het Verre Oosten
Arno Marchand
sergeant-majoor Aaron Zwaal
sergeant-majoor Robbert Harteveld
Luchtmacht traint in en met Japan voor Kazaguruma Guardian
Met de uitdrukking van hier tot Tokyo geef je in Nederland een grote afstand of hoeveelheid aan. Maar wat nou als je daar als luchtmacht echt naartoe moet, of zelfs nog zo’n 800 kilometer verder. Naar Misawa Air Base om precies te zijn, dat in het noorden ligt van het Japanse hoofdeiland Honshu. Dat is waar de luchtmacht eind maart en begin april aan de oefening Kazaguruma Guardian 2026 (KG 26) deelnam, samen met de luchtmachten van Japan en de Verenigde Staten.
Na aankomst op Joint Base Pearl Harbor Hickam, zoals de basis officieel heet, worden de F-35’s meteen nagekeken en afgetankt om verder te kunnen.
Laat in de avond van 21 maart landen vijf F-35’s en twee A330 MRTT’s vanuit Hawaii op Misawa. De vliegers en bemanningsleden hebben er dan een vlucht van bijna 6.500 kilometer opzitten. Na slechts één (zon)dag sleutelen heeft het technisch personeel de kisten op maandagochtend klaar voor de oefening op de grootste afstand van Nederland ooit.
De Nederlandse luchtmacht in het Verre Oosten; wellicht een verrassing voor de buitenwacht, maar voor Defensie zelf niet. Wat leidt tot de samenwerking tussen Japan, Nederland en de Verenigde Staten, komt dan ook niet zomaar tot stand. Om de ruim vierhonderd jaar oude banden met het keizerrijk aan te halen, brengt Commandant der Strijdkrachten generaal Onno Eichelsheim in april 2023 al een bezoek aan Japan. Zijn evenknie generaal Yoshihide Yoshida is op zijn beurt in januari 2025 te gast in Nederland. Ze zijn het erover eens dat de bescherming en bevorderen van de internationale rechtsorde in de Indo-Pacific om meer aandacht en samenwerking vraagt, ook tussen de twee landen.
Op 23 maart staan de vijf Nederlandse F-35’s klaar op het platform van Misawa Air Base voor de oefening Kazaguruma Guardian, wat windmolenbeschermer betekent.
Wil je weten hoe het luchtmachtpersoneel de oefening in Japan ervaart? Lees dan de kaders op deze pagina’s.
‘Problemen op de werkvloer al opgelost, voordat ze bij mij kunnen komen’
Kapitein Mark
S4 Ground (Hoofd Logistiek)
“Met een kleine club was ik hier al op fact finding mission, onze verkenning van de basis. Bepaalde gewenning van andere missies kan je voor een deel gebruiken, maar er zijn hier natuurlijk wel cultuurverschillen. Zo kan je door de taalbarrière beter een paar keer meer een vraag stellen, dan aannemen dat iets geregeld is.
Wij zijn goed in wat we doen en met een klein detachement kunnen we heel veel. Een probleem is vaak door het personeel op de werkvloer al opgelost, voordat het bij mij kan komen. Maar missen we toch iets – want je kan niet alles meenemen in een light detachement – dan vragen we het aan de Japanners. Ze doen er dan alles aan om ons probleem op te lossen. Ik vind dit een mega-interessante samenwerking.”
Twee vliegtuigen die de trainingsvluchten van de F-35’s ondersteunden zijn de A330 MRTT van de MMU (links) en een type waarmee Nederland niet vaak samenwerkt: de Japanse E-2D Hawkeye werd gebruikt voor de (vliegende) gevechtsleiding.
In het vizier
Een veilige Indo-Pacific is zowel voor Japan als voor Nederland en Europa van groot belang, zowel voor vrede als handelsbelangen. De Commandant Lucht- en Ruimtestrijdkrachten geeft in de maand na zijn aantreden in 2023 in de Vliegende Hollander al aan dat hij ‘het gerommel in de Indo-Pacific’ in het vizier heeft. Om de banden tussen de luchtmachten te verstevigen bezoekt luitenant-generaal Steur in oktober 2024 Japan vanwege de zeventigste verjaardag van de Japanese Air Self Defense Force (JASDF). Een maand later bijvoorbeeld bezoekt ook de Japanse landmachtcommandant zijn Nederlandse collega.
‘Niet praten, maar doen – dat is echt hoe we er in staan’
Sergeant Britt en eerste luitenant Marloes
Ops-assistente en Ops support deputy lead
“In 2023 stapte ik over van de marine naar de luchtmacht. Bij 322 Squadron hou ik me bezig met alles wat te maken heeft met het kunnen uitvoeren van een vlucht. In die rol ondersteun ik de andere Ops-medewerkers en de vliegers (op de foto met de Supervisor of Flying (SOF), zie hieronder). Zo houd ik onder meer bij welke kwalificaties iedere vlieger heeft en wanneer hij dreigt uit een currency te lopen. Dan moet er actie ondernomen worden. We zijn op Ops echt de spin in het web.
