Iftar maakt verbinding

De klok staat exact op 18.17 uur als de schotels met allerlei zoete en hartige lekkernijen al op tafel staan. “Eet smakelijk”, klinkt het uit de mond van de krijgsmacht-imam majoor Brahim Taoufik.  
 
Het is de avond van de iftarmaaltijd op de Kromhoutkazerne (KHK) in Utrecht, een gezamenlijk initiatief van het Commando Landstrijdkrachten (CLAS) en het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO). Zo’n honderd deelnemers van verschillende krijgsmachtdelen, burgers en militairen, van alle gezindten zijn aangeschoven. “De ramadan is vergelijkbaar met je opleiding tot militair: het houdt je een spiegel voor”, oordeelt de krijgsmacht-imam majoor Taoufik. 
 
Het is voor de derde keer dat de iftar in Utrecht wordt gehouden. Het is de maaltijd die tijdens de vastenmaand ramadan door moslims wordt genuttigd direct na zonsondergang. “Dat gebeurt hier in een sfeer van verbinding en openheid”, zo omschrijft brigadegeneraal Peter van der Tuin (directeur HR van CLAS) de bijeenkomst op de Kromhoutkazerne. “We moeten als goed werkgever zorgen voor een veilige en inclusieve werkomgeving. Het draait hier ook om verbinding en nieuwsgierigheid. Hoe ga je tijdens de ramadan met elkaar om?” 
 

Ton van Human Resources (personeelszaken) heeft zich vanuit die nieuwsgierigheid gemeld. “Ik ben christen, maar geïnteresseerd in andere religies; hoe ik daarmee als mens en als collega omga. Dat beperkt zich zeker niet tot deze iftar. Vorig jaar ben ik bijvoorbeeld naar de Chanoekaviering van Defensie geweest.” 
 
Dat past in het beeld van de avond. “Juist in een wereld die onder druk staat, moeten we met elkaar in contact blijven en geen culturen of religies opzij duwen”, vindt generaal Peter van der Tuin. De andere gastheer, commandant DOSCO luitenant-generaal Jan-Willem Maas, doet daar nog een schepje bovenop. “We zijn hier allemaal gelijk. Mijn uniform en rang spelen tijdens de iftar geen enkele rol. Stop met het uitvergroten van verschillen, maar kom bij elkaar”, stelt Maas. 

Dat is op de sociale media aan dovemansoren gericht. Onder een bericht over de iftarmaaltijd bij de luchtmacht daags daarvoor gaat het goed los over de keuze van Defensie om gezamenlijk iftar te vieren. “Daar hebben we nu eenmaal mee te maken. Dat is jammer, want het lost niks op. Het is beter je te richten op positieve zaken”, vindt imam Brahim. 
 
Esther, werkzaam bij Staf DOSCO, is zo iemand die het goede ervan ziet. Voor haar is het de derde keer dat ze deelneemt, maar met het aanstaande pensioen voor de deur ook de laatste keer bij Defensie. “Het is een soort traditie geworden om mee te doen met de iftar. Het blijkt dat het nog steeds nodig is dat Defensie dit soort verbindende bijeenkomsten van verschillende culturen houdt. Dat mag van mij wel vaker.” 

Voor Sjoerd, net als Esther van de Staf DOSCO, is het de eerste keer dat hij aanzit. Hij is de enige aan tafel die zijn vinger opsteekt als wordt gevraagd wie er niet aan de ramadan meedoet. “Ik ben uitgenodigd door mijn leidinggevende, Volkan. Hij vast wel tijdens de ramadan, maar”, meldt hij lachend, “hij is niet chagrijniger dan anders. Het is toch goed om eens te kijken wat deze periode voor een ander betekent.” En dat doet Volkan trouwens ook ‘andersom’. “Kerstmis is ook een heel mooi feest om bij stil te staan”, vindt hij. 
 
Ook luitenant-kolonel Mohan, groot voorvechter van de LHBTIQ+-rechten bij Defensie, is een van de aanwezigen. “Toen ik de uitnodiging kreeg, vond ik dat ik er juist nu bij moest zijn.” Daar dachten meer dan honderd Defensiemedewerkers hetzelfde over. De belangstelling was veel groter dan het aantal plaatsen. 

Voor juridisch medewerker Miene, een jonge dertiger, kwam dan ook een teleurstelling in aanloop naar haar eerste iftar. “Ik viel eerst buiten de boot, dat vond ik heel jammer. Nu ik alsnog mocht aanschuiven, voelde ik me best vereerd. Daarom heb ik besloten het etmaal voor deze maaltijd te vasten. Ik heb me goed ingelezen van tevoren en vond het best spannend. Zou ik met hoofdpijn wakker worden of met iedereen ruzie maken? Maar het was een heel mooie ochtend; het voelde echt als een moment voor mezelf.” 

Dat is precies wat imam Brahim bedoelt met zijn ervaring met de ramadan. “Ik merkte op de tweede dag dat ik tijdens een intensief gesprek soms afdwaalde. Dan kun je twee dingen doen: net doen of je nog luistert of vragen of we de volgende ochtend verder konden gaan. De ramadan houdt je een spiegel voor; je moet ook eerlijk blijven ten opzichte van jezelf.” 
 
Hij vergelijkt het met de algemeen militaire opleiding (AMO) die hij als specialist heeft gevolgd. “Het kader legt heel snel je pijnpunten bloot. Ik heb best eens gedacht: waarom doe ik dit? Waarom ga ik niet naar huis en zoek ik een andere baan? Die twijfel mag je ook hebben tijdens de vastentijd, dat is geen schande. Pas met doorzetten en discipline kom je er achter dat er een oerkracht in je zit.”