Kennismaken met Roger Costongs

Na drie uitzendingen, uiteenlopende commandantenfuncties en een uitstap naar de politie weet luitenant-generaal Roger Costongs goed wat voor leider hij wil zijn. Zijn ideaalsituatie verwoordt hij eenvoudig: ‘Mensen moeten voor je wíllen werken, niet voor je móéten werken’. Een ogenschijnlijk simpele gedachte, maar in de praktijk een uitdagende opgave.

Wie Costongs alleen kent als militair of leidinggevende, mist een belangrijk deel van zijn verhaal. Thuis in West-Brabant draait het leven niet alleen om strategie en gereedheid. Achter de commandant schuilt een mens met brede interesses, een fervent sporter en een groot paardenliefhebber.

In de stal naast het huis, tussen zijn paarden, verdwijnt de hectiek van het dagelijkse leven even naar de achtergrond. Het is zijn vrouw die hem ruim twintig jaar geleden besmette met het paardenvirus, dat al snel uitgroeide tot een gezamenlijke passie. Twee honden en een kat maken de beestenboel in huize Costongs compleet.

Naast paardrijden en lezen, doet Costongs aan krachttraining en fietsen. Een ‘moetje’, in de positieve zin van het woord. “Sport is voor mij geen verplichting in de agenda, maar echt een manier om in balans te blijven. Ik heb het nodig. Als het toevallig zo uitkomt, kan het best dat ik ’s avonds laat nog in het krachthonk sta.”

Hoewel Costongs niet uit een militaire familie komt, voelde het militaire bestaan vanaf het begin vertrouwd. Als infanterist bij de Luchtmobiele Brigade maakte hij kennis met een wereld waarin kameraadschap en gezamenlijk optreden centraal staan. Een omgeving die hem direct goed lag. Na een uitzending naar Bosnië begon het echter te knagen. “Ik heb echt een fantastische tijd gehad bij de Landmacht, maar ik zocht een rol waarin ik directer iets kon betekenen voor de samenleving.”

Een vacature voor een officiersfunctie bracht hem rond het jaar 2000 op het spoor van de Marechaussee. Hij ontdekte er een organisatie waarin twee werelden samenkwamen: het militaire karakter dat hem zo goed paste en de maatschappelijke betekenis waarnaar hij op zoek was.

Binnen de Koninklijke Marechaussee vervulde Costongs uiteenlopende functies. Zo was hij onder meer brigadecommandant, commandant van het Landelijk Tactisch Commando en plaatsvervangend commandant Koninklijke Marechaussee.

De rode draad door zijn loopbaan is leiderschap. “In iedere functie keek ik naar de invloed die leidinggevenden hebben op mensen en organisaties. Wat werkt, wat niet en hoe beïnvloedt het gedrag van een leidinggevende de manier waarop mensen functioneren?”

Zijn eigen leiderschapsstijl is gevormd door de ervaringen die hij onderweg heeft opgedaan. Door voorbeelden die hem inspireerden, maar ook door situaties waarin hij dacht: zo zou ik het zelf niet willen doen. Boven alle modellen, theorieën en managementboeken staat volgens hem uiteindelijk iets eenvoudigs. “Een leidinggevende moet voor mij in de eerste plaats een fijn mens zijn.”

Dat klinkt misschien zacht, maar zo bedoelt hij het nadrukkelijk niet. “Een fijn mens zijn betekent niet dat je geen moeilijke keuzes maakt of geen duidelijke grenzen stelt. Juist duidelijkheid kan heel menselijk en behulpzaam zijn.”

Wanneer hij zichzelf in drie woorden moet omschrijven, kiest hij voor resultaatgericht, mensgericht en duidelijk. Die eigenschappen sluiten aan bij de waarden die hem richting geven. Rechtvaardigheid, gelijkwaardigheid, eenvoud en bovenal authenticiteit. “Mensen voelen het wanneer je niet authentiek bent. Vertrouwen ontstaat alleen als woorden en gedrag met elkaar overeenkomen.”

Wie verwacht dat de nieuwe commandant direct met een volledig nieuwe agenda komt en alles overhoop gooit, komt bedrogen uit. Costongs zet de koers die recent is vastgelegd in het Strategisch Meerjarenplan 2026-2031, onverkort door.

“De komende jaren staan in het teken van grote opgaven. De militaire gereedheid moet omhoog, het bewakings- en beveiligingsdomein wordt verder ontwikkeld en de grenspolitietaak moet worden versterkt. Daarnaast wil de organisatie haar adaptieve en innovatieve vermogen vergroten en verder transformeren naar een datagedreven organisatie.”

Een aardige to-dolijst. “We hebben in ieder geval wel echt iets om onze tanden in te zetten en daarmee een wezenlijke bijdrage te leveren aan de veiligheid van onze samenleving.”

Voor de commandant ligt de sleutel in de vertaling van strategie naar uitvoering. Grote ambities moeten uiteindelijk zichtbaar worden in concrete doelen en resultaten. Tegelijkertijd wil hij vasthouden aan iets wat zich minder gemakkelijk in een strategisch plan laat vangen: de menselijke maat.

“Ik wil geen leider zijn die ‘boven’ de organisatie staat, maar iemand die begrijpt wat er op de werkvloer gebeurt. Dat betekent dicht bij collega’s blijven en actief verschillende perspectieven verzamelen. Ik wil horen welke ideeën zij hebben en wat zij nodig hebben, zodat we die inzichten – binnen de mogelijkheden – kunnen benutten bij het realiseren van onze organisatiedoelen.”

Als Costongs zijn collega’s aan het begin van zijn termijn één boodschap mag meegeven, is het dan ook eigenaarschap. “Als iedereen helder heeft wat zijn of haar rol en verantwoordelijkheid is en daar ook volledig voor gaat, kun je ontzettend veel extra waarde toevoegen aan de organisatie.”

 Dat begint volgens hem bij duidelijkheid. “Medewerkers moeten weten wat er van hen wordt verwacht en het gesprek aangaan wanneer dat niet helder is.” Daarna volgt de eigen verantwoordelijkheid. “Dus niet wachten tot een opdracht wordt gegeven of tot iemand vertelt wat er moet gebeuren, maar zelf initiatief nemen.”

 Tegelijkertijd benadrukt hij dat natuurlijk niet alles beïnvloedbaar is. “Besluitvorming kan tijd kosten en sommige factoren liggen nu eenmaal buiten de eigen invloedssfeer. Juist daarom is het belangrijk om je energie te richten op datgene waarop je wél invloed hebt.”

Een ander thema dat Costongs de komende jaren scherp in het vizier zal houden, is de militaire identiteit van de Marechaussee. Die raakte de afgelopen decennia wat meer op de achtergrond, maar krijgt door de veranderende geopolitieke omstandigheden opnieuw meer gewicht.

“We zijn een militaire organisatie die politietaken uitvoert. Dat is onze toegevoegde waarde en bepaalt onze unieke positie in het veiligheidsbestel. Dat betekent niet dat de Marechaussee afstand neemt van haar civiele taken. Integendeel, juist de combinatie van beide werelden maakt onze organisatie bijzonder en van grote waarde in een tijd vol hybride dreigingen.”

Deze zogeheten ‘militaire mindset’ vraagt volgens de nieuwe C-KMar om een juiste uitleg. “Het gaat niet over hardheid of afstandelijkheid, maar over gezamenlijk optreden, fysiek en mentaal voorbereid zijn op je taak en verantwoordelijkheid nemen voor je eigen aandeel in het grotere geheel. Denk na over welke professional en welke militair of burgermedewerker je wilt zijn. Zoek naar dat stukje nieuwsgierigheid en wees bereid jezelf voortdurend te verbeteren.”