Het is een waanzinnig leuke en gemotiveerde club. Heel bijzonder om daarmee mijn eerste oefening in het buitenland te draaien. Iedereen is heel flexibel. Niet praten, maar doen. Dat is echt hoe we er in staan. Gelukkig zijn de Japanners heel erg meewerkend.”
Marloes: “Ik zorg onder andere voor een veilig en ordelijk vliegprogramma en ondersteun de SOF. Dat is dagelijks een van de F-35-vliegers die altijd op Ops aanwezig is. Hij kan in noodgevallen bijvoorbeeld een andere vlieger begeleiden naar een uitwijkhaven. Hier zijn dat Chitose ten noorden van Misawa, of Hachinohe en Matsushima ten zuiden ervan. Alle afdelingen die met vliegen te maken hebben, hebben info van ons nodig. Wij moeten dus het hele proces begrijpen om adequaat te kunnen handelen. Er is weinig waarmee we niet bezig zijn.
Wij zaten hier ook klaar toen de F-35’s vanuit Hawaii kwamen. Niet echt spannend, maar het is zo’n enorme reis, dus je zet wel alle zeilen bij. Zo gaan de toestellen tijdens de trail de datumgrens over. Het is dus niet even vliegen op cruise control.”
Op de eerste dag van de oefening was er een fly by boven Misawa met de A330 MRTT, twee Japanse en twee Nederlandse F-35’s, en een Amerikaanse F-16 en F-35. Ook een E-2 Hawkeye en T-4 (boven) vlogen een deel van de formatie mee. Foto: JASDF
Drie duidelijke redenen
De voorbereiding van deze oefening start al anderhalf jaar geleden, van begin af aan als samenwerking tussen het Air Combat Command (ACC) en de Multinational MRTT Unit (MMU). Een project dat veel meer omvat dan de training in Japan alleen. De reis ernaartoe is wellicht net zo enerverend als de oefening zelf. Want die begint niet in Nederland maar in de Verenigde Staten op Hill Air Force Base nabij Salt Lake City. (Zie daarvoor het verhaal op pagina 3)
“Het is een succesverhaal om samen naar de andere kant van de wereld te vliegen”, geeft detachementscommandant luitenant-kolonel Pascal ‘Smiley’ Smaal aan. “Maar ‘het waarom’ we hier zijn, heeft drie duidelijke redenen. Als eerste het behoud en bevordering van de stabiliteit in de regio, want daarvan zijn we in Europa mede afhankelijk. Daarnaast is het kracht bijzetten van onze band met Japan, waarmee we al ruim vier eeuwen een handelsrelatie hebben. Tot slot laten we hier zien dat we met ons meest geavanceerde wapensysteem moeiteloos kunnen integreren met gastland Japan en natuurlijk ook de Verenigde Staten. Partnership through presence.”
Meer zien over de oefening Kazaguruma Guardian 2026? Bekijk dan deze video:
‘Je doet meer en ziet meer’
Sergeant 1 René
B1 technician F-35 (vliegtuigonderhoud)
“Als B1-technicus op de F-35 doe je meer dan als B1-technicus op de F-16 wat ik vroeger was. Ik kom nu veel dieper in het vliegtuig of de motor dan bij de F-16. Ik ben nu bijvoorbeeld ook crewchief. We werken hier met geleend gereedschap: hetzelfde als in Nederland, maar dan met Japanse tekens erop. Dat werkt prima.
Iedereen wilde graag naar Japan. Ik heb het geluk dat ik hier met bijna onze complete onderhoudsvlucht op Misawa zit. Je doet veel samen op zo’n oefening zodat je daarna ook samen kunt ontspannen. Dat maakt zo’n oefening leuker. Je gaat weg voor de oefening, maar ook om wat te zien. Ik ben al op veel plekken in de wereld geweest, maar Japan is wel compleet anders. Alles is schoon en iedereen groet elkaar.”
Detco ‘Smiley’ heeft de eerste vlucht van de oefening erop zitten en bespreekt zijn ervaringen met zijn crewchief.
Airpower projecteren
Voor de detco zit er ook nog een extra waarde in KG 26. “Voor deze oefening hebben we het light-concept gekozen. Zo min mogelijk meenemen en zoveel mogelijk gebruiken van het gastland. We bekijken hier of dat goed werkt en zo laat het zich zeker aanzien. Op deze manier is het nog nooit gedaan en dat ook nog eens naar de andere kant van de wereld: Airpower waar ook ter wereld projecteren. Het is bovendien heel bijzonder om dat met grotendeels je eigen eenheid te kunnen oefenen. Met rond de honderd man en vrouw fixen we het hier gewoon.”
De kern van het detachement vormt inderdaad het 322 Squadron, maar ook andere eenheden van Leeuwarden en Volkel draaien mee in de oefening. En daarnaast is er de samenwerking met de MMU die met de A330 MRTT dagelijks de F-35-missies ondersteunt.
Links: De opvallende taxibaanverlichting, op 80 centimeter hoge gele paaltjes, is er vanwege de grote hoeveelheden sneeuw die op Misawa kan vallen. Rechts: F-35’s weer keurig opgelijnd, net terug van een missie.
‘Basis voor hoe we operaties in de Pacific kunnen uitvoeren’
Commodore Marcel van Egmond
Commandant Air Combat Command
“Als er enigszins een mogelijkheid is, ga ik altijd kijken bij een buitenlandse oefening: niet georganiseerd, maar gewoon rondlopen, kijken en praatjes maken. Niemand is te beroerd om te vertellen waar ze tegenaan lopen. Daardoor krijg ik écht door wat er speelt. Daar leer ik van en begrijp ik indien nodig beter waarom zaken moeten worden aangepast.
Nog nooit eerder waren we zo ver van huis. De logistieke lijn daarvoor moeten we bijvoorbeeld uitvinden. Want werkt een light deployment inderdaad, of moet je een volgende keer toch meer zelf meenemen? Dat is echt een groot leermoment. Maar samenwerking met de Japanners gaat heel erg goed. We hebben hetzelfde wapensysteem, werken en trainen op dezelfde manier en leren van elkaar. Dit vormt echt een basis voor hoe we operaties in de Pacific kunnen uitvoeren.”
Dit verwacht je niet direct in Japan: crewchiefs van de F-35 komen per oranje fiets, driewieler (of elektrische step) naar hun toestel gereden. Bij aankomst van de vlieger bij de crewchiefs zijn er zoals gebruikelijk in Japan uitingen van respect naar beide zijden.
Vrienden
Aan het eind van de eerste week is er op Misawa een persconferentie voor Kazaguruma Guardian. De oefening van de drie landen trekt internationale pers. Chef-staf van de Japanse luchtmacht, generaal Takehiro Morita, geeft aan dat deze oefening voor alle landen even interessant is en waarin Japan, Nederland en de Verenigde Staten alle drie hun inbreng hebben. “Zo ontstaan er partners, geallieerden en vooral vrienden.”
Luitenant-generaal Joel Carey, commandant van de Amerikaanse 5th Air Force, de Amerikaanse luchtstrijdkrachten in Japan is vooral ‘blij met het Japans-Nederlandse plan om samen te oefenen’. “Daaraan werken wij als Amerikaanse luchtmacht graag mee. Dit is een kans om onze gezamenlijke ervaringen te verbeteren. Het is een boodschap aan de wereld: wij kunnen volledig operationeel samen trainen en dus ook samen vechten.”
Twee Amerikaanse en zes Japanse F-35’s staan klaar voor een gezamenlijke missie met vier Nederlandse F-35’s.
‘Zonder verbindingen kunnen we niet vliegen’
Sergeant-majoor Jeffrey
Opzichter netwerkbeheer Communicatie- en Informatiesystemen (CIS)
“Zorgen voor een veilige en stabiele communicatie met Nederland, dat is iedere keer onze uitdaging. Waar we ook op de wereld zijn. Dat geldt overigens niet voor de verbindingen die het wapensysteem F-35 nodig heeft, maar wel voor alles daarbuiten. Bijvoorbeeld een werkplek waar iedereen op het Defensienetwerk kan, beveiligde telefoonlijnen en verbindingen voor alle missieplansystemen.
Hoe belangrijk dat is? Zonder kunnen we niet vliegen. Wij snappen dat ook, maar de verwachting is soms best lastig realiseerbaar. Niet één missie of oefening is hetzelfde. De grootste uitdaging is de internetsnelheid en bandbreedte die je krijgt aangeboden. Maar dat is juist wat ons werk leuk maakt, ook hier in Japan.”
Dagelijks vliegen de Nederlandse F-35’s twee missies, onder andere met en tegen Amerikaanse F-16’s en Japanse F-35’s.
Op maandagochtend 23 maart en alle dagen van de oefening daarna loopt in alle vroegte een deel van het luchtmachtdetachement de FOD (foreign object damage)-sweep over het platform zodat niets de vluchten met de F-35’s in de weg staat. Daarna slepen twee Toyota zware tow-trucks in een paar minuten de Nederlandse F-35’s naar hun plek op de zuidelijke flightline. Vlakbij de westelijk kop van de baan, staat de A330 MRTT klaar om als een van de eerste vliegtuigen take off te gaan. Als aan de overkant van de vliegbasis van diverse kanten Japanse en Amerikaanse F-35’s verschijnen en de Nederlandse ook zijn opgestart, kan de Kazaguruma Guardian-missie beginnen.
Wil je meer lezen over de luchtmacht in Japan, lees dan dit verhaal over de MMU verderop in dit magazine.