5 vragen over…
Kapitein Nico Schinkelshoek
Sergeant-majoor Hilbert Buter, foto boven: LTZ 1 Olaf
…de koudweertesten met Zr.Ms. Den Helder
Hoe functioneert Zr.Ms. Den Helder in de vrieskou? Om daar antwoord op te krijgen, voer het gloednieuwe bevoorradingsschip afgelopen maand naar het hoge noorden. In de Botnische Golf, tussen Finland en Zweden, werd getest of het schip ook bij buitentemperaturen van -10 graden Celsius operationeel inzetbaar blijft.
Als project engineer bij COMMIT is LTZ 1 Olaf een spil in het technische web van dit project.
Toen het schip begin dit jaar uit de marinehaven vertrok voor de drieweekse vaartocht, bevond zich aan boord ook een team van het Commando Materieel en IT (COMMIT). Onder hen was luitenant ter zee 1 Olaf (Directie Wapensystemen & Bedrijven). De project engineer is de technische schakel tussen scheepsbouwer Damen Naval en de Koninklijke Marine. Hij ziet erop toe dat het schip voldoet aan de eisen en beoordeelt of alles werkt zoals het zou moeten.
Het schip voer zo noordelijk mogelijk in de Botnische Golf
Om er zeker van te zijn dat het schip inzetbaar is in zowel tropische als subarctische klimaten en alles wat daartussenin zit, vonden vorig jaar de ‘warmweerbeproevingen’ plaats. In het Caribisch gebied beoordeelde het COMMIT-projectteam, samen met betrokkenen van de werf en de bemanning, of de systemen bestand waren tegen de hitte en of het koel genoeg bleef aan boord. In Scandinavië keken zij juist naar de andere kant van de medaille: is het schip ook in staat om voldoende warmte op te wekken? Om zo dicht mogelijk bij de minimale temperatuurgrens te komen, voer het schip zo noordelijk als het kon in de Botnische Golf. Tot het punt waar de ijsvorming in het water begon.
Tijdens de koudweerbeproevingen voer de Den Helder door ‘pannenkoekenijs’. Zeewater-inlaten, geschikt voor ijscondities, voorkomen dat de koelsystemen dichtvriezen. Een doorvaart blijft daardoor mogelijk. Foto’s: privé-archief LTZ 1 Olaf
Welke koude temperaturen moet het schip trotseren?
“Vooraf zijn bepaalde minimale buitencondities afgesproken waarbij het schip operationeel inzetbaar moet zijn. Volgens de ontwerpeis is dat zelfs bij temperaturen kouder dan -10 graden Celsius. Wordt het extreem koud, dan vinden we dat het schip nog veilig moet varen, maar accepteren we dat het niet meer operationeel inzetbaar is. Het kan dan zijn dat bijvoorbeeld radarsystemen of werktuigen op het dek het dan bijvoorbeeld niet meer goed doen vanwege de buitenlucht.”
Waar is tijdens de testen naar gekeken?
“We controleerden onder meer of de HVAC-installaties (afkorting voor heating, ventilation and air conditioning, red.) geschikt zijn om het schip op temperatuur te houden en de luchtvochtigheid te reguleren. Voor elke ruimte afzonderlijk is vastgesteld wat de minimale en maximale waardes mogen zijn. Die hebben te maken met het welzijn van de mensen aan boord, maar voor de installaties is dit van belang. Neem de computersystemen. Te hoge luchtvochtigheid kan leiden tot schade. In 25 procent van de ruimtes hingen, gedurende 24 uur, loggers. De verzamelde data konden we achteraf uitlezen. Over het algemeen waren de resultaten erg goed. Op de plekken waar dat niet zo was, hebben we ter plaatse aanpassingen gedaan. Bijzonder aan dit schip is onder meer de warmte-terugwininstallatie, die we hebben in het kader van energiezuinigheid. Daarmee kunnen we cv-water verwarmen met de restwarme uit de voortstuwing, de motoren. Dat werkte eigenlijk zo goed, dat we die installatie uit moesten zetten om te beoordelen of de capaciteit van de cv-installatie zelf voldoende was om het schip warm te houden. Dat was het geval. Wat we wel merkten, is dat de laagste temperatuur in enkele hutten relatief hoog lag. Het was daar rond de 21 graden Celsius. Als je naar bed wil, is dat niet lekker. Op dat moment kregen we het alleen niet kouder, dus de werking van die installatie gaan we nog optimaliseren.”
Eén van de ruim vijftien HVAC-ruimtes aan boord. Dit staat voor heating, ventilation and airconditioning. “Als dit niet werkt, is het klimaat aan boord ook niet goed”, aldus LTZ 1 Olaf.
Systemen aan boord werden uitgebreid getest
Zijn er nog meer beproevingen gedaan?
“Wat we verder gedaan hebben, is het controleren van allerlei werktuigen. Daarbij gingen we na of die in de kou nog steeds goed functioneerden. Denk aan liften en kranen: konden we die nog bedienen? Over het algemeen ging dat allemaal goed, maar aan één van de liften volgen nog enkele aanpassingen, zodat ook deze straks optimaal werkt onder winterse omstandigheden. Verder is onder meer de noodverlichting en -energievoorziening getest. En of er condensvorming ontstond waar dat niet hoorde.”
Onder meer de kranen zijn getest op hun werking onder koude omstandigheden. Ook de reddingsboot werd te water gelaten en weer teruggehaald in de vrieskou. Lukte dat? Ja, bleek uit de testen.
Ook reguliere systemen werden getest, zoals dit systeem om van zeewater, drinkwater te maken. Dit levert tot 50.000 liter per dag op. Er zijn 2 ‘watermakers’ aan boord.
Wat is de rol van COMMIT in dit geheel?
“De metingen werden uitgevoerd onder toezicht van ons projectteam. De ‘Den Helder’ is officieel nog in beheer van COMMIT, maar de marine is natuurlijk wel de gebruiker. Wij zijn het aanspreekpunt richting de scheepswerf. Dit voorjaar is de laatste beproevingsweek die wij als COMMIT doen, waarbij we de wapensystemen testen op zee. Momenteel leveren we de laatste zaken op.”
Het schip voer tien uur op maximaal vermogen om te kijken of de machineruimte op de goede temperatuur bleef onder de koude weersomstandigheden.
Drie fases voor de oplevering
Met een drietal proeftochten toont scheepsbouwer Damen Naval aan de klant, COMMIT dus, dat het schip voldoet aan de vooraf gestelde eisen. Na de ‘platformproeftocht’, waarbij werd aangetoond dat het schip als varend platform functioneert, volgden de warm- en nu dus de koudweerbeproevingen. Hierna is nog ruimte om puntjes op de i te zetten. Tot de overdracht blijft COMMIT betrokken bij de afronding van de bouw en de plaatsing van bijvoorbeeld wapensystemen. Olaf: “De scheepsbouwer maakt een schip.
Als Defensie maken we van het schip een marineschip. Dus we zijn zelf verantwoordelijk voor de levering van wapensystemen en bijvoorbeeld bepaalde sensoren. Zo hebben we een luchtbeeldradar die we zelf aankopen en plaatsen. Net als de Lionfish, een automatisch machinegeweer voor zelfverdediging.” Bovendien voorziet het Joint Informatievoorziening Commando (JIVC) de Den Helder nog van een ‘Combat Management System’ (CMS).
COMMIT na de zomer opnieuw in beeld
Wat gebeurt er hierna met het schip?
“We staan op het punt om het project af te sluiten en het technische beheer over te dragen aan de gebruiker. Op 7 april is de overdracht van COMMIT aan de marine. Daarna begint het programma van het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK), waarbij de bemanning gaat opwerken om operationeel gereed te zijn. Het schip wordt vervolgens ingezet als onderdeel van het NAVO-vlootverband Standing NATO Maritime Group 1. Met dat eskader gaat het schip ook richting de Verenigde Staten voor de viering van 250 jaar onafhankelijkheid. Na de zomer is er dan een onderhoudsperiode in Amsterdam waarbij COMMIT weer in beeld komt, samen met de Directie Materiële Instandhouding (DMI) van CZSK. Dan is er nog gelegenheid om de laatste restpunten weg te werken. Dat betekent wel dat wij straks het schip enerzijds overdragen aan de marine, maar anderzijds het projectteam in leven houden.”
Het schip wordt volgende maand overgedragen aan de marine.
Geluidsmetingen in Noorwegen
Het nieuwe schip, bedoeld voor het leveren van brandstof, reserveonderdelen, voeding en munitie aan andere marineschepen op zee, maakte op de terugweg een tussenstop in Bergen. Hier vonden de zogenoemde ‘akoestische signatuurmetingen’ plaats. Dit heeft niet zozeer met de koudweerbeproevingen te maken, maar is wel een essentiële stap in het proces.
De vraag die in de Noorse wateren centraal stond: is het geluid dat het schip maakt detecteerbaar voor onderzeeboten en mijnen? Een gemengd team van COMMIT en de marine beoordeelde of de resultaten voldeden aan NAVO-normen. De uitslagen hiervan zijn geclassificeerd.