Een operator van NLMARSOF draagt een vrouw in zijn armen. Hij loopt een terminal binnen waar ook andere passagiers worden opgevangen.

Veilige havens

6 min

kapiteins Saminna van den Bulk en Arjen de Boer

sergeant-majoor Jan Dijkstra

NLMARSOF, marinepersoneel en ketenpartners aan de bak tijdens Port Defender

Nederlandse havens en maritieme infrastructuur zijn lonende doelwitten voor kwaadwillenden. Die moeten we dus goed beschermen. Dat wordt elk jaar beoefend tijdens de grote multidisciplinaire oefening Port Defender. Die was deze week voor de tiende maal.

Politie, Brandweer, ambulances, het Rode Kruis, de gemeenten, Veiligheidregio’s. En natuurlijk de marine, en dan in het bijzonder de operators van de Netherlands Maritime Special Operations Force (NLMARSOF). Zij moesten de afgelopen week in actie komen om kritieke maritieme infrastructuur, zoals havens, vaarroutes en schepen, te beschermen tegen een fictieve vijand.

De focus tijdens de tiende editie van Port Defender lag als vanouds op de samenwerking tussen de verschillende hulpdiensten. Ieder heeft zo zijn eigen werkwijze, maar moet straks wel samenwerken als het erop aankomt. Denk bijvoorbeeld aan de bevrijding van een gekaapt schip en de verzorging en opvang van eventuele gewonden.

De oefening was op diverse locaties in Nederland en voor de kust. De Defensiekrant reisde maandagavond af naar de Eemshaven (Groningen) en keek eergisteren mee in de haven van Rotterdam. Check hieronder een beeldverslag van die dagen.

Een operator van NLMARSOF staat in een trapgat en kijkt over een dek, wapen in de aanslag. Een collega staat klaar om achter hem aan te komen.

Operators van NLMARSOF moesten maandag een gekaapte veerboot bevrijden, enkele kilometers uit de kust bij de Eemshaven. De special forces werden afgezet met helikopters en snelle onderscheppingsvaartuigen en zuiverden in een mum van tijd het schip. Dit is een van de specialiteiten van NLMARSOF. De blauwe patroonmagazijnen op de foto zijn speciaal voor oefenmunitie.

Twee operators van NLMARSOF houden een scheepsdek in de gaten. Op de achtergrond zit een man op de trap die zijn handen over zijn oren heeft.

Aan de deeloefening in Eemshaven deden ook tientallen burgers mee, om het geheel zo realistisch mogelijk te maken. Daar zaten ook zogeheten LOTUS-slachtoffers tussen. Dit zijn acteurs die speciaal zijn opgeleid om te spelen dat ze gewond zijn. Inclusief bloed en emoties. Voor de operators, die bij aanvang van de actie niet wisten wie of wat ze aantroffen, was het telkens snel schakelen tussen de omgang met tegenstanders en slachtoffers.

Een operator van NLMARSOF bewaakt twee gevangenen die geknield op de grond zitten, neus richting de muur.

Een stuk of tien militaire werkstudenten van Defensity College hadden zich opgegeven om oefenvijand te spelen. Verspreid over het schip moesten ze de operators onder druk zetten. De werkstudenten kregen speciale pakken en helmen om ze te beschermen tegen de verfpatronen van de operators.

Een operator checkt de pupilreactie van een gewonde passagier aan boord van de veerboot.

Zolang het schip nog op zee is, zijn de operators verantwoordelijk voor de passagiers. In het bijzonder voor de gewonden. Zij hebben natuurlijk constant aandacht nodig. De special forces moesten slachtoffers verzorgen en stabiel houden tot het schip weer veilig in de haven was. Daar stonden ambulances en hulpverleners klaar voor verdere zorg.

Close-up van een operator tegen een blauwe avondlucht. Op zijn helm draagt hij nachtzichtapparatuur.

Operators van NLMARSOF zijn zeer goed getraind en worden in binnen- en buitenland ingezet. Grofweg bestaat de eenheid uit het Maritime Counter Terrorism (M)-squadron en het Conventional (C)-squadron. De eerste legt zich naast nationale antiterreur-taken ook toe op internationale inzet. C-Squadron heeft de focus op inzet in het buitenland.

Een operator van NLMARSOF overlegt met vertegenwoordigers van de Brandweer.

Het is misschien geen dagelijkse kost. Maar bij grote incidenten in Nederland heeft NLMARSOF vrijwel altijd te maken met andere hulpdiensten die hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben. Maar als je dat nooit oefent, is het lastig om elkaar goed te vinden, als het er echt om gaat. Die samenwerking moeten de diensten dus trainen tijdens oefeningen zoals Port Defender.

Tijdens een evacuatie heeft een gewonde man een gouden deken omgeslagen, terwijl twee operators hem ondersteunen.

Een gouden deken is een goede manier om een slachtoffer even warm te houden. Wie te snel afkoelt, loopt gevaar en dus is het zaak om de lichaamstemperatuur op peil te houden. Zeker tot het moment dat een gewonde overgedragen kan worden aan meer gespecialiseerd ambulancepersoneel dat op de wal klaarstaat om de slachtoffers verder op te vangen.

Een militair in groen vlekkenpak ondersteunt een gewonde burger. Op de achtergrond is Zr.Ms. Luymes te zien, aangemeerd aan de kade.

Van de Eemshaven naar de Rotterdamse haven. Daar volgen de incidenten elkaar in de ochtend in rap tempo op. Aan het personeel van de marine, Koninklijke Marine Reserve, de ambulance, de Brandweer, de Douane, de Veiligheidsregio Rijnmond, de Defensie Duikgroep en de Maritieme Explosieven Opruimingsdienst (Mare EOD) om de situatie onder controle te krijgen.

Wit bord met daarop de tekst: verboden toegang, militair gebied.

Hekken schermen een deel van de kade aan de Waalhaven af. Het gebied is aangemerkt als Tijdelijk Militair Object (TMO). Dat betekent dat het civiele terrein is ingericht voor militaire operaties. Militairen van de Koninklijke Marine Reserve beveiligen het gebied, waar hydrografisch opnemingsvaartuig Zr.Ms. Luymes is aangemeerd. In het scenario vraagt dit NAVO-schip om bescherming. Daarna ontstaan de schermutselingen.

Twee douaniers in donkere pakken dragen een man met zich mee, achter hen is een container te zien.

Drones zoemen boven het TMO. De vijand onderneemt actie vanuit de lucht. Als de Douane een instap maakt in een container en diverse personen aanhoudt, wordt er een neergestorte drone aangetroffen. Aan de Mare EOD om het explosief onschadelijk te maken.

Een militair in een blauw vlekkenpak behandelt een gewonde burger op het dek van het schip. Over de man is een goudkleurige warmtedeken gedrapeerd.

Niet veel later komt er weer een melding: acht drones met explosieven richten een ravage aan op de kade van het TMO en op Zr.Ms. Luymes. Het is een zogenoemd stapelscenario: vlak na elkaar zijn er diverse incidenten. De moeilijkheid zit hem in de samenwerking. Want enerzijds betreft het een militaire locatie, anderzijds is het een civiele omgeving. Defensie oefent hierin samen met de hulpdiensten, om zo goed mogelijk op elkaar ingespeeld te raken. Misschien wel belangrijker dan ooit, aangezien de wereldwijde spanning groeit en de dreiging op eigen grondgebied daarmee ook toeneemt.

Twee gewonde inzittenden in een personenauto.

Vlak naast het schip is een auto in botsing geraakt met een vrachtwagen na de drone-aanval. In het voertuig bevinden zich twee gewonden, die zo snel mogelijk hulp nodig hebben. Het ambulancepersoneel snelt naar de schreeuwende inzittenden.

Een vrouw met een zwarte jas en blond haar loopt af op een militair in vlekkenpak.

“We worden aangevallen. Ik word gek”, schreeuwt een LOTUS-slachtoffer. “Ik wil naar huis!” Bebloed loopt ze over de kade. Zij en andere oefenslachtoffers belanden in een gewondennest, waar ambulancepersoneel zich over hen ontfermt. Het is de voorstelbare paniek die de situatie extra realistisch maakt.

Een militair in groen vlekkenpak kijkt opzij. Achter hem staat personeel van de Brandweer.

Voor het eerst deed ook de Koninklijke Marine Reserve mee aan Port Defender.

Een man in bompak loop over de kade. In zijn linkerhand draagt hij een kleine zwarte koffer. Achter hem is een schip te zien.

Hoewel de partijen al flink wat uitdagingen voor de kiezen hebben gekregen, laat het scenario hen nog niet met rust. Even lijkt de situatie bedaard op de kade, tot er een geïmproviseerd explosief wordt aangetroffen achter de loods. Een explosievenopruimer rukt uit.

Een man in bompak wordt op een rijdende brancard afgevoerd door brandweerpersoneel. Daarachter is een menigte aan veiligheidspersoneel te zien, waaronder ambulancepersoneel en militairen.

Een luide knal galmt over het haventerrein. Het onschadelijk maken van het explosief is niet goed afgelopen. De EOD’er raakt zwaargewond bij de explosie van de geïmproviseerde bom. Weer is het alle hens aan dek.

Een groep mensen staat in een cirkel te praten, onder hen militairen en personeel van ambulance, Brandweer en Douane.

Tijdens de oefening en na afloop komen alle betrokken partijen samen. Wat gebeurde er? Wat ging er goed? Wat kan er beter? Dit soort overleggen zorgen ervoor dat de samenwerking enkel soepeler wordt.