Zr.Ms. Pelikaan al 20 jaar onmisbaar in de West
Evert Brouwer
NIMH en Mediacentrum Defensie
Ondersteuningsvaartuig was meer dan eens redder in nood
In een serie historische artikelen kijkt Alle Hens terug op een aantal markante gebeurtenissen in de maritieme historie. In deze tweede aflevering valt de eer ten beurt aan een bijzonder schip: logistiek ondersteuningsvaartuig Zr.Ms. Pelikaan. 20 jaar geleden, om precies te zijn op 13 juni 2006, werd het schip officieel in dienst gesteld, toen als Hr.Ms. Pelikaan.
Het schip heeft een indrukwekkende staat van dienst
Al 2 decennia vaart Zr.Ms. Pelikaan als logistiek ondersteuningsschip door de wateren van het Caribisch gebied. Het schip speelt een cruciale rol binnen de Nederlandse militaire aanwezigheid in de West en heeft nu al een indrukwekkende staat van dienst. Niet alleen als logistiek ondersteuningsvaartuig, maar ook als snel inzetbaar noodhulpplatform.
Zr.Ms. Pelikaan vaart samen met Zr.Ms. Tromp, Zr.Ms. Holland en een kustwachtvaartuig.
Eerdere versies
Zr.Ms. Pelikaan is verre van het eerste schip dat onder die naam vaart. Voorganger Hr.Ms. Pelikaan werd in 1988 in dienst gesteld, maar was aanvankelijk gebouwd als offshore-vaartuig MS Killindoni. Ook dat was een logistiek ondersteuningsschip, speciaal ontworpen voor operaties in de tropen. Met een lengte van 46 meter en een bemanning van ongeveer 13 koppen, plus ruimte voor zo’n 40 opstappers, bood het schip ondersteuning aan Nederlandse eenheden in het Caribisch gebied. Het was uitgerust om troepentransport, medische evacuaties en logistieke missies uit te voeren. Hoewel kleiner en minder geavanceerd dan haar opvolger, bewees Hr.Ms. Pelikaan haar waarde tijdens diverse humanitaire missies en oefeningen. Het schip werd in 2006 uit de vaart genomen, waarna Zr.Ms. Pelikaan de fakkel overnam.
De vorige Pelikaan (1990-2005) vaart Willemstad op Curaçao binnen.
Een nog veel oudere versie: Hr.Ms. Pelikaan afgemeerd aan de Amsterdamse De Ruyterkade, in 1922. Dit schip diende als ondersteuningsvaartuig voor onderzeeboten.
De Pelikaan kan circa 24.000 liter drinkwater per dag maken
Laadcapaciteit indrukwekkend
De huidige Pelikaan is van het type Damen LSV 6513. Het Logistic Support Vessel is 65,4 meter lang, 13,2 meter breed en heeft een diepgang van 3,5 meter. In de machinekamer staan 2 Caterpillars 3516 B TA-diesels. De laadcapaciteit van 312 ton is indrukwekkend. Zr.Ms. Pelikaan kan bijvoorbeeld 4 viertonners, 4 landrovers, een wateraanhangwagen, een generator, een vorkheftruck, een shovel, 2 containers en 2 snelle FRISC’s vervoeren. Dat is afhankelijk van de opdracht. Daarbij kan het schip 80.000 liter drinkwater vervoeren en per dag circa 24.000 liter zoetwater uit zeewater maken.
De Pelikaan ligt in de haven tijdens de oefening Tradewinds in 2022.
De kraan is zwaarder en gebruiksvriendelijker dan zijn voorganger
Levensverlengend onderhoud
Zr.Ms. Pelikaan biedt ruimte aan 77 opvarenden: een commandant, 16 bemanningsleden en 60 opstappers. Het schip onderging in 2020 levensverlengend onderhoud; de zogenoemde Mid-Life Update (MLU). Het Caribisch ondersteuningsvaartuig meerde pas in november 2019 voor het eerst sinds de indienststelling weer af aan een Nederlandse kade. De MLU vond plaats op de werven van Damen in Den Helder en Harlingen. Het ging onder meer om nieuwe navigatie-, communicatie- en automatiseringssystemen, het opknappen van het kombuis en onderhoud aan de 2 hoofdmotoren. De belangrijkste verbetering was echter de installatie van een nieuwe kraan, het belangrijkste ‘wapensysteem’ van de Pelikaan. De kraan is aanzienlijk zwaarder, moderner en gebruiksvriendelijker dan zijn voorganger. Dankzij de aanpassingen en verbeteringen kan de Pelikaan tot in de jaren 30 in dienst blijven. Binnen het project Vervanging Hulpvaartuigen wordt inmiddels gewerkt aan een opvolgster.
De Pelikaan bood in 2017 noodhulp aan de Bovenwindse Eilanden na de passage van orkaan Irma.
Aardbevingen, orkanen, drenkelingen en droogte
2011
De Pelikaan haalde de kranten nadat op 14 november 2011 2 schipbreukelingen werden gered die al 7 dagen op zee dobberden en zich op zo’n 200 kilometer uit de kust van Martinique bevonden.
2017
Een van de meest in het oog springende missies was de inzet na de passage van orkaan Irma, de krachtigste Atlantische orkaan ooit gemeten, in 2017. Het schip bood cruciale hulp aan de getroffen eilanden Sint-Maarten, Saba en Sint-Eustatius. De Pelikaan fungeerde als coördinatiecentrum voor de hulpverlening, waarbij het schip voertuigen, medische voorraden, voedsel en water leverde aan de bevolking.
De Pelikaan vervoerde hulpgoederen van Barbados naar het getroffen Jamaica, oktober 2025.
‘Onze aanwezigheid hier is essentieel’
Symbool van betrokkenheid
Naast veelvuldige hulpverlening, nam het schip deel aan internationale oefeningen, zoals het jaarlijkse Tradewinds, waarbij het samenwerkte met marine-eenheden uit de Verenigde Staten, Frankrijk en Caribische naties. Deze oefeningen versterken niet alleen de samenwerking tussen de deelnemende landen, maar ook de paraatheid van Zr.Ms. Pelikaan tijdens crises.
Volgens de commandant van Zr.Ms. Pelikaan, luitenant ter zee 1 Max Borsboom, is Zr.Ms. Pelikaan ‘een thuishaven voor de bemanning en een symbool van Nederlandse betrokkenheid in het Caribisch gebied’. "We moeten klaarstaan voor alles; of het nu gaat om humanitaire hulp of logistieke ondersteuning. Onze aanwezigheid hier is essentieel; de Pelikaan is het werkpaard van de Carib", stelt hij.
