10 Dingen die je wil weten

Twee NH90’s op missie

Afgelopen maand vertrokken twee NH90-crews aan boord van schepen van de Koninklijke Marine naar verschillende operatiegebieden. Een van de toestellen opereert momenteel vanaf Zr.Ms. Groningen in het Caribisch gebied, en ondersteunt noodhulp bij het door aardbevingen getroffen Venezuela. De andere boordhelikopter vaart met Zr.Ms. De Ruyter mee vanuit de maritieme presentie in de Indo-Pacific, waarbij de koers richting de Straat van Hormuz is verlegd.

Op 28 juni vertrok de Groningen vanuit Curaçao naar Venezuela. Aan boord een NH90-detachement, twee FRISC’s (snelle vaartuigen), maar ook voedsel, water en hulpgoederen voor de lokale bevolking. Het patrouilleschip kan met een waterzuiveringsinstallatie aan boord bovendien extra drinkwater produceren. Zr.Ms. Groningen was samen met de NH90-bemanning al sinds begin juni in het Caribisch gebied in het kader van verschillende veiligheidstaken op zee, zoals toezicht, handhaving, noodhulp en het tegengaan van illegale activiteiten zoals drugssmokkel.

Het luchtverdedigings- en commandofregat Zr.Ms. De Ruyter krijgt samen met een NH90 mogelijk een rol bij het waarborgen van vrije doorvaart in de Straat van Hormuz. Dat maakte minister Dilan Yeşilgöz-Zegerius op 19 juni aan de Tweede Kamer bekend. Een besluit over de Nederlandse inzet is nog niet genomen. Nederland is nauw betrokken bij de militaire planning van een eventuele inzet in de Straat van Hormuz. Dit loopt via een internationale coalitie van tientallen landen. De coalitie heeft geconstateerd dat een luchtverdedigings- en commandofregat van grote meerwaarde kan zijn als de missie van start gaat. Om tijdige inzet mogelijk te maken heeft Defensie daarom besloten Zr.Ms. De Ruyter van koers te laten wijzigen richting de Straat van Hormuz. Naar verwachting komt het fregat binnen enkele weken aan in de regio.

De scheepsbemanning en vliegcrew waren de afgelopen weken actief in de Indo-Pacific om de internationale rechtsorde te bevorderen, waaronder de vrijheid van doorvaart en navigatie. Daarna waren onder meer internationale oefeningen voorzien in de regio, met activiteiten nabij Hawaii. Deze en andere eerder geplande activiteiten zijn als gevolg van de herprioritering aangepast of vervallen.

Luchtmacht traint KLM-monteurs

Zeven monteurs van KLM starten vanaf september een training bij de luchtmacht. Met deze pilot doen KLM en Defensie gezamenlijk ervaring op met de inzet van technisch civiel personeel voor het onderhoud aan de helikopters van Defensie. De samenwerking draagt bij aan het versterken van de weerbaarheid van Nederland en de operationele gereedheid van de luchtmacht.

Directeur Personeel commodore Ellen Meeuwsen-Scholten onderstreepte bij de ondertekening van deze overeenkomst op 19 juni het belang van de samenwerking tussen overheid en het bedrijfsleven. “We bieden technisch personeel de mogelijkheid ervaring op te doen binnen Defensie. Zo bouwen we aan schaalbare capaciteit die inzetbaar is wanneer de situatie daarom vraagt. Tegelijkertijd leren de KLM-monteurs de processen, werkwijzen en cultuur van Defensie kennen. Hierdoor kunnen zij op cruciale momenten direct een waardevolle bijdrage leveren aan de operationele gereedheid van de luchtmacht.”

Ook executive vice president KLM Engineering & Maintenance Mathieu Essenberg is blij met de samenwerking: “Bij KLM beschikken we over zeer ervaren technici die dagelijks werken aan de veiligheid van onze vloot. Het is waardevol dat zij via deze pilot hun vakmanschap kunnen inzetten in een andere omgeving en tegelijkertijd nieuwe kennis opdoen. Zo versterken we niet alleen onze eigen organisatie, maar dragen we ook bij aan de weerbaarheid van Nederland.”

