‘We voelen dat dit een bijzondere inzet is’

Het team van kapitein Niels voorziet eenheden tijdens oefeningen en missies van beveiligde netwerken. Zo ook tijdens Fighter Lion. “Het JIVC levert een operationeel compartiment. Een afgeschermde IT-werkomgeving. Daarmee kan een eenheid verbinden met de rest van het land en bijvoorbeeld een mailtje sturen naar een collega in Nederland”, vertelt het hoofd van het Cluster Ontplooid. 

Enkele maanden geleden ontving Niels het verzoek om een bijdrage te leveren aan deze grootschalige oefening. Nadat alle wensen van de deelnemende eenheden op IT-gebied in kaart waren gebracht, begon de periode van ‘primen’ en ‘stagen’: het inrichten van de netwerken en deze vervolgens aanvullen met de juiste configuraties. “Van een lege computer maken we een machine waar bijvoorbeeld Windows op zit. Daarnaast richten we het netwerk in voor de oefening en laden we de missiespecifieke settings in”, legt de kapitein uit. Denk daarbij aan mappenstructuren, telefoonnummers en gebruikers. Dat alles gebeurt aan de hand van IT-plannen, bedacht door de eenheden en aangevuld door het JIVC.

Bij elke oefening of missie van de landmacht en luchtmacht richt het cluster de netwerken opnieuw in, om de simpele reden dat IT telkens anders wordt ingezet. Geen kopieer- en plakwerk dus. “Soms is het de bedoeling dat eenheden maar beperkt met elkaar kunnen communiceren”, geeft het clusterhoofd als voorbeeld. “Daarom hebben we allemaal gescheiden netwerken en omgevingen.” Met vijf weken duurde de voorbereiding in dit geval langer dan de drie weken die hier gemiddeld voor staan. Reden: de omvang en de uiteenlopende wensen. 

Gedurende Fighter Lion bevindt het cluster, bestaande uit zo’n twintig personen, zich in Nederland. Via een koppeling met de zogenoemde Homebase Link kunnen beheerders inloggen op het netwerk van Fighter Lion en op afstand hulp bieden. Ook buiten kantooruren. En hoewel het team ruim dertig oefeningen per jaar ondersteunt, komen ze in deze omvang zelden voor. “We voelen allemaal wel dat het een bijzondere inzet is”, zegt de kapitein. “Als hier het netwerk niet werkt, heeft dat impact op zevenduizend man.”

Om de beveiligde netwerken te laten draaien, is bandbreedte nodig. Dit geeft aan hoeveel data via een verbinding kan worden verstuurd of ontvangen. Zo werkt het met internet bij mensen thuis, maar ook met de verbindingen tijdens militaire missies en oefeningen. En gaat het om dat laatste, dan komt adjudant Shams met zijn team in beeld. “Wij bieden de link om de eenheden te koppelen”, aldus de onderofficier. 

De afdeling Satellietcommunicatie (SATCOM) houdt zich onder meer bezig met de inkoop van bandbreedte bij satellietproviders. De zevenkoppige ploeg van Shams zorgt ervoor dat de eenheden, die de aangeschafte bandbreedte toegewezen krijgen, deze effectief kunnen gebruiken. Dit gebeurt in samenwerking met de satellietproviders zelf.  

Tijdens Fighter Lion zijn de eenheden onderling aan elkaar gekoppeld via SATCOM-middelen: satellietschotels waar ook bandbreedte aan toebedeeld is. In totaal gaat het om tientallen grondterminals (Communication Control Terminals).

En met die aantallen doen zich weleens problemen voor. Ook dan staat het team paraat. Denk aan configuraties die niet werken, fouten bij de provider of defecte apparatuur. Vanaf de werklocatie in Nederland zoekt het team met de gebruiker ter plaatse naar oplossingen. “Negen van de tien keer gaat het om configuratiefouten. Daarbij zit het probleem meestal tussen de rugleuning van de stoel en het beeldscherm”, grapt Shams. Ondanks de schaal van Fighter Lion, is het werk voor hem overigens ‘business as usual’. “Voor ons is iets nooit een oefening. Wij werken altijd live.” 

