kapitein Joris van Duin
sergeant-majoor Hille Hillinga
Tentoonstelling ‘Oranje en de krijgsmacht’ te zien tijdens openstelling Paleis Noordeinde
Van Koningin Máxima die recent reservist werd tot – een diepe sprong in de Nederlandse geschiedenis – Prins Willem van Oranje die in de zestiende eeuw legeraanvoerder was. De krijgsmacht en het Koninklijk Huis zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Deze nauwe band komt in een speciale tentoonstelling tot leven tijdens de openstelling van Paleis Noordeinde in Den Haag. Die opende deze week.
In de sprookjesachtige Grote Balzaal van het werkpaleis van de koning staat een glazen vitrinekast. Daarin ligt een ogenschijnlijk simpele houten stok. Wie hier als leek naar kijkt, loopt waarschijnlijk vlot door naar de klassieke militaire tenues, die een paar meter verderop de show stelen.
Maar wie de beschrijving bij de stok leest of al weet wat het is, blijft hier zeker langer stilstaan. ‘Dichter bij Willem van Oranje kun je niet komen’, staat op de plaquette. “Dit is niet zomaar een staf, maar de eeuwenoude bevelhebbersstaf van Prins Willem van Oranje.” Dat vertelt Chef Militair Huis schout-bij-nacht Ludger Brummelaar. “Dit is een heel bijzonder stuk. Eigenlijk het pronkstuk van deze tentoonstelling.”
“We wilden al jaren iets over het Militaire Huis vertellen, omdat dat zo’n belangrijk onderdeel is van de hofhouding”, zegt Chef van het Militaire Huis schout-bij-nacht Ludger Brummelaar.
Wees zuinig op de troepen en het oordeel van God zal je bespaard blijven
Slag op de Mookerheide
De staf, ook wel baton genoemd, is in een heel ver verleden door Willem van Oranje gegeven aan een van zijn legerleiders. Op een zilveren schildje in de staf staat ook het wapen van Willem van Oranje gegraveerd. Wie de staf precies kreeg, is onduidelijk. Wel staat vast dat die in 1574 bij de Slag op de Mookerheide in Spaanse handen kwam.
Brummelaar: “De bevelhebber kreeg met de staf een duidelijke opdracht van Willem van Oranje mee: ‘Wees zuinig op de troepen en het oordeel van God zal je bespaard blijven’. Met andere woorden: neem geen onnodige risico’s en zorg goed voor je soldaten.”
De bevelhebbersstaf die in 1574 is buitgemaakt door de Spanjaarden is misschien wel het pronkstuk van de tentoonstelling.
Wie was Willem van Oranje?
Prins Willem van Oranje (1533-1584) speelde een leidende rol in de opstand tegen het Spaanse bewind in de Nederlanden. Hij streed voor meer vrijheid van godsdienst en minder Spaanse onderdrukking. Daarom wordt hij gezien als de grondlegger van de Nederlandse Staat.
Zijn betekenis voor Nederland is zo groot dat hij ook wel de ‘Vader des Vaderlands’ wordt genoemd. In 1584 werd de prins vermoord in Delft door Balthasar Gerards.
Tijdens de openstelling van Paleis Noordeinde is in de sprookjesachtige Grote Balzaal een tentoonstelling over de nauwe band tussen het koningshuis en de krijgsmacht te zien.
Stedendwinger
De band tussen de krijgsmacht en het Koninklijk Huis gaat heel ver terug. Verdeeld over verschillende ‘blokken’ krijgen bezoekers in de Grote Balzaal een bondige geschiedenisles voorgeschoteld met daaraan gelieerde voorwerpen. Een replica van de oude stadskaart die ‘stedendwinger’ Frederik Hendrik van Oranje (1584-1647) gebruikte om ‘Grol’ (Groenlo) te heroveren op de Spanjaarden. Tot de Militaire Willems-Orde, een onderscheiding die wordt toegekend voor daden van ‘moed, beleid en trouw’.
De koning is hiervan grootmeester en reikt de oudste en hoogste Nederlandse ridderorde en dapperheidsonderscheiding zelf uit. Koning Willem I stelde deze in 1815 in als erkenning. Op dit moment kent Nederland drie (oud-)militairen die de Willems-Orde dragen. Onder hen oud-staatssecretaris Gijs Tuinman.
Gijs Tuinman ontving in 2014 de Militaire Willems-Orde voor zijn daden in 2009 als commandant Meervoudig Ploegoptreden van Task Force 55 in de Afghaanse provincie Uruzgan.