De pilot maakt deel uit van een bredere samenwerking tussen KLM en Defensie. Beide organisaties onderzoeken hoe kennis, personeel en middelen slimmer zijn in te zetten om de nationale weerbaarheid te vergroten. Er wordt onder meer gekeken naar verdere samenwerking op het gebied van componenten- en motorenonderhoud. Ook wordt onderzocht hoe bestaande civiele infrastructuur, zoals de faciliteiten op Schiphol-Oost en Schiphol-Rijk, optimaal benut kan worden voor militaire doeleinden. Daarnaast wordt verkend of in de toekomst een specifieke onderhoudsfaciliteit voor militair materieel kan worden gerealiseerd.

Gouden driehoek werkt samen aan geïntegreerde lucht- en raketverdediging

Defensie werkt aan de versterking van haar geïntegreerde lucht- en raketverdediging. De organisatie heeft daarvoor de kennis en kunde van bedrijven, universiteiten en kennisinstellingen nodig. De samenwerking daarvoor bekrachtigden ze in een overeenkomst. Dat deden ze op 4 juni tijdens de tweede editie van het Integrated Air & Missile Defence-symposium op het Marine Etablissement Amsterdam.

De ‘Gezamenlijke Ontwikkeling- en Productiesamenwerking voor Integrated Air & Missile Defence (IAMD) in Nederland (Gopin)’ is nu een feit. Binnen het samenwerkingsverband komen onderzoek, prototyping, testen, productie en gedeelde investeringen samen.

De missie van Gopin is dat Defensie en partners elkaar weten te vinden op het gebied van lucht- en raketverdediging. De bedoeling is niet alleen het delen en borgen van kennis, maar ook het oplossen van problemen door effectgedreven – en dus niet alleen productgedreven – te denken. Verder gaat het erom middelen tegen luchtdreiging te ontwikkelen.

Staatssecretaris Derk Boswijk benadrukt het belang van de Gopin-overeenkomst. “Lucht- en raketverdediging is ons meest schaarse goed. We moeten van ver komen om dit op orde te krijgen.” De oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten, die gedomineerd worden door drones en raketten, laten zien hoe belangrijk deze verdedigingsmiddelen op het huidige strijdtoneel zijn.

De nieuwe samenwerking komt niet uit de lucht vallen. Het versterken van de capaciteiten is aangekondigd in de Voorjaarsnota van 2024 en de door de Commandant der Strijdkrachten ondertekende Letter of Intent in 2025. In de Voorjaarnota staat onder meer dat Defensie vanaf 2028 structureel vijfhonderd miljoen euro krijgt om luchtverdediging en munitievoorraden te versterken.

Het samenwerkingsverband Gopin bestaat naast Defensie uit het ministerie van Economische Zaken, de Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid, de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO), het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) en deelnemende universiteiten.

F-35’s escorteren Japanse staatsvliegtuigen

Met twee Boeing 777’s van de Japanse luchtmacht vloog het keizerlijk echtpaar van Japan met een delegatie op zaterdagavond 13 juni het Nederlands luchtruim binnen. Daarbij werden ze geëscorteerd door twee F-35’s van 322 Squadron. Nederland verzorgde hiermee niet alleen een veilig welkom, maar bekrachtigde ook het hechte partnerschap tussen beide landen.

Keizer Naruhito en keizerin Masako brachten op uitnodiging van koning Willem-Alexander een staatsbezoek aan Nederland. Het officiële deel van het driedaagse bezoek startte 17 juni.

Japan en Nederland zijn al jarenlang trouwe partners. Voor beide landen geldt dat vrede en stabiliteit niet vanzelfsprekend zijn. Daarom werken de naties samen aan veiligheid, weerbaarheid en het handhaven van internationale normen.

Het laatste staatsbezoek van Japan vond plaats begin 2019. De vlucht werd destijds uitgevoerd door twee 747’s van de Japanse luchtmacht, de voorgangers van de huidige toestellen.