Soms werkt het team op locatie, maar dat is met name het geval tijdens missies. “Het kan dan cruciaal zijn om problemen snel op te lossen. Daarom zijn wij aanwezig bij de ‘initial entry’ van een eenheid in een missiegebied. Wij zijn multifunctioneel”, aldus de adjudant over zijn team van militairen en burgers.

Doen zich problemen voor met IT en komen de militairen er zelf niet uit? Dan biedt het IT Operations Center (ITOC) op afstand een helpende hand. Het ITOC houdt zich bezig met het monitoren en controleren van alle defensienetwerken, zowel statisch als ontplooid. “Je kan ons vergelijken met een serviceprovider, maar dan voor de operationele netwerken binnen Defensie. Wat bedrijven zoals Odido en KPN doen in de burgermaatschappij, doen wij voor de eenheden te velde”, vertelt eerste luitenant Johan.  

Tijdens Fighter Lion maakt de landmacht gebruik van een Mobile CIS Control Centre (MCCC), een vooruitgeschoven post van het ITOC. Deze post heeft bevoegdheden om in het veld de operationele aansturing, planning en informatievoorziening te verzorgen en is het eerste aanspreekpunt bij problemen. Zijn die te complex of liggen ze buiten de scope van het MCCC, dan volgt een doorverwijzing naar het ITOC in Nederland. Over het algemeen krijgen de militairen in zo’n situatie iemand van de afdeling Missies en Oefeningen aan de lijn, de plek waar ook luitenant Johan werkzaam is. De daar aanwezige specialisten bieden (tweedelijns)hulp bij vragen over het ‘gerubriceerde informatiedomein’.  

“Vragen gaan bijvoorbeeld over applicaties die niet werken of een verbinding die niet tot stand komt. Dat kan zijn omdat de juiste cryptosleutel niet is geladen of een instelling in de apparatuur niet klopt”, vertelt de officier.

Is het probleem te ingewikkeld, gaat het verder de keten in en komt het terecht bij verschillende afhandelgroepen. Samen met experts binnen het JIVC en leveranciers zoekt het ITOC dan alsnog naar oplossingen op diepgaandere vraagstukken. 

Ook als het gaat om zogenoemde laaggerubriceerde informatiesystemen, kunnen militairen zich richten tot het ITOC. “Applicaties die draaien op het Mulan-netwerk spelen een grote rol in het totaalbeeld van IT”, zegt hoofd ITOC luitenant-kolonel Wilco. “Neem de medische keten: die kan niet zonder Mulan-omgeving. Dat heeft weliswaar het beveiligde netwerk TITAAN als drager, maar op het moment dat de medische applicaties binnen MULAN niet werken (met daarin bijvoorbeeld patiëntendossiers), kunnen gewonden niet optimaal verzorgd worden. Ook de logistieke ondersteuning van oefeningen en missies kan niet zonder specifieke applicaties zoals SAP, dat via Mulan beschikbaar gesteld wordt.”  De drukte bij het ITOC is tijdens Fighter Lion afhankelijk van het oefenscenario. Moeten de militairen bijvoorbeeld ‘in verbinding komen’ tijdens de verschillende fases van een operatie, levert dat automatisch meer vragen op. “Daarin zie je piekmomenten”, aldus luitenant Johan. De ongeveer honderd medewerkers zijn verdeeld over vijf teams en staan, in shifts, 24/7 klaar. Problemen met IT kunnen zich immers ieder moment van de dag voordoen. 

En oefening of niet, voor het ITOC is het altijd ‘echt’. “Het enige verschil zit ‘m in de prioritering van problemen”, geeft luitenant Johan aan. Maar voor alle incidenten volgt uiteindelijk een oplossing.