Van karig krimpen naar robuust opbouwen

Jarenlang draaide het bij Defensie om beknibbelen. Eenheden verdwenen, de krijgsmacht stootte materieel af, vacatures bleven openstaan. Toen Cees Bielander in 2023 Landmachtadjudant werd, waren de contouren van verandering al zichtbaar. In een uitgebreid gesprek blikt de Krijgsmachtadjudant to be terug op de omslag naar groei, de focus op hoofdtaak 1 en de uitdagingen voor het onderofficierskorps. Tevens introduceren we zijn opvolger Klaas Bootsma.

 Toen adjudant Bielander in Utrecht begon, stak zijn voorganger Ad Koevoets nog energie in het afhandelen van eerdere bezuinigingen. Ondertussen werd echter duidelijk dat de veiligheidssituatie in Europa drastisch veranderde. “Toen ik hier startte zag ik al wel dat het de andere kant op ging,” vertelt Bielander medio mei op de Kromhoutkazerne. “Maar de politiek was nog niet zover dat ze opeens met zakken vol geld over de brug kwamen.”

De terugkeer naar hoofdtaak 1 betekent een fundamentele verandering voor veel militairen. Volgens de adjudant heeft slechts een kleine groep oudere onderofficieren nog ervaring met de ‘Koude Oorlog-structuur’. “De jongeren kennen alleen hoofdtaak 2,” vertelt hij. Daarmee doelt hij op uitzendingen naar bijvoorbeeld Afghanistan of Mali. Een eenheid kreeg een opdracht, bereidde zich uitgebreid voor en ging op missie. Daarna volgde verlof en een terugkeer naar de normale werkzaamheden. “De voorbereiding voor een uitzending was vaak zwaarder dan de uitzending zelf,” zegt Bielander bedachtzaam.

 Volgens hem vraagt hoofdtaak 1 om meer drill-matig trainen: bouwsteenoefeningen, procedures en optreden in grotere verbanden. “Als je hoofdtaak 1 beheerst, beheers je hoofdtaak 2 ook,” vat hij samen voordat hij op z’n horloge kijkt. “Ik heb niet zo heel veel tijd meer, over een half uurtje wacht de baas.”

Hoofdtaak 1 zorgt ervoor dat militairen vaak en lang oefenen. Tegelijkertijd waarschuwt de adjudant dat Defensie goed moet nadenken over de belasting van personeel. “Ik denk dat de grootste spanning nu zit in de overgang van wat mensen gewend zijn, naar waar we naartoe gaan. De huidige situatie is extra zwaar omdat alles tegelijkertijd gaat. Groeien, nieuwe mensen aantrekken, materieel aanschaffen én de organisatie hervormen. De druk is heel hoog en het moet ook allemaal ook nog eens snel.”

Een van de grootste zorgen van de adjudant is dat jonge onderofficieren door personeelstekorten sneller dan ooit moeten doorgroeien. “Vroeger draaide je meerdere functies voordat je OPC werd,” vertelt hij. Nu is dat lang niet altijd meer het geval. “Jonge sergeanten komen dan in werksituaties terecht waar ze nog niet aan gewend zijn,” zegt Bielander. “Daar moeten we mee dealen.”

 Volgens de scheidend Landmachtadjudant moeten commandanten daarom realistisch blijven. “Het resultaat is heilig,” zegt hij. “Maar als mensen links en rechts omvallen omdat je alleen maar vol gas geeft, schiet je je doel voorbij.”

Een terugkerend thema in gesprekken met onderofficieren was volgens adjudant Bielander de vraag: ‘Hoe dan?’ Militairen zien dat Defensie groeit en meer geld krijgt, maar merken op de werkvloer niet altijd meteen verschil. Hij noemt CBRN-eenheden die nog steeds met oud materieel werken. “Dan zegt iemand: er komt toch zoveel geld bij? Waarom hebben wij nog oude spullen?”

 Het probleem is volgens de gelouterde onderofficier dat alle NAVO-landen tegelijkertijd investeren. “Toen er geen geld was, lagen de schappen vol,” zegt hij. “Nu iedereen knaken heeft, zijn de schappen leeg.”

Volgens de adjudant is goede informatievoorziening een van de grootste uitdagingen binnen de landmacht. “Mijn hoofdtaak was uitleggen, uitleggen, uitleggen.” Hij merkt dat informatie de werkvloer niet altijd goed bereikt. Hij noemt als voorbeeld de route naar de KMS. Procedures die vroeger ingewikkeld waren, zijn inmiddels sterk vereenvoudigd. Toch denken veel korporaals nog steeds dat ze allerlei oude obstakels moeten overwinnen. “Die hobbels zijn allang weg,” zegt hij. “Hoe goed we het ook uitleggen, het beklijft niet.”

Een groot deel van het gesprek gaat over de vernieuwing van de Koninklijke Militaire School. Volgens de adjudant staat die KMS voor een enorme groei. Eentje die kansen biedt, maar waar gevaar ook op de loer ligt. “Je moet voorkomen dat je alleen nog maar op kwantiteit gaat sturen,” waarschuwt Bielander.

Juist nu veel jonge militairen zonder ervaring binnenstromen, moet het opleiden van onderofficieren ontzettend goed gebeuren. De oude rot haalt daarbij zijn eigen beginperiode aan, waarin hij als twintigjarige leiding gaf aan technisch goed opgeleide dienstplichtigen. “Ik bleef alleen overeind omdat mijn opleiding extreem goed was.” Daarom moet volgens hem de basis van het onderofficierskorps bewaakt worden. “Misschien moeten we mensen in de toekomst zelfs béter opleiden dan vroeger.”

De veranderingen binnen de KMS kwamen niet alleen van bovenaf. Juist het Landmachtadjudantenoverleg speelde een belangrijke rol. “90 procent van die plannen kwam uit het onderofficierskorps zelf,” zegt Bielander met glimmende ogen. Volgens hem bewijst dat hoe belangrijk de stem van onderofficieren is binnen de organisatie. Hij hoopt dat zijn opvolger blijft investeren in de ‘bakermat’ van het onderofficierskorps. “Je kunt best aparte trajecten maken voor dienjaarmilitairen of reservisten,” zegt hij. “Maar houd alsjeblieft wel de enige echte Nederlandse onderofficiersschool overeind.”

Binnenkort maakt Bielander de overstap naar Krijgsmachtadjudant in Den Haag. “Bij de landmacht liggen we allemaal redelijk op één lijn,” zegt hij. “Maar bij marine, luchtmacht en marechaussee spelen weer andere zaken.” Zijn uitdaging wordt om die verschillende belangen samen te brengen.

Aan het einde van het interview komt ter sprake wat hij straks het meeste zal missen. Zijn antwoord komt direct: “Mijn landmachtmaten. Als ik nu een probleem heb en iemand bel, wordt het opgelost,” vertelt hij. Tegelijkertijd erkent hij dat het niet altijd makkelijk was om alle belangen, afdelingen en mensen bij elkaar te houden. “De kikkers in de kruiwagen houden was soms mijn lastigste klus,” zegt hij lachend.