Gesimuleerd internationaal opereren

Vliegers, sensoroperators en commandovoerders van diverse NAVO-landen oefenden eind mei gezamenlijk in een gesimuleerde omgeving. Daarin trainden ze een realistische multinationale operatie. Dat gebeurde vier dagen lang onder de naam Athena Warrior 26-1.

In de uiteenlopende scenario’s lag de nadruk op een gecombineerde dreiging van kruisraketten, One Way Attack Drones en diverse gevechtsvliegtuigen. Om de gesimuleerde oefening mogelijk te maken, koppelde het UK Air Battlespace Training Center verschillende simulators en trainingsfaciliteiten verspreid door Europa digitaal aan elkaar. Hierdoor ontstond één geïntegreerde operationele trainingsomgeving. Het doel van de oefening was het verbeteren van internationale samenwerking, commandovoering en tactische afstemming in een joint Integrated Air Missile Defense-scenario.

Vanuit Nederland namen het 710 Luchtgevechtsleidingssquadron en het Air & Space Warfare Center in samenwerking met het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum deel. Andere deelnemers waren sensoroperators van de NAVO AWACS-vloot, Griekse F-16-vliegers en specialisten uit het Command & Control-domein afkomstig uit Canada en van de NAVO AWACS.

Deze oefening is onderdeel van het Mission Training Through Distributed Systems-principe, waarmee de NAVO in staat is om complexe scenario’s in een gesimuleerde omgeving te trainen.

Onderzoek naar effecten militaire activiteiten op waddendieren

Defensie en de Waddenvereniging laten in het Waddengebied de impact van militaire activiteiten op verschillende vogelsoorten en zeehonden bestuderen. Dat gebeurt onder meer op militair oefenterrein de Cornfield Range, gelegen op de Vliehors op Vlieland. Het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) en Wageningen Marine Research (WMR) voeren het onderzoek de komende jaren uit.

Defensie houdt bij oefeningen al rekening met de aanwezige flora en fauna. Onderzoek uit 2018 wees bovendien uit dat het geluid van vliegbewegingen en het afwerpen van bommen geen meetbaar effect hebben op scholeksters. Of dit ook geldt voor rosse grutto’s en strandlopers wordt de komende tijd onderzocht door twee onafhankelijke wetenschappelijke onderzoeksinstituten. De onderzoeken zijn naar verwachting in 2028 afgerond.

Nederlandse Reapers vervangen afgezegde Amerikaanse drones

Nederland stelt Reapers beschikbaar aan de NAVO om afgezegde Amerikaanse drones te vervangen. Dat liet defensieminister Dilan Yeşilgöz-Zegerius op 19 juni in een persconferentie weten. Ze staan voortaan klaar voor het geval de NAVO ze nodig heeft om Europa te verdedigen tegen bijvoorbeeld een aanval van Rusland.

De NAVO had om de MQ-9’s gevraagd omdat de Verenigde Staten (VS) die niet langer voor Europa achter de hand willen houden. Van de vier Reapers, die in principe gestationeerd zijn op Vliegbasis Leeuwarden, stelt Nederland er ‘een aantal’ onmiddellijk ter beschikking, zei Yeşilgöz na afloop van de ministerraad. Ze maakte daarbij niet openbaar om hoeveel toestellen het gaat. Twee van de onbemande verkenningsvliegtuigen zijn nog tot eind september in Roemenië, waar ze aan de NAVO-oostflank patrouilleren.

De VS deelden een paar weken geleden mee dat ze minder vliegtuigen en oorlogsschepen achter de hand willen houden voor Europa, omdat ze die andere taken willen geven. De hoogste commandant van de NAVO vroeg Europese NAVO-landen en Canada om in te springen voor de geschrapte Amerikaanse hulptroepen. Nederland heeft hiermee volgens Yeşilgöz aan dat verzoek voldaan.

Letland testlocatie voor Nederlandse drones

Nederland wil drones testen op het Letse oefenterrein Selonia. Een overeenkomst maakt dit in de toekomst mogelijk. Minister Dilan Yeşilgöz-Zegerius en de Letse minister-president Evika Siliņa ondertekenden dit document op 27 mei in de Letse hoofdstad Riga. Daarmee wordt de toch al nauwe samenwerking met de Baltische Staat op het gebied van drones verder versterkt.

