Lustrumeditie Port Defender zet special forces op scherp 

Al 10 jaar lang is Port Defender een vaste waarde in het oefenprogramma. En een essentiële, omdat Nederland afhankelijk is van maritieme infrastructuur zoals havens. Hierbij wordt intensief samengewerkt met ketenpartners zoals Politie en Brandweer. 
 
In de achteruitkijkspiegel doemen blauwe zwaailampen op. Met hoge snelheid komen ze dichterbij op de provinciale weg N67. Auto’s gaan opzij. Iets meer richting de berm, zodat er ruimte komt waar de snelle wagens doorheen kunnen razen. Dit moeten de operators van de Netherlands Maritime Special Operations Force (NLMARSOF) zijn. Onderweg naar een terreuralarm in de Eemshaven. Daar hebben terroristen ruim 80 passagiers plus de bemanning van de veerboot naar het Duitse Waddeneiland Borkum gegijzeld. Alarmfase 1 dus.  

Goed om te weten: dit is een realistische, multidisciplinaire oefening die afgelopen maandagavond plaatsvond. Onderdeel van de jaarlijkse oefening Port Defender die deze week alweer voor de tiende keer plaatsvond. Een lustrum dus, beseft ook kapitein der mariniers Eric*, die namens de marine nauw betrokken is bij de oefenleiding. 
Hij benadrukt het belang van deze oefening, niet alleen toen, maar ook nu. Voor zo’n klein land heeft Nederland relatief veel kustlijn en havens waar we van afhankelijk zijn. Het zijn kwetsbare punten en aantrekkelijke doelwitten om Nederland te raken waar het pijn doet. “Leg de Rotterdamse haven plat en je ontwricht de hele economie”, schetst Eric. Maar er is meer dan Rotterdam, waar trouwens ook dit jaar een deel van Port Defender traditiegetrouw plaatvond. Lees hierover meer in het andere bonusverhaal van Alle Hens. 

Terug naar de Eemshaven, zo’n 30 kilometer boven de stad Groningen. De Eemshaven speelt een belangrijke rol in de kritieke maritieme infrastructuur van Nederland. Deze infra omvat havens, energievoorzieningen, datakabelverbindingen en logistieke netwerken die essentieel zijn voor economie en veiligheid. In de Eemshaven komen onder meer datacenters en offshore windprojecten samen, waardoor het gebied van groot strategisch belang is. Door de groeiende afhankelijkheid van deze voorzieningen neemt ook de aandacht voor beveiliging en weerbaarheid toe. Al met al dus een interessante omgeving voor het opzetten van een gezamenlijke oefening, aldus kapitein der mariniers Eric. Niet alleen voor de marine, en NLMARSOF in het specifiek, maar ook voor andere ketenpartners als de Veiligheidsregio Groningen, havenbedrijf Groningen SeaPorts, de Politie, Brandweer en Ambulancezorg. 

Een veerboot van de zogenoemde Borkumlijn is deze maandag de setting voor de kaping. De Politie vliegt met 2 helikopters naar het varende schip om de NLMARSOF-operators al fastropend op het dek te zetten. Andere secties komen met 2 snelle FRISC’s langszij. Eenmaal aangehaakt en afgezet zuiveren de operators in een mum van tijd het schip. 

Dek voor dek wordt de oefenvijand uitgeschakeld. Deze opposition forces bestaan uit werkstudenten van Defensity College, zoals vaandrig Eva. Zij heeft al eerder aan een NLMARSOF-oefening meegedaan en weet hoe snel en professioneel de mannen te werk gaan. “Daar kunnen wij als militaire werkstudenten van leren. Ook maken we zo breder kennis met het werk van Defensie. Dat we het eens vanaf een andere kant kunnen zien is waardevol.”  
Gelukkig zijn ze goed beschermd tegen de oefenmunitie die NLMARSOF verschiet. Deze verfpatronen kunnen gemeen hard aankomen. Daarom dragen Eva en haar collega-werkstudenten speciale beschermende pakken en helmen. 

In deze outfit liggen ze dus even later verspreid door het schip. Uitgeschakeld of gevangengenomen. De operators houden onderling nauw contact om te bepalen of alle tango’s, jargon voor de vijand, zijn uitgeschakeld. Ondertussen verlenen andere operators eerste hulp aan de sierra’s: de slachtoffers. 

“Het is knap hoe snel NLMARSOF omschakelt van geweld naar hulpverlening”, zegt André, veiligheidsfunctionaris bij Ambulancezorg Groningen. Zijn speciaal opgeleide collega’s komen straks in actie als het schip eenmaal is afgemeerd. Maar tot die tijd moeten de militairen de rol van ambulancebroeder invullen en dat gaat volgens hem prima. 

Daarna is een zorgvuldige overdacht tussen bijvoorbeeld NLMARSOF en de ambulancedienst cruciaal, weet André. Het zijn natuurlijk 2 bloedgroepen, met eigen werkwijzen die op een cruciaal moment strak moeten samenwerken. Hetzelfde geldt voor de Brandweer en andere instanties die deelnemen, vult kapitein der mariniers Eric aan. “Dat moet je oefenen”, zegt hij. “Het enteren van een schip, dat kunnen we. Maar samenwerken met Brandweer, Politie en de GHOR (Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio, red.) moet je trainen. Dan hebben we ervaring met elkaar en weet je wat je aan elkaar hebt, als er echt een keer op die knop wordt gedrukt.” 

Er is deze editie een overkoepeld scenario dat al weken geleden is gestart. Om de oefening realistischer te maken is er in de ‘verhaallijn’ ook samenhang tussen de verschillende onderdelen. “Het is dus niet zomaar een boot onderscheppen”, zegt Eric. “Alles hangt samen; zoals het in het echt ook gaat.” 

Daarnaast biedt Port Defender de kans om nieuwe apparatuur uit te proberen. Denk aan drones en ander onbemenste middelen. Maar wat precies, daar mag de officier niets over loslaten. Dat is classified. “We zijn natuurlijk een innovatieve eenheid die continu doorontwikkelt. Ook als het gaat om technologie. Dus proberen we continu nieuwe middelen uit. We moeten bijblijven.” 

Inmiddels is de veerboot terug in de Eemshaven. De terminal van de Borkumlijn stroomt vol passagiers die geschrokken van het schip komen. De een heeft medische zorg nodig, de ander een goed gesprek. Buiten in de druilerige regen wachten ziekenwagens op patiënten die snel naar een ziekenhuis moeten. Maar voor de mannen van NLMARSOF zit deze oefendag erop, voor nu dan. Afhangen, evalueren, klaar voor de volgende klus. “Het zijn alleskunners, breed inzetbaar”, zegt Eric tot slot. “We passen ons snel aan. Dit komt goed van pas in een steeds onrustigere wereld”, aldus de oefenleider. “Mede door oefeningen als Port Defender zijn we er eigenlijk altijd klaar voor. Wie het nieuws kijkt, kan zich wel voorstellen waar we ons op voorbereiden als het gaat om maritieme dreigingen. Special Operations Forces zijn relevanter dan ooit.” 
 
*Eric is vanuit veiligheidsoverwegingen een verzonnen naam.