Kapitein Riemer Witteveen
Kapitein Riemer Witteveen, Pexels (foto boven) en archief Mediacentrum Defensie
Belang van ruimtedoemin neemt steeds verder toe
De ruimte krijgt meer aandacht bij Defensie. Eind juni werd een zelfstandig en paars Space Command in het leven geroepen. Dat heeft ook gevolgen voor het Commando Materieel en IT (COMMIT). “Als COMMIT ondersteunen we het ruimtedomein in het operationele gevecht”, zegt Martijn, plaatsvervangend directeur van de Directie Wapensystemen en Bedrijven (DWS&B).
In 2028 moet het nieuwe Space Command volledig operationeel zijn, met enkele honderden arbeidsplaatsen. Ook voor COMMIT betekent dit meer werk én verantwoordelijkheden. Martijn: “We zijn nu bezig om de groei van space op te vangen. Dat moeten we goed organiseren, zodat het Space Command straks op tijd de benodigde producten en systemen krijgt, zoals satellieten. De pitstraat is open en we wachten op de eerste Formule 1-auto.”
Martijn (links), plaatsvervangend directeur DWS&B. Rechts Gerben, hoofd Joint SATCOM Office (JSO). Dit valt onder de afdeling Lucht, Ruimte & Training IT van het JIVC.
Markt in de gaten houden
Martijn heeft zelf geen achtergrond binnen het ruimtedomein, maar is vooral bezig met de organisatiekant. “Ik houd me bezig met hoe we zaken aanpakken en wie we daar voor nodig hebben. Binnen COMMIT hebben we daar een structuur voor. We komen regelmatig bij elkaar om te bespreken wat we nodig hebben om het Space Command voldoende te kunnen ondersteunen”, doelt hij onder meer op het Defensie Space Keten Overleg waaraan hij deelneemt.
We gaan in de volgende versnelling
Bij die ondersteuning ligt het initiatief regelmatig bij COMMIT, vertelt Martijn. “Wij houden de markt nauwlettend in de gaten. Als we een nieuw product of nieuwe dienst op de markt zien dat ons handig lijkt, dan leggen wij dit voor. Als het toe te passen is en past bij de wensen van het Space Command, dan gaan wij daarmee aan de slag. Dit doen we al voor andere domeinen en gaan we nu ook hier doen.”
Het inrichten van de metaforische pitstraat is ook relevant voor het JIVC, dat voor de andere focusgebieden binnen het ruimtedomein straks eveneens de IT verzorgt.
Meer dan SATCOM
Voor Gerben, hoofd Joint SATCOM Office (JSO) bij het Joint Informatievoorziening Commando (JIVC), betekent de komst van het Space Command vooral opschalen. Wat satellietcommunicatie betreft, was de ruimte namelijk altijd al de ‘core business’. “Een twintigtal mensen houdt zich nu bezig met het onderwerp. Op het gebied van SATCOM is het een en ander dus al goed ingericht.” Ook Gerben maakt graag gebruik van de Formule 1-metafoor: “Nu gaan we in de volgende versnelling.” En het blijft niet bij SATCOM, geeft hij aan. Vanuit het JIVC is COMMIT al op andere gebieden actief in het ruimtedomein. Gerben: “Denk aan Positioning, Navigation en Timing (PNT, zie kader verderop), een ander essentieel element van het ruimtedomein. Daar breiden we inmiddels ook op uit.”
“We moeten goed anticiperen”, zegt Gerben daarover. “We kunnen niet wachten totdat we een project toegewezen krijgen, om er dan achter te komen dat er bepaalde randvoorwaarden niet goed zijn geregeld. Het voordeel van Space is dat het nu een kleine club is. Iedereen kent elkaar en weet wat er qua technologie mogelijk is, maar ook wat er nodig is. We kunnen daarom snel schakelen. Het is wel een uitdaging om straks met een veel groter Space Command diezelfde korte lijntjes te behouden.”
Space: de focusgebieden
De NAVO kent zes focusgebieden binnen het ruimtedomein:
Space Situational Awareness (SSA): dit zorgt ervoor dat we weten wat er gebeurt in de ruimte en wie wat doet.
Intelligence, Surveillance, Reconnaissance (ISR): over de landsgrenzen kijken met observatie-apparatuur (zoals de ICEYE-radarsatellieten).
Space weather: het vastleggen en onderzoeken van de invloed van straling en deeltjes van de zon op systemen op aarde, maar ook op de meteorologische planning.
Satellietcommunicatie (SATCOM): Beyond-line-of-sight versleutelde informatie uitwisselen.
Positioning Navigation and Timing (PNT): een nauwkeurig tijdsignaal voor bijvoorbeeld datalinks, een nauwkeurige positie en navigeren van A naar B, zoals via Google Maps.
Shared Early Warning (SEW): satellietsysteem dat ballistische raketlanceringen kan waarnemen en hiervoor tijdig kan waarschuwen.
Korte lijntjes tussen het Space Command en COMMIT zijn belangrijk om het domein verder uit te bouwen, vinden Martijn en Gerben.
Wind mee
Vooralsnog is het aantal COMMIT’ers dat fulltime met space in de weer is dus beperkt. Naar verwachting neemt dit aantal toe, ook binnen andere disciplines dan SATCOM. Net als voor de andere domeinen voorziet COMMIT een ondersteunende rol als het om de ruimte gaat. Daarbij horen onder meer inkopers en projectmanagers, die straks nodig zijn om alle projecten in goede banen te leiden. Plaatsvervangend directeur DWS&B Martijn: “Het is een nieuw domein dat we samen inrichten. Dat is nu even puzzelen met elkaar, om straks ook goed te kunnen opschalen.”
Erkenning voor vakgebied
De ruimte die er nu is voor uitbreiding en innovatie, is een nieuwe en vooral welkome verandering, vindt hij. Het ruimtedomein had lange tijd geen prioriteit. “Nu zien we dat er meer geld is en het belang ervan wordt onderkend. Het duurde weliswaar even, maar we staan nu inderdaad te wachten tot de eerste wagen de pit binnenrijdt.”
Als het gaat om space, werken de COMMIT’ers nu embedded bij de luchtmacht in Breda. Dit om de lijnen kort te houden. “Als de organisatie verder groeit, kijken we of dat zo blijft”, zegt Martijn daarover.
Winnen
Voor Gerben vormt het ruimtedomein de rode draad in zijn werkende leven. Al 23 jaar houdt hij zich met het onderwerp bezig. De groei doet hem dan ook goed. “We hebben het tij nu mee, maar dat space zó groot zou worden binnen Defensie, had ik destijds niet kunnen voorzien. Het voelt als erkenning voor het vakgebied.”
En hoewel de groei van het ruimtedomein belangrijk is, is dat geen op zichzelf staand doel. Gerben: “In het verleden was de ruimte voornamelijk interessant voor de wetenschap en de industrie. Tegenwoordig is er vooral een focus op veiligheid. Het belang daarvan voor Defensie is flink gegroeid. We willen daarom dicht tegen de operaties zitten. We doen het voor de mannen en vrouwen in het veld.” Martijn knikt instemmend. “Precies. We gaan geen vlag op de maan planten, maar we kijken naar het operationele gevecht.”