“Letland en Nederland hebben in Europa een koplopersrol op het gebied van drones en de ontwikkeling ervan”, zegt Yeşilgöz. Om de systemen te testen biedt Letland volgens haar echter meer mogelijkheden omdat daar meer ruimte is. “Data en gegevens kunnen we dan delen met onze Letse bondgenoten. Op deze manier halen we allebei voordeel uit de samenwerking.”

De drone-samenwerking werd beklonken tijdens de tweede internationale Drone Summit in Riga. Aan deze editie namen ook meer dan veertig bedrijven uit Nederland deel, daarmee een van de grootste handelsdelegaties.

Volgens Yeşilgöz toont dit aan hoe bloeiend en innovatief de drone-industrie in Nederland is. “Hier mogen we trots op zijn. Het is dan ook niet zonder reden dat Nederlandse drones worden gebruikt door Oekraïne. Zij hebben de meeste ervaring op het moderne gevechtsveld en weten direct of iets werkt of niet.”

Orkest Koninklijke Luchtmacht speelt bij Duits staatsbezoek

Op uitnodiging van koning Willem-Alexander bracht de bondspresident van Duitsland, Frank-Walter Steinmeier, vanaf 9 juni een driedaags staatsbezoek aan Nederland. Bij de welkomstceremonie op de Dam in Amsterdam speelde het Orkest Koninklijke Luchtmacht de volksliederen van beide landen.

Zowel koningin Máxima als de echtgenote van Steinmeier, Elke Büdenbender, waren bij het staatsbezoek aanwezig. Op de Dam legde de bondspresident een krans bij het Nationaal Monument.

Het bezoek is een bevestiging van de intensieve en veelzijdige betrekkingen tussen beide landen, zowel op politiek, economisch, als cultureel-historisch vlak. Duitsland is als buurland de belangrijkste handelspartner van Nederland en omgekeerd is Nederland de op twee na grootste handelspartner van Duitsland. Zowel op bilateraal vlak als binnen de Europese Unie, de Verenigde Naties en de NAVO werken beide landen intensief samen en zetten zich in voor een weerbaar Europa met geopolitieke en economische slagkracht. In juli 2021 bracht het koninklijk paar een staatsbezoek aan Duitsland.

CLRS verdiept samenwerking met Capgemini en KPMG

Het CLRS, Capgemini en KPMG verdiepen en bestendigen hun samenwerking om de digitale slagkracht en weerbaarheid van Defensie verder te versterken. Daarvoor ondertekenden de drie organisaties een intentieverklaring op 24 juni. De samenwerking richt zich nadrukkelijk op het benutten van digitale innovatie en specialistische kennis.

Capgemini en KPMG zijn al jarenlang betrokken bij verschillende initiatieven binnen het CLRS. Onlangs namen de partijen deel aan de luchtmachtoefening Athena.EXE. Daarbij werkten militairen, burgers en consultants samen aan de ontwikkeling van slimme software- en dataoplossingen die het operationele optreden van de luchtmacht kunnen versterken. Kennisdeling en directe toepasbaarheid in de praktijk stonden daarbij centraal.

Capgemini en KPMG beschikken over direct inzetbare software- en dataspecialisten met ruime ervaring in ‘geschaalde agile werkwijzen’. Dat is een manier van werken waarbij veel teams tegelijk op een flexibele manier samenwerken. De teams stemmen hun werk goed op elkaar af, zodat ze samen aan één groot doel kunnen werken en snel kunnen inspelen op veranderingen. Deze expertise sluit aan bij de groeiende behoefte binnen het CLRS, waar digitale technologie een steeds grotere rol speelt in zowel operationele als ondersteunende processen.

Een belangrijk aandachtspunt binnen de samenwerking is het ontwikkelen van oplossingen die militaire besluitvorming sneller en beter ondersteunen, bijvoorbeeld door de inzet van data science en kunstmatige intelligentie (AI). Medewerkers van Capgemini en KPMG krijgen bovendien de mogelijkheid zich als reservist in te zetten.