Sneller analyseren en lessen leren

Ook de Inspectie Veiligheid Defensie (IVD) bereidt zich voor op een grootschalig conflict. Het plan is om meldingen over voorvallen te verzamelen, analyseren en de geleerde lessen zo snel mogelijk terug te koppelen aan de eenheden. Hiervoor is een speciaal zenuwcentrum opgericht.

Het is het kloppend hart van elke militaire operatie, het zenuwcentrum waar dagelijks acties worden gepland en gemonitord. We hebben het over de operations room, of zoals militairen zeggen: de ops‑room. Een ruimte vol collega’s, schermen en kaarten om de operatie aan te sturen. Dat was tijdens de missies in Afghanistan en Irak zo, en het zal niet anders zijn bij een hoofdtaak‑1‑scenario, de bescherming van Nederland en bondgenoten.

Bij zo’n ops‑room denk je al snel aan een infanterie‑eenheid of een squadron jachtvliegtuigen, maar misschien niet aan de Inspectie Veiligheid Defensie (IVD). Deze toezichthouder onderzoekt zware ongevallen bij de krijgsmacht om daar lessen uit te trekken voor de toekomst. Dit gebeurt doorgaans in vredestijd. “Dan kunnen we experts naar een locatie sturen om daar sporenonderzoek te doen”, zegt brigadegeneraal Kees Koek, hoofd Strategie & Innovatie bij de IVD. “Maar bij een groot conflict kan dat niet; het is dan simpelweg te gevaarlijk.”

Toch moet ook de IVD zich klaarmaken voor de oorlogstaak, luidt de opdracht van hogerhand. Maar ja, hoe ziet dat eruit voor een inspectiedienst? Wat moet de IVD kunnen? Al snel was het idee van een eigen IVD ops-room geboren. In vredestijd wordt dit zenuwcentrum bemand door vier reservisten die diverse informatiestromen in de gaten houden — één van elk operationeel commando (OPCO). Elk van deze reservisten is wekelijks acht uur inzetbaar om informatie te analyseren die via diverse kanalen binnenkomt. “Zo kunnen we deze manier van werken trainen voor het geval er onverhoopt een groot conflict uitbreekt. We kiezen bewust voor reservisten omdat zij flexibel zijn en vanwege de kennis die zij meenemen vanuit hun burgerbaan”, legt Koek uit.

Bij een grootschalig conflict is de ops‑room  24 uur per dag, zeven dagen per week actief. “Dan werken er dus niet alleen reservisten, maar schalen we op met de andere IVD-collega’s”, aldus Koek. “Zo hebben we genoeg mensen voor ochtend‑, middag‑, avond‑ en nachtdiensten.”

Stel: er zijn opvallend veel schietincidenten met een bepaald wapensysteem, of gelijksoortige ongelukken met een voertuig. Dat zijn situaties waarin de IVD snel kan schakelen om op basis van specifieke informatie conclusies te trekken. “De collega’s van de ops‑room lezen dan hoofdzakelijk rapporten die ze krijgen via de NAVO‑systemen”, zegt Koek. “Experts analyseren en verwerken de informatie en geven hun bevindingen terug aan de eenheden.”

Maar zover is het nog niet. De ops‑room van de IVD staat nog in de kinderschoenen. Zo moet er bijvoorbeeld nog een landmacht‑reservist worden gevonden. Gelukkig is de rest al wel gevuld. Reservist tweede luitenant Roy Jongbloed (luchtmacht) is twee weken geleden begonnen. In het verleden heeft hij zeven jaar gediend bij een F‑16‑squadron, waar hij crew chief  was. Nu werkt hij in het dagelijks leven als beheerder van technische tekenapplicaties. “Daar beoordeel ik applicaties voor technisch tekenen. Als er een probleem is, spoor ik dat op en zorg dat het wordt opgelost.” Die ervaring komt in de ops‑room goed van pas als hij straks snel rapporten en briefings moet scannen en analyseren. “Daarnaast neem ik de kennis mee van de luchtmacht en het werken bij het grondpersoneel. Zulke kennis kan de IVD ook goed gebruiken.”

Majoor Bernard Gerritsma is marechaussee‑reservist en zit al wat langer bij de ops‑room. Hij is bezig een netwerk binnen Defensie op te bouwen. Want om goed te functioneren, moeten zijn collega’s over de juiste informatiebronnen beschikken. Zelf heeft hij een achtergrond in de evenementenbeveiliging. “Daar hebben we oren en ogen in het veld. Die informatie komt ook in een ops‑room binnen. Als je iets ziet gebeuren op de camera’s, is de vraag wanneer we ingrijpen. Of grijpen we juist nog niet in? Soms is dat verstandiger.” Zulke parate kennis over het werken in een ops‑room komt goed van pas bij de IVD.

Voorlopig is het pionieren om de ops‑room op poten te zetten. In Nederland bestaat zoiets nog niet in deze opzet. De Britten hebben wel iets vergelijkbaars. Daar wil de IVD dan ook snel langs om de nodige lessen te leren. “We hoeven natuurlijk niet het wiel opnieuw uit te vinden”, zegt Gerritsma. Verder zijn er waardevolle lessen te leren van de Oekraïners, vult Koek aan. Zij hebben een efficiënt systeem ingericht waarbij lessen geleerd aan het front snel worden geanalyseerd en doorgespeeld aan andere eenheden.

Essentieel is de toegang tot operationele informatie, want zonder is de ops‑room doof en blind. Daarom moeten de reservisten kunnen aanschuiven bij briefings van bijvoorbeeld het Joint Force Command (JFC). Dit commando is de spin in het web bij de aansturing van militaire operaties waar Nederland bij betrokken is.

Daarnaast moeten er ook goede contacten zijn met de OPCO’s en afzonderlijke eenheden. “In het ideale geval wordt de IVD straks in een vroeg stadium betrokken bij de planning van een operatie”, zegt Gerritsma. Dan kunnen de experts meteen meedenken over eventuele risico’s en hoe die af te dekken. “Het opbouwen van de vertrouwensrelatie is daarom nu essentieel."

Verder moeten Roy, Bernard en hun collega‑reservisten de beschikking krijgen over de juiste computerapparatuur om veilig de geheime rapporten te kunnen inzien. Ook dat is in volle gang, zegt generaal Koek. Het liefst gebeurt dat zo snel mogelijk, om de ops-room volledig operationeel te krijgen. “De IVD kan als geen ander onderzoeken waarom iets is gebeurd. Als er veelvoorkomende ongevallen zijn, moeten we die snel onderzoeken en ervan leren. Die informatie moet vervolgens terug naar de eenheden, zodat ze de volgende keer veiliger kunnen werken.”