Daarnaast is er uiteraard ook zichtbaar aandacht voor een veel recenter verleden. Al is die band tussen kroon en krijgsmacht wel veranderd. Zo heeft de regering – en dus niet de koning – het oppergezag over Defensie. Wel is de symbolische rol als ‘aanvoerder van ’s lands troepen’ gebleven. Zo zweert of belooft elke militair bij diens beëdiging nog altijd trouw aan de koning.
Voor actief dienende militairen onder de bezoekers van Paleis Noordeinde is een specifieke vitrinekast in de Grote Balzaal een feest der herkenning. Een klapmok – om uit te drinken in het veld – en een huidig gevechtstenue (GVT) liggen erin. Zij het met Van Oranje op het naamlint. En ‘H.M. De Koningin’ prijkend op het stiksel in de kraag van het militair uniform. Koningin Máxima droeg dit GVT tijdens haar opleiding tot reservist bij de landmacht. Inmiddels is zij geplaatst bij het Militaire Huis van de Koning.
Een GVT van Koningin Máxima in Paleis Noordeinde.
Het Militaire Huis
Het Militaire Huis is het oudste onderdeel van de Dienst van het Koninklijk Huis (externe link, opent in een nieuw venster of tabblad) . Het komt voort uit de tijd dat het staatshoofd nog opperbevelhebber van de krijgsmacht was. Het Militaire Huis is de liaison tussen Defensie en het koningshuis.
De organisatie en coördinatie van evenementen van de koning en andere leden van het Koninklijk Huis ligt bij het Militaire Huis. Schout-bij-nacht Brummelaar geeft hier leiding aan. Hij gaat onder meer over de veiligheidsaspecten rondom het Koninklijk Huis en het militair ceremonieel aan het hof.
Hofhouding
Is het nou toeval, dat deze tentoonstelling samenvalt met koningin Máxima die sinds kort reservist is en prinses Amalia die meedoet aan het Defensity College-programma? “Het komt mooi bij elkaar, maar het is inderdaad toeval”, zegt Chef van het Militaire Huis Brummelaar. “We wilden al jaren iets over het Militaire Huis vertellen, omdat dat zo’n belangrijk onderdeel is van de hofhouding. Juist omdat dit doorloopt in het heden, zijn er ontzettend veel verhalen over te vertellen.”
“De Koninklijke familie vindt het heel belangrijk te laten zien dat iedereen een bijdrage kan leveren aan de veiligheid van Nederland”, zegt Chef van het Militaire Huis schout-bij-nacht Ludger Brummelaar.
‘De koning neemt die symbolische aanvoerdersrol op zich’
Zeker nu is dat belangrijker dan ooit. Leden van de Koninklijke familie laten zich - met koning Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Amalia - prominent in uniform zien. Brummelaar: “De krijgsmacht draait op volle toeren om op sterkte te komen, vanwege de huidige geopolitieke spanningen. De koninklijke familie vindt het heel belangrijk te laten zien dat iedereen een bijdrage kan leveren aan de veiligheid van Nederland. En wij als het Militaire Huis ondersteunen hen daarin. Wij zorgen dat ze bijvoorbeeld goed zijn geïnformeerd. De koning bezoekt regelmatig Nederlandse militairen in binnen- en buitenland. Hij neemt de symbolische aanvoerdersrol door ook zelf trainingen en opleidingen te volgen. Hij vindt dat hij hierin het voorbeeld moet geven.”
Paleis Noordeinde en de aangrenzende Koninklijke Stallen zijn van 22 juli tot en met 29 augustus geopend voor publiek. Kaartjes voor Paleis Noordeinde zijn uitverkocht. Er zijn alleen nog tickets beschikbaar voor een bezoek aan de Koninklijke Stallen.
De Glazen Koets is met de Gouden Koets een van de twee gala-berlines van het Koninklijk Staldepartement.
200 jaar Glazen Koets
Naast het openstellen van een aantal ruimtes in Paleis Noordeinde, kunnen mensen ook de Koninklijke Stallen bezoeken. Niet alleen het wagenpark van het Koninklijk Huis is hier te zien – auto’s en bussen, maar ook paarden en de tweehonderd jaar oude Glazen Koets.
“Die heet zo vanwege de glazen band dat de ornamenten op de koets beschermt”, legt Stalmeester kolonel Hans Veenhuijzen uit. De koets wordt gebruikt bij koninklijke bruiloften en op Prinsjesdag. Tussen 2010 en 2015 is de Glazen Koets gerestaureerd.
“Vervoer met de koetsen is een prachtige traditie”, zegt Stalmeester kolonel Hans Veenhuijzen.
