Coen Heil
sergeant Brian Vonk en sergeant Jasper Verolme
Militairen en civiele partners trainen gewondenafvoer bij Medic Falcon
Een gewonde van een oefenterrein naar een ziekenhuis brengen, klinkt eenvoudig. Tot er tientallen slachtoffers tegelijk zijn, tijd cruciaal is en militaire en civiele partijen onder druk moeten samenwerken. Tijdens Medic Falcon trainen twee Chinook-transporthelikopters en een NH90-maritieme gevechtshelikopter samen met de Operationele Gezondheidszorg (OGZ) de volledige keten van Aeromedical Evacuation (AE). Van triage en transport tot overdracht aan een civiel ziekenhuis.
Medic Falcon is een focusweek van 298 Squadron voor Aeromedical Evacuation. Kapitein en sectiehoofd AE Ramon kijkt op afstand mee met de oefening. “Het belang van de oefening is om zowel het squadron als ons eigen medisch personeel gereed te stellen om Aeromedical uit te voeren op een Chinook en een NH90”, stelt hij.
De training sluit daarmee direct aan bij twee van de drie hoofdtaken van Defensie: het beschermen van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied én het ondersteunen van civiele autoriteiten bij rampen en crises. Deelnemers oefenen de hele keten: van mission planning tot vlucht en debriefing. Daarbij werken militaire en civiele partijen samen op verschillende locaties in Nederland.
Veel gewonden vragen om scherpe keuzes
Dat levert volgens Ramon waardevolle trainingsmomenten op. Onder meer het Centraal Militair Hospitaal (CMH) is betrokken bij de oefening. Evenals twee civiele relatieziekenhuizen van Defensie: het Radboudumc en Máxima Medisch Centrum. Ook meldkamers en civiele ambulancediensten doen mee. Een Chinook kan immers niet zomaar landen naast een ziekenhuis. “Hoe regel je dan het vervoer van patiënten als een Chinook op een andere plek landt en zij vanaf daar naar het ziekenhuis moeten?”, is een van de vragen die het sectiehoofd bezighoudt.
De Chinook (l) biedt door zijn grotere laadruimte plaats aan meerdere gewonden, terwijl de kleinere NH90 (r) minder ruimte heeft.
De helikopter wacht niet
Op Eindhoven Airport is onder meer een oefening met een gesimuleerde CSU, een opvanglocatie voor gewonden (Casualty Staging Unit). Civiele hulpverleners leren hoe ze veilig een helikopter moeten benaderen en patiënten kunnen vervoeren naar een gereedstaande ambulance. Op de grond gaat het ondertussen snel. Loadmasters geven aanwijzingen en medisch personeel brengt de patiënten naar een punt waar de ambulance klaar staat. “Daar doen ze de overdracht en vervolgens vertrekken ze naar de civiele ziekenhuizen”, licht Ramon toe.
Ook die overdracht maakt deel uit van de training. De medische informatie wordt doorgegeven volgens de zogeheten ATMIST-methode: een Engelse afkorting die slaat op leeftijd, tijdstip, toedracht, verwondingen, vitale kenmerken en behandeling. “De heli wil zo snel mogelijk weg. Een korte en duidelijke overdracht volgens de ATMIST-procedure zorgt ervoor dat de juiste informatie snel beschikbaar is.”
Gewonden worden overgebracht naar de ambulance, waarna de patiënten zo snel mogelijk naar het ziekenhuis gaan.
Wie gaat als eerste?
Medic Falcon draait niet alleen om het vervoeren van patiënten, maar ook om het maken van keuzes wanneer de capaciteit beperkt is. Bij mass casualties, veel gewonden tegelijk, bepaalt het medisch personeel op de grond welke patiënten met welke helikopter meegaan. Ook de zogenoemde floorload wordt beoefend: het maximaal benutten van de beschikbare ruimte in het voertuig. De scenario’s worden zo realistisch mogelijk nagebootst, met mensen die als gewonden worden beoordeeld en daadwerkelijk plaatsnemen in de helikopter.
Voor kapitein en vliegerarts Marco van OGZ begint een goede afvoer daarom al vóór het opstijgen. “Dan hoop je eigenlijk dat op de grond al een triage is gedaan.” Aan boord moeten de arts en verpleegkundige vervolgens prioriteiten stellen. “Je moet het beste doen voor zoveel mogelijk mensen.”
De Chinook is primair een militaire transporthelikopter. Juist die transportcapaciteit maakt het toestel geschikt voor uiteenlopende opdrachten: van medische evacuatie in een militair scenario tot ondersteuning van civiele autoriteiten waar nodig.
Zorgen in een vliegende helikopter
Achterin een Chinook of NH90 werken is iets anders dan in een ziekenhuis. Geluid, trillingen, beweging en beperkte ruimte maken het lastiger om patiënten te beoordelen en behandelen. “Je kunt de patiënt ook niet goed verstaan natuurlijk en moet diegene echt goed nakijken. En daarnaar handelen”, verduidelijkt kapitein Marco.
Trillen, lawaai en toch medische zorg
Ook de communicatie met de cockpit vraagt enige aanpassing. Bij een patiënt die plotseling achteruitgaat, moet het medisch team niet alleen handelen, maar ook overleggen met de vlieger. “Kunnen we nog iets verder of harder vliegen? Of kunnen we op een punt eerder al naar een ziekenhuis komen?”
Tijdens de oefening lagen op een gegeven moment vijf of zes patiënten in een Chinook. In de kleinere NH90 is de ruimte beperkter. Extra medici, zoals van de Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten (BSB), kunnen dan helpen. “Maar normaliter ben je natuurlijk maar met z’n tweeën”, zegt de medicus.
Op de grond wordt onder meer geoefend op een veilige landing en afvoer van gewonden naar het ziekenhuis.
Samen oefenen, samen verbeteren
Met drie helikopters tegelijk op één locatie ontstaan weer andere uitdagingen. De medische teams kunnen tijdens de vlucht niet rechtstreeks met elkaar communiceren. Informatie moet worden doorgegeven via de vliegers. “Daar is deze week veel op getraind”, besluit de vliegerarts. “Het is belangrijk dit verder te perfectioneren.”
Voor Ramon is juist dat een belangrijke uitkomst van de oefening. Tijdens de debriefing wordt bekeken hoe de samenwerking verder kan worden verbeterd. Ook civiele partners doen hierbij waardevolle ervaring op met de samenwerking rondom militaire helikopterinzet.
Medic Falcon laat in elk geval zien dat medische evacuatie meer is dan het leggen van een gewonde in een helikopter. Het vraagt om voorbereiding, medische beoordeling, transport, communicatie en een goede overdracht. Juist wanneer het aantal slachtoffers oploopt, moeten militaire en civiele partijen elkaar snel weten te vinden. Dat maakt AE een belangrijk onderdeel van de voorbereiding op de verschillende scenario’s van hoofdtaak 1 en 3.
Medic Falcon bewijst dat medische evacuatie meer is dan het leggen van een gewonde in een helikopter.
Gereedheid in de praktijk
Medic Falcon laat zien hoe breed inzetbaar de helikoptercapaciteit is van Defensie. NH90’s en Chinooks trainen, behalve met de Operationele Gezondheidszorg (OGZ) van het CLRS (luchtmacht), ook samen met de Defensie Gezondheidszorg Organisatie (DGO) van het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO). Met OGZ oefenen ze de afvoer van gewonden door de lucht. Tegelijkertijd blijft 298 Squadron meerdere opdrachten ondersteunen. Terwijl Chinook-capaciteit, het Mobile Air Operations Team (MAOT) en ondersteunende teams betrokken zijn bij de bestrijding van de natuurbrand in België, trainen ze binnen het squadron ook voor andere militaire taken.
De combinatie van inzet en oefening maakt zichtbaar wat gereedheid betekent: vliegers, technici, medische teams en ondersteunend personeel moeten samen klaarstaan om verschillende militaire én civiele opdrachten uit te